II SA/Wa 1721/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Olga Żurawska - Matusiak po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. 3 grudnia 2014 r. (data prezentaty) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek (formularz PPF) S. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W treści formularza wniosku skarżący oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wskazał, iż jest właścicielem domu o pow. 150 m2 oraz nieruchomości rolnej o pow. 25 ha, którą jak oświadczył w większości oddał w dzierżawę. Ponadto wskazał, że sam użytkuje grunt o powierzchni 5 ha. Jako źródło miesięcznych dochodów skarżący wymienił dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości 500-600 zł netto miesięcznie. Do miesięcznych wydatków koniecznych skarżący zaliczył koszt zakupu lekarstw- 50-90 zł, energii elektrycznej - 150 zł, telefonu - 30 zł oraz wydatki bieżące w wysokości ok 300 zł. Wnioskodawca wskazał, że posiada zadłużenie na kwotę 30.000 zł. Ponieważ złożone przez wnioskodawcę oświadczenie nie zawierało pełnych informacji co do źródeł dochodu, a głównie pełnych danych o dochodach z działalności rolniczej oraz wielkości wydatków ponoszonych miesięcznie na bieżące utrzymanie, skarżący pismem Sądu z 17 grudnia 2014 r. został wezwany do przedstawienia, w terminie 14 dni, dokumentów źródłowych: - wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w prowadzonym gospodarstwie domowym za okres trzech ostatnich miesięcy, - dokumentów wskazujących na dochód osiągany z użytkowanej części gospodarstwa rolnego, a także dokumentu wskazującego na dochód osiągany z dzierżawy pozostałej części. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawca 20 stycznia 2015 r. nadesłał wyciągi z konta bankowego z okresu 1 październik - 31 grudzień 2014 r. Jednocześnie oświadczył, że nie jest w stanie udokumentować swoich dochodów, natomiast dochodów z dzierżawy nie uzyskuje. Postanowieniem z 3 lutego 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia wnioskodawca wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, w którym wyjaśnił, że nie otrzymuje dopłat unijnych, gdyż występuje o nie dzierżawca. Ponadto wskazał, że nie posiada żądanych dokumentów o uzyskiwanych dochodach, gdyż większość drobnych rolników nie dysponuje takimi dokumentami. Podał również, że jego zadłużenie wynika głównie z niepłaconych od lat składek na KRUS, podatku rolnego, a także niespłaconych pożyczek prywatnych. Skarżący stwierdził również, że nieprawdą jest, iż nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących koszty utrzymania, gdyż przedstawił fakturę za prąd. Oświadczył jednocześnie, że innych rachunków nie posiada. Do sprzeciwu skarżący dołączył umowy dzierżawy gruntu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż w związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu, postanowienie z 3 lutego 2015 r., zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako "P.p.s.a."), traci moc, co oznacza, iż sprawa jest ponownie rozpoznawana od początku. Następnie podkreślić trzeba, iż prawo pomocy, uregulowane w art. 243 i przepisach następnych P.p.s.a., może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Powyższe wskazuje, że instytucja prawa pomocy posiada wyjątkowy charakter i jest stosowana jedynie w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, iż wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie. Natomiast ewentualne ich uiszczenie pociągnęłoby za sobą uszczerbek utrzymania koniecznego, przez który należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w sposób uniemożliwiający zapewnienie minimum warunków socjalnych. Z tych względów na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych, co jednocześnie oznacza, że takie sytuacje powinny mieć miejsce jedynie wtedy, gdy zdobycie przez stronę środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Realizacja obowiązku wykazania przez stronę swojej trudnej sytuacji materialnej polega m. in. na przedstawieniu niezbędnych informacji dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w urzędowym formularzu wniosku, a także składaniu dodatkowych oświadczeń i dokumentów, w trybie tzw. postępowania wyjaśniającego. W tym miejscu zauważyć trzeba, że użycie w przywołanym wyżej przepisie określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać Sąd, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy również wskazać, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Zaznaczyć bowiem należy, że przedłożone przez wnioskodawcę dokumenty obrazują jego sytuację majątkową w sposób fragmentaryczny, zatem są niewystarczające do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. Dzieje się tak, gdyż strona tylko częściowo wykonała wezwanie referendarza sądowego. Skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów uzyskiwanych przez siebie z prowadzonej działalności rolniczej. Ograniczył się jedynie do oświadczenia, że nie posiada żądanych dokumentów o uzyskiwanych dochodach, gdyż większość drobnych rolników nie dysponuje takimi dokumentami. Takie oświadczenie uznać należy za niewystarczające do dokonania analizy sytuacji finansowej strony, szczególnie przy braku pełnej informacji odnośnie dochodowości wielkoobszarowego gospodarstwa rolnego. Skarżący wskazał, że większą część posiadanych nieruchomości wydzierżawia bezpłatnie. Na tę okoliczność przedstawił umowy dzierżawy gruntu o powierzchni 25,48 ha zawarte z J. G. Należy jednak zauważyć, że umowy te nie zawierają postanowień regulujących wysokość czynszu jaki ma płacić J. G. z tytułu dzierżawy gruntu. Powyższe umowy zawierają natomiast postanowienia, z których wynika, że w sprawach nieuregulowanych mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego. W tym miejscu należy wskazać, że z przepisów Kodeksu Cywilnego wynika, że umowa dzierżawy ma charakter odpłatny, co związane jest z podstawowym obowiązkiem dzierżawcy, którym jest płacenie wydzierżawiającemu umówionego czynszu. Należy również zauważyć, że skarżący wydzierżawia nieruchomość o powierzchni 25,48 ha. Natomiast z nadesłanego formularza PPF wynika, że skarżący użytkuje grunt o powierzchni 5 ha, z którego, jak oświadczył, uzyskuje dochód w wysokości 500-600 zł miesięcznie. Tego faktu, jak wyżej wskazano nie poparł żadnymi dokumentami. Mając powyższe na względzie Sąd stwierdził, że przedstawiony przez stronę stan prawny posiadanej nieruchomości oraz wskazany sposób korzystania z niej uznać należy za niewystarczający dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy zauważyć, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć nie tylko zasób gotówki, znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na pokrycie kosztów. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, natomiast jego niewykorzystywanie należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 30 października 2014 r., sygn. akt I OZ 913/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl; z 2 października 2014r., sygn. akt II OZ 1012/14, publ. Lex nr 1530778; z 4 grudnia 2013 r., sygn. akt II FZ 1094/13, publ. Lex nr 1406589; z 19 października 2010 r., sygn. akt II GZ 294/10, publ. Lex nr 743094). Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie. Okoliczność, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu jest jej świadomą decyzją i nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GZ 176/13, publ. Lex nr 1310098). Mając na uwadze powyższe, oraz fakt, że informacji o stanie majątkowym skarżący nie poparł dowodami, o które był wzywany, Sąd stwierdził, że nie zostały wyjaśnione podstawowe okoliczności dotyczące dochodów skarżącego uzyskiwanych z wieloobszarowego gospodarstwa rolnego o pow. 25 ha. Informacje te miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, rzutując przede wszystkim na prawidłową ocenę sytuacji materialno-bytowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Bez tej dokumentacji Sąd nie jest w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Trzeba mieć na względzie, że co do zasady dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów złożonych przez stronę w trybie art. 255 P.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Z drugiej zaś strony, dyspozycja art. 255 P.p.s.a. obliguje stronę skarżącą do terminowej i zgodnej z wezwaniem reakcji. Uchylanie się strony od przedstawienia stosownych dokumentów na potwierdzenie jej argumentów oraz mających dokładnie i wyczerpująco przedstawiać jej sytuację powoduje, że niemożliwe jest przeprowadzenie oceny stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, iż sytuacja, w której się znalazła, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca, na którym ciąży obowiązek dowodzenia swych racji, musi się liczyć z tym, że brak współdziałania z sądem będzie skutkował negatywnym dla niego rozstrzygnięciem (zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego, LexisNexis, W-wa 2011, s. 717). W związku z powyższym Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 powołanej ustawy orzeczono, jak w sentencji postanowienia.