II SA/Wa 1719/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra - Błaszczykowska, Sędziowie WSA Ewa Grochowska – Jung (spr.), Stanisław Marek Pietras, , Protokolant, asystent sędziego Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej 1. oddala skargę 2. Przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat N. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści ) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] o odmowie przyznania J. S. renty specjalnej. Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2011 r. J. S., powołując się na art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), wystąpił do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie renty specjalnej. Wniosek swój motywował katastrofalnym zdarzeniem losowym, czyli "bezpośrednim zderzeniem z mafią, ulokowaną w strukturach Państwa". Wnioskodawca ogólnikowo podał, że"początkiem nieszczęścia" była "decyzja SSR [...]", która sprawę (brak szczegółowych wyjaśnień) mającą miejsce w K. przekazała do L., gdzie firma leasingowa, w ogólnokrajowej skali, wyłudzała pieniądze z podwójnego oprocentowania. Wnioskodawca, jak podaje, zaprotestował i podniósł, że w wyniku prowadzonego śledztwa mafia wiele straciła. On zaś – jak twierdzi – stał się wrogiem do tego stopnia, iż Minister Sprawiedliwości złożył do Prokuratury [...] zawiadomienie o przestępstwie tylko po to, by zniechęcić współproducentów filmu [...], którego scenariusz został napisany przez wnioskodawcę, do finansowania projektu. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez wnioskodawcę Sąd oddalił skargę. Wnioskodawca nadesłał scenariusz tego filmu. Twierdzi, że po publikacji scenariusza dokonano ataku na jego życie, po czym "uderzono" w jego wniosek o rentę i doprowadzono do utraty mieszkania. Wnioskodawca wyraził swoje oburzenie działalnością sądów w sprawie konsekwencji w odmowie przyznania mu renty. Zdaniem wnioskodawcy "wypełnia to warunek katastrofalnego zdarzenia w wymiarze ekonomicznym, ale też zagrożenia". W swoim kolejnym piśmie wnioskodawca oświadczył, że jest osobą niepełnosprawną bólowo, a stan swój przyrównał do opisu choroby [...], czyli – jak wyjaśnił – "stanu świadomego parcia na śmierć jako wybawienie". Podał, że jego niepełnosprawność to [...], które "objawiają się patologiczną niezgodą na brak logiki". Uważa, że brak logiki w orzeczeniach spowodował, iż wpadł w stały stan obłędu. Wskazał, że Sąd Okręgowy w K. przyznał ZUS rację w odmowie przyznania mu prawa do renty z uwagi na zdolność do pracy. Ten sam Sąd przyznał również rację Zespołowi ds. Orzekania o Niepełnosprawności, iż jest on osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Wnioskodawca wskazał również, że ma przyznany zasiłek stały w wysokości [...],- zł/m-c, jednak nie może pozyskiwać innych dochodów, gdyż każdą zarobioną złotówkę musiałby zwrócić MOPS. Dlatego ukrywa swoje sporadyczne dochody. Podał, że z uwagi na zdrowie może pracować jedynie dwie, trzy godziny dziennie, zarabiając ok. [...] zł. Nie może również korzystać z dodatku mieszkaniowego, gdyż stanowiłby on jego przychód i zostałby odliczony od zasiłku stałego. Podniósł, że nie może zrezygnować z zasiłku stałego i w wyniku małych zarobków starać się o dodatek mieszkaniowy, bowiem zasiłek to dochód stały, zaś pracę ma jedynie w sezonie. Wnioskodawca dwukrotnie w swoich pismach przekazał informację, że wywiózł poza granice kraju uzbrojone bomby (niewybuchy z II wojny światowej odszukane w lasach), które ukrył w miejscach, w których najmniejszy wybuch wywoła panikę. Podał, że poinformował o tym Sąd Okręgowy w K., Sąd Apelacyjny w S. i Urząd Rady Ministrów. Wnioskodawca wyraził pogląd, że państwo polskie jest niewydolne w walce z mafią (w tym miejscu wskazał na zabójstwo K. O.) oraz ze względu na brak naprawy daje mu przyzwolenie do dokonania ataku, z przeświadczeniem obrony narodu. W piśmie z dnia [...] marca 2011 r. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. przedstawił informacje na temat sytuacji socjalno-bytowej J. S. W piśmie tym wskazano, że wnioskodawca korzysta ze świadczeń pomocy społecznej od [...] sierpnia 2004 r. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, w którego prowadzeniu oraz załatwianiu spraw życia codziennego radzi sobie samodzielnie. Rodzina nie utrzymuje z nim kontaktów. Wnioskodawca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane na stałe. Jako przyczyny niepełnosprawności wskazano: [...]. Z uwagi na brak uprawnień do świadczeń z ZUS wnioskodawca objęty jest pomocą w formie zasiłku stałego w wysokości [...] zł/m-c oraz ubezpieczeniem zdrowotnym. Wnioskodawca korzysta również z zasiłków celowych (na odzież i żywność). W przeszłości wnioskodawca otrzymywał dodatek mieszkaniowy. Obecnie jednak nie może ubiegać się o tę formę pomocy, gdyż nie ma tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, a postępowanie w tej sprawie jest w toku. MOPS przekazał, że z uwagi na chorobę wnioskodawcy bardzo trudno się z nim współpracuje. Nie przyjmuje on do wiadomości żadnych argumentów i informacji. Decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] Prezes Rady Ministrów, działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania J. S. renty specjalnej. Od powyższej decyzji J. S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym podniósł, że Sejm RP zablokował mu możliwość zdobywania środków na życie. Wyjaśnił, że przez kilkanaście miesięcy pracował w Sejmie RP nad scenariuszem filmu pod tytułem roboczym [...], jednak Straż Marszałkowska uznała go za dziwaka i pod przymusem przewieziono go na badania psychiatryczne, po czym zamknięto w areszcie. Ponadto wnioskodawca podał, że cofnięto mu wówczas akredytację. Wnioskodawca ponownie złożył wniosek w oparciu o te same dokumenty, które uprzednio wystarczyły do uzyskania akredytacji. Tym razem jednak otrzymał odmowę. Uważa, że odrzucono go dla odrzucenia i właśnie jako osoba odrzucona wystąpił o rentę specjalną. Jednocześnie wnioskodawca podał, iż wykorzystując swoją niepełnosprawność ściga zbrodniarzy wśród przedstawicieli organów ścigania. Twierdzi, że zna kulisy działań mafii, "natrafił w M. na ślady zmarłego K." i zablokował pranie brudnych pieniędzy. Wyraził pogląd, że ZUS oraz sądy nie przyznały mu renty, ukrywając w dokumentacji zdiagnozowane choroby. Zmuszony jest żyć na koszt Państwa, zaś renta specjalna stanowiłaby jedynie "przesunięcie środków". Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] Prezes Rady Ministrów, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Organ wskazał, że przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogły być przyznane w tym trybie. W związku z tym każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności np. zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej czy politycznej, a także w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. W przeciwnym razie świadczenia specjalne zastępowałyby bowiem świadczenia przyznawane w ramach pomocy społecznej. Organ wyjaśnił, że ustawodawca pozostawił wyłącznemu uznaniu Prezesa Rady Ministrów, jakie okoliczności uprawniające do nabycia świadczenia specjalnego należy uznać za szczególne. Podstawą uzyskania prawa do świadczenia specjalnego są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, że wnioskodawca w swojej działalności, np. politycznej, naukowej, społecznej, gospodarczej posiada wybitne i niepowtarzalne zasługi dla rozwoju kraju. Organ stwierdził, że wnioskodawca nie udokumentował tego, aby legitymował się wybitnymi osiągnięciami i zasługami dla kraju. O posiadaniu takich zasług świadczy jedynie przekonanie wnioskodawcy o jego sukcesach w walce z mafią. W ocenie Prezesa Rady Ministrów za przyznaniem świadczenia specjalnego nie przemawia także trudna sytuacja materialna wnioskodawcy. Osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej bądź zdrowotnej mają możliwość ubiegania się o inne rodzaje świadczeń, w szczególności przewidziane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz w ustawie z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej. Za przyznaniem świadczenia w omawianym trybie nie przemawiają również okoliczności doznania sugerowanych przez wnioskodawcę krzywd. Ta bowiem materia może stanowić ewentualne przesłanki do wytoczenia powództw odszkodowawczych na drodze cywilnej. Nie może zaś zostać potraktowana jako uzasadniająca istnienie zdarzenia losowego o charakterze szczególnym. W dalszej części uzasadnienia organ podniósł, iż świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie stanowią alternatywy dla braku prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy oraz nie są świadczeniami o charakterze socjalnym przyznawanymi jedynie z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej wnioskodawców. Świadczenia te nie stanowią również odszkodowania bądź zadośćuczynienia za doznane krzywdy i cierpienia. Świadczenia takie nie posiadałyby znamion i charakteru szczególnego. Świadczenia przewidziane w dyspozycji art. 82 cyt. ustawy są świadczeniami specjalnymi, gdyż ustawodawca pozwala na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, emerytury lub renty na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Przy czym objęcie pojęciem "szczególnie uzasadnionych przypadków" takich okoliczności, jak stan zdrowia prowadziłoby do konieczności oparcia tego wyjątkowego świadczenia na zasadzie powszechności. Świadczenia te uważane są za specjalne również z tego względu, że nie mają charakteru roszczeniowego, gdyż ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. J. S. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi zarzucił organowi podjęcie błędnej decyzji oraz wykluczenie osób niepełnosprawnych. Skarżący powołał się na okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie renty specjalnej oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W dodatkowo złożonych do akt sprawy pismach wskazał, iż nie oczekuje renty w związku z walką z mafią, lecz żąda renty w związku "z , które jest zarządzane przez ludzi, dla których jest zasadą". W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2011 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] maja 2011 r., odmawiająca skarżącemu przyznania renty specjalnej, nie naruszają prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Świadczenia, o których mowa, mają charakter wyjątkowy, a ich przyznanie – w świetle powołanego przepisu – pozostawione zostało uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość ta nie oznacza oczywiście dowolności. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w wymienionej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z jej art. 124 – przepisy ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes Rady Ministrów przy rozpatrywaniu wniosku związany jest zatem rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714). Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza również jej sądowej kontroli. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że osoba, która ubiega się o świadczenie w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, powinna wykazać się wybitnymi zasługami zawodowymi, artystycznymi, społecznymi czy też politycznymi. Brana jest też pod uwagę sytuacja bytowa, jakkolwiek nie może być ona jedyną przesłanką przyznania świadczenia (wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex nr 171714). Szczególnie uzasadnione przypadki to sytuacje związane z uhonorowaniem osób szczególnie zasłużonych, wybitnych (vide: wyrok NSA z dnia 6 lutego 2007 r., sygn. akt I OSK 1869/06). Szczególnie uzasadniony przypadek, o jakim mowa w art. 82 ust. 1 dotyczyć też może osoby zmarłej. Trybunał Konstytucyjny badając konstytucyjność powołanego przepisu i stwierdzając w wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05, że jest on zgodny z art. 2 i art. 32 ust. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji, wskazał, że "Świadczenie przyznane przez Prezesa Rady Ministrów nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych tu przypadków tzw. szczególnego pokrzywdzenia przewidziana jest instytucja emerytury/renty wyjątkowej, o której stanowi art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a ponadto świadczenia o charakterze socjalnym". Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że "Celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych, itd. (...). Chodzi bowiem o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, wyjątkowość, a często nieporównywalność tego typu zasług użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione (...)". W niniejszej sprawie argumenty przedstawiane przez skarżącego, przemawiające, jego zdaniem, za zasadnością wniosku o przyznanie świadczenia specjalnego skupiały się przede wszystkim na jego sytuacji materialnej, zdrowotnej, mieszkaniowej oraz prowadzonymi postępowaniami zarówno przez ZUS, TPSA WAM oraz postępowaniami sądowymi dotyczącymi starań o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy. W ocenie Sądu przywołane przez skarżącego okoliczności słusznie uznane zostały przez Prezesa Rady Ministrów za niewystarczające, by uznać, że powinien on zostać zaliczony do prawa osób, o których mowa w art. 82 ust. 1 ustawy, a więc do osób, które mają wybitne, indywidualne zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności, wymagające szczególnego uhonorowania, ani też osób, których obecna sytuacja bytowa jest wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych. W rozpatrywanej sprawie Prezes Rady Ministrów, nie kwestionując trudnej sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego, prawidłowo stwierdził, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie mu renty specjalnej. W ocenie Sądu nie można zarzucić organowi w niniejszej sprawie dowolności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Prezes Rady Ministrów przeprowadził postępowanie administracyjne z poszanowaniem zasad procedury administracyjnej. Wyczerpująco zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. W celu ustalenia aktualnej sytuacji socjalno-bytowej skarżącego zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. o dokonanie ustaleń i nadesłanie informacji w tym zakresie. Ponadto organ zwrócił się także do skarżącego o wskazanie i udokumentowanie okoliczności uzasadniających potraktowanie jej sytuacji w sposób wyjątkowy. Sąd podziela stanowisko organu, co do braku szczególnych zasług i osiągnięć skarżącego. Owszem, zgodzić się należy ze skarżącym, że jego sytuacja jest bardzo trudna, jednakże sama trudna sytuacja życiowa i materialna nie uzasadnia przyznania świadczenia specjalnego. Uznanie, że sama sytuacja życiowa i materialna stanowi podstawę do przyznania świadczenia specjalnego, spowodowałoby bowiem, że świadczenie to utraciłoby swój szczególny wyjątkowy charakter. Świadczenie specjalne musiałoby być wówczas przyznawane wszystkim osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej czy materialnej. W ocenie Sądu przywoływane przez skarżącego okoliczności słusznie uznane zostały zatem przez Prezesa Rady Ministrów za niewystarczające, by stwierdzić, że powinien on być zaliczony do grona osób, o których mowa w art. 82 ust. 1 ustawy. Jak już bowiem wspomniano wyżej, przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych możliwe jest wtedy, gdy wnioskodawca posiada wybitne zasługi na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej czy też politycznej, a nadto w przypadku nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do aktualnej sytuacji życiowej skarżącego, należy jednak podkreślić, że renta specjalna przyznawana przez Prezesa Rady Ministrów nie jest świadczenie socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb wnioskodawcy, nawet, gdy są one uzasadnione. Sąd nie kwestionuje, że sytuacja życiowa skarżącego jest trudna. Należy jednak zwrócić uwagę, ż sama sytuacja nie przesądza jeszcze o konieczności przyznania świadczenia w trybie art. 82 ust. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. Szczególnie uzasadniony przypadek wiązać się winien bowiem tylko z ekstremalnie nawet trudną sytuacją bytową, lecz także ze szczególnymi właściwościami osoby ubiegającej się o przyznanie tego świadczenia, wskazującymi na wyjątkowość danego przypadku w aspekcie społecznym (vide: wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2007 r., sygn. akt I OSK 894/06). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.