II SA/Wa 1755/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska (spr.), Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska, Iwona Maciejuk, Protokolant sekretarz sądowy Marcin Borkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi małoletniego A.K. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego W.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2017 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku W. K. przedstawicielki ustawowej A. K. o przyznanie renty rodzinnej po zmarłym ojcu w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 887 ze zm.), dalej "ustawa o emeryturach i rentach z FUS", odmówił przyznania renty w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...]utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2017 r. W uzasadnieniu podał, że przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 powołanej ustawy jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ podniósł, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie przez wnioskodawcę – członka rodziny po osobie zmarłej. W sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień w trybie zwykłym. Konieczne jest zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Prezes ZUS wskazał, iż przez szczególne okoliczności, rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Niespełnienie przez ojca dzieci powyższego warunku powoduje, że nie można skutecznie domagać się renty rodzinnej w drodze wyjątku, jako że prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu. Z akt sprawy wynika, że na przestrzeni [...] lat życia ojca dziecka udokumentowano 3 lata, 2 miesiące okresów składkowych. W 10-leciu poprzedzającym dzień śmierci ojca dziecka, zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – 3 lata i 2 miesiące tych okresów. W okresach od [...] kwietnia 2001 r. do [...] września 2006 r. i od [...] kwietnia 2010 r. do [...] czerwca 2014 r., ojciec dziecka nie wykonywał pracy ani innej działalności podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Prezes ZUS wskazał, że we wskazanych okresach nie była wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy, zatem przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli ubezpieczonego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Nadto we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wnioskodawczyni poprosiła o doliczenie do stażu ojca dziecka okresu odbywania praktyk w Zespole Szkół Zawodowych - w Szkole [...][...] , za które otrzymywał wynagrodzenie oraz ponowną analizę zatrudnienia w firmach: "[...]",[...] oraz w "Usługach Remontowo-Budowlanych" D. G.. Prezes ZUS wyjaśnił, że pismem z [...] lipca 2015 r. wnioskodawczyni odwołała się do Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] od decyzji Oddziału ZUS w [...] z [...] czerwca 2015 r. odmawiającej przyznania renty rodzinnej w trybie zwykłym dla małoletniego A. W odwołaniu podniosła, że ojciec dziecka uczęszczał do ww. szkoły i odbywał tam zajęcia praktyczne, za które otrzymywał wynagrodzenie. Na tę okoliczność wnioskodawczyni przedłożyła zeznania świadków, jednakże wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z [...] marca 2016 r. oddalono odwołanie. Ponadto z przedłożonej dokumentacji rentowej wynika, że okresy zatrudnienia w "[...]", [...] oraz w "Usługach Remontowo-Budowlanych" D. G. zostały doliczone do stażu ojca dziecka. Z uwagi na brak przedłożonej odpowiedniej dokumentacji, do stażu ojca dziecka nie doliczono okresu odbywania praktyk, które odbywał w okresie nauki w Zespole Szkół Zawodowych w [...]. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2017 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi W. K. przedstawicielki ustawowej małoletniego A. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisu postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak podjęcia wymaganych czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co przejawiło się brakiem ujęcia w treści decyzji, a zwłaszcza w jej uzasadnieniu analizy zebranego i rozpatrzonego materiału dowodowego, z którego wynikają fakty stanowiące podstawę do wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie renty rodzinnej po zmarłym G. K., co nastąpiło ze szkodą dla interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej, 2) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 7 w z w. z art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 84 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego na skutek odmowy przeprowadzenia zawnioskowanych dowodów tj. zeznań świadków K. W. i R. K., zeznań świadka, albo świadków uprawnionych do reprezentowania Zespołu Szkół Zawodowych [...] w [...], oraz osoby pełniącej obowiązki wychowawcy klasy G. K., świadectw szkolnych na okoliczność uczęszczania do opisanej szkoły, świadectwa pracy lub wszelkich dokumentów pracowniczych wystawionych przez pracodawcę i będących w posiadaniu pracodawcy - "[...]", świadectwa pracy lub wszelkich dokumentów pracowniczych wystawionych przez pracodawcę i będących w posiadaniu pracodawcy - [...] w [...], na okoliczność ustalenia okresu składkowego u tego pracodawcy, świadectwa pracy lub wszelkich dokumentów pracowniczych wystawionych przez pracodawcę i będących w posiadaniu pracodawcy - Usługi Remontowo - Budowlane D. G., 3) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem reguł wskazanych w art 107 § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy faktycznej i prawnej tej decyzji, co uniemożliwia właściwe zapoznanie się z motywami działania organu pierwszej instancji, zrozumienie tych motywów, a w rezultacie ustosunkowanie się do nich w rzeczowy i wyczerpujący sposób; 4) wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 108 § 1 w zw. z art. 107 § 2 i art. 7 k.p.a. poprzez bezpodstawne i dowolne opatrzenie tej decyzji rygorem natychmiastowej wykonalności z powołaniem się na bliżej niesprecyzowany interes społeczny. Nadto wskazała na naruszenie prawa materialnego tj. art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez niewłaściwe zastosowanie i nieprzyznanie prawa do renty małoletniemu, mimo iż spełnione zostały przesłanki do przyznania świadczenia rentowego w drodze wyjątku. Mając na uwadze powyższe wniosła o zmianę decyzji poprzez przyznanie prawa do renty. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasowe ustalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017, poz. 1369 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga W. K. zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] września 2017 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] kwietnia 2017 r. naruszają prawo. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W myśl przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania, i to w sposób mający istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia, w szczególności poprzez niewyczerpujące i mało wnikliwe rozpatrzenie materiału dowodowego. Okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie zostały należycie zbadane i rozważone. Zaskarżona decyzja została podjęta przy błędnej ocenie stanu faktycznego oraz bez wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przede wszystkim wskazania wymaga, że rozstrzygając w przedmiocie renty rodzinnej w drodze wyjątku Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do tego, iż G. K. - ojciec małoletniego A. K. zmarł w dniu [...] czerwca 2014 r. podlegając ubezpieczeniu. Okoliczność tę potwierdza świadectwo pracy wystawione przez D. G. Usługi Remontowo Budowlane [...] w okresie od [...] czerwca 2014 r. do [...] czerwca 2014 r. oraz formularz ZUS Oddział w [...] poświadczenie dla celów świadczeń emerytalno-rentowych, znak sprawy: [...], w którym podano z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę: "kod tytułu ubezpieczenia [...] od 2014-06-[...] do 2014-06-[...]". Przed śmiercią, ojciec dziecka będąc młodym mężczyzną, pracował zarobkowo. Zmarł nagle. W zaistniałym stanie faktycznym wymieniony mógł zatem przypuszczać, że jego sytuacja zawodowa się ustabilizuje i na przestrzeni kolejnych 30 kilku lat wypracuje wymagany okres składowy do uzyskania świadczenia emerytalnego. Powyższe okoliczności są o tyle istotne, iż śmierć [...] - letniego ojca dziecka była konsekwencją nagłego zdarzenia, którego nie mógł przewidzieć. Biorąc pod uwagę wiek ubezpieczonego, podejmowanie pracy i dążenie do uzyskania stabilizacji zawodowej, oczywistym jest, że gdyby nie to nagłe zdarzenie losowe, ojciec dziecka mógłby pozostawać w zatrudnieniu. Ten zaś aspekt sprawy nie był przez organ rozważany, co czyni decyzję odmowną co najmniej przedwczesną. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00), przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Nagły zgon młodego człowieka pozostającego w zatrudnieniu należy zakwalifikować jako szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (patrz wyrok WSA z dnia 19 kwietnia 2013 sygn. akt II SA/Wa 453/13, publik. LEX nr 1317088). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ dokona właściwej oceny przesłanki "szczególnych okoliczności", o której mowa w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z uwzględnieniem oceny prawnej zawartej w niniejszym wyroku i wyrażonej w art. 153 P.p.s.a. Sąd stwierdza, że zarzuty zawarte w pkt 2 i 4 skargi są nieuprawnione. Zaskarżonej decyzji nie był nadany rygor natychmiastowej wykonalności, zatem organ nie mógł naruszyć art. 108 § 1 k.p.a. Nadto okresy pracy ojca zmarłego dziecka w "[...]", [...] oraz w "Usługach Remontowo-Budowlanych" D. G. zostały doliczone do stażu pracy zmarłego. Natomiast prawidłowość decyzji Dyrektora Oddziału ZUS w [...] odmawiającej przyznania renty rodzinnej małoletniemu A. K. została zbadana przez Sąd Okręgowy w [...], który wyrokiem z dnia [...] marca 2016 r. oddalił odwołanie. W postępowaniu tym rozpatrzeniu podlegała również kwestia możliwości zaliczenia okresu odbywania praktyk w Zespole Szkół Zawodowych w [...], za które zmarły ojciec dziecka pobierał wynagrodzenie. Sąd wskazuje też, że zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. sądy administracyjne nie są uprawnione do przeprowadzania dowodu z zeznań świadków. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.