II SA/Wa 1776/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Andrzej Kołodziej, Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2009 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] Prezes Rady Ministrów, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] października 2008 r. nr [...], odmawiającą przyznania J. M. świadczenia specjalnego. W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów podkreślił, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby świadczenie to mogło zostać przyznane. Organ podał, że przy rozpatrywaniu wniosków o świadczenie specjalne brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania świadczenia. Może być ono bowiem przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, mające charakter szczególny. Prezes Rady Ministrów podał, że J. M. (ur. w [...] r.) wniósł o przyznanie świadczenia specjalnego w kwocie 1700 zł brutto z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wnioskodawca wskazał, iż uważa swoją sytuację za wyjątkową, gdyż od 1975 r. jest inwalidą. Od 1984 r. uprawniony jest do renty w drodze wyjątku z tytułu niezdolności do pracy przyznanej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z uwagi na fakt, iż obowiązujące przepisy nie zezwalają mu na sprzedawanie wytwarzanych przez niego wyrobów, a więc podjęcia pracy bez utraty prawa do renty wyjątkowej, wnosi o przyznanie świadczenia specjalnego. Do wniosku załączył oświadczenie matki, która wskazała, iż z uwagi na niską emeryturę nie jest w stanie udzielać synowi pomocy. Podała, iż prowadzą odrębne gospodarstwa domowe, a mieszkają razem, ponieważ syna nie stać na zamieszkanie osobno. Wnioskodawca przedłożył również fotokopie artykułu prasowego dotyczącego jego sytuacji, fotokopie rachunków za leki i innych wydatków związanych z leczeniem. Podał, że w pierwszym półroczu 2008 r. wydatki związane z leczeniem wynosiły [...] zł, a obecnie otrzymywana renta wynosi 556 zł netto (636 zł brutto). Dodatkowo wskazał, że po wypadku, który miał miejsce w 1975 r. nie był w stanie kontynuować nauki w liceum. Ukończył szkołę zawodową, w 1982 r. zaoczne technikum rolnicze, a w 1988 r. kurs pedagogiczny. Od 1975 r. jest niezdolny do pracy. Z nadesłanych orzeczeń wynika, że w 1984 r. uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy, a kolejnymi orzeczeniami (w latach 1986-1989) zaliczany był tylko do III grupy inwalidów, ale rentę otrzymywał stale. J. M. nadesłał również zaświadczenie wystawione przez [...] Polskiego Towarzystwa Walki z Kalectwem w S., z którego wynika, iż w okresie czasowego pobytu w S. czynnie uczestniczył w przedsięwzięciach tej organizacji promując jednocześnie S.. Ponadto w tym okresie uczęszczał do Stowarzyszenia Uniwersytetu Trzeciego wieku i wywiązywał się z powierzonych zadań na rzecz Miasta S. w tamach SUTW. Wnioskodawca podał, iż jego pasją jest haftowanie. Tworzy gobeliny, serwetki i obrusiki. Nadesłał zdjęcia swoich prac oraz kopię pisma otrzymanego z Urzędu Miejskiego w D. informującego o istnieniu w D. Muzeum [...] i zainteresowaniu propozycją wnioskodawcy wzbogacenia lokalnych zbiorów muzeum, z propozycją utworzenia czasowej lub stałej wystawy prac, a ponadto propozycją zorganizowania wystawy w lipcu 2008 r. w ramach odbywającego się w tym czasie Jarmarku [...]. Z zebranego materiału dowodowego wynika, iż J. M. w 1975 r. uległ nieszczęśliwemu wypadkowi w czasie nauki w szkole podstawowej. PZU ustalił, że następstwem tego wypadku jest trwałe inwalidztwo (80%) i przyznał wnioskodawcy dożywotnią rentę. Z pisma PZU z dnia [...] sierpnia 2008 r. adresowanego do wnioskodawcy wynika, że w dniu [...] 1983 r. J. M. podpisał w Inspektoracie PZU w G. ugodę, na mocy której została mu wypłacona kwota [...] zł (kapitalizacja świadczenia). Tym samy nastąpiło wygaśnięcie wszelkich zobowiązań ubezpieczyciela wobec wnioskodawcy. Podpisując ugodę skarżący oświadczył, iż powyższa kwota stanowi ostateczne i całkowite zaspokojenie roszczeń z tytułu wypadku z dnia [...] 1975 r. Poproszony o informację w sprawie prawa do tego świadczenia, J. M. podał, że nie pamięta, aby podpisywał ugodę, o której mowa w piśmie PZU, co tłumaczy tym, że od 1975 r. przeważnie przebywa w szpitalach, a skutki zażywanych leków [...] uniemożliwiają mu racjonalne myślenie. Jednocześnie pisze, że oryginał umowy z PZU zniszczył w 1984r. będąc "w stanie krytycznym". Z informacji nadesłanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynika, że J. M. podlegał ubezpieczeniu społecznemu w okresach od 20 sierpnia 1982 r. do 30 listopada 1982 r. i od 1 grudnia 1982 r. do 30 września 1983 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]maja 1984 r. przyznał wnioskodawcy rentę inwalidzką w drodze wyjątku. [...] Urząd Wojewódzki w [...] podał, że J. M. zamieszkuje z matką, lecz prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Otrzymuje rentę w wysokości 556 zł netto. Stałe miesięczne wydatki na leki i eksploatację mieszkania wynoszą 536 zł. Wnioskodawca korzysta ze wsparcia ze środków pomocy społecznej od stycznia 1999 r. W 2008 r. (do sierpnia) kwota pomocy finansowej wynosiła łącznie 1160 zł. Prezes Rady Ministrów stwierdził, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie J. M. świadczenia specjalnego. Z akt sprawy nie wynika aby wnioskodawca posiadał wybitne, niepowtarzalne dokonania w jakiejkolwiek dziedzinie aktywności, w tym działalności na rzecz ww. organizacji i stowarzyszenia, czy w twórczości artystycznej, ani też aby jego obecna sytuacja bytowa była wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Okolicznością szczególną, w rozumieniu art. 82 ust. 1 cyt. ustawy, nie jest natomiast sam fakt doznania, w wyniku nieszczęśliwego wypadku, obrażeń powodujących niepełnosprawność. Z tego tytułu wnioskodawcy została dożywotnio przyznana renta przez PZU, ale świadczenie to za zgodą skarżącego zostało skapitalizowane i należna kwota została wypłacona, a tym samym prawo to, w wyniku zawartej w 1983r. ugody, wygasło. W 1984 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznał wnioskodawcy rentę w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, iż wnioskodawca ma możliwość złożenia do ZUS wniosku o przyznanie renty socjalnej i jeżeli spełnia kryteria uprawniające do nabycia prawa do tego świadczenia zostanie mu ono przyznane (zamiast otrzymywanej renty w drodze wyjątku). Sam fakt, że wnioskodawca znajduje się obecnie z uwagi na stan i niski wymiar otrzymywanych świadczeń (świadczenia wyjątkowe przysługują w kwocie minimalnej emerytury) w trudnej sytuacji bytowej nie uzasadnia przyznania świadczenia specjalnego, gdyż nie jest to świadczenie o charakterze socjalnym. Z uwagi na obecną sytuację socjalno-bytową wnioskodawca, jak inne osoby będącej w podobnej sytuacji, objęty jest stosownymi świadczeniami ze środków pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na wymienioną decyzję Prezesa Rady Ministrów J. M. wskazał na pogarszający się stan zdrowia oraz powołał się na trudną sytuację materialną. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Świadczenia, o których mowa, mają charakter wyjątkowy, a ich przyznanie w świetle powołanego przepisu - pozostawione zostało uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w wymienionej ustawie stosuje się bowiem -zgodnie z jej art. 124 - przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Prezes Rady Ministrów przy rozpatrywaniu wniosku związany jest zatem rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714). Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza również jej sądowej kontroli. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Wykładnię użytego w przepisie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wyrażenia "szczególnie uzasadnionego przypadku" orzecznictwo łączy z wybitnymi zasługami w działalności zawodowej, artystycznej, społecznej lub politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1954/04, LEX 171678). Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jakkolwiek nie może być ona jedyną przesłanką przyznania świadczenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 144/05, LEX 171714). Trybunał Konstytucyjny, badając konstytucyjność powołanego przepisu, w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05, stwierdził również, że "świadczenie przyznane przez Prezesa Rady Ministrów nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych tu przypadków tzw. szczególnego pokrzywdzenia przewidziana jest substytucja emerytury/renty wyjątkowej, o której stanowi art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a ponadto świadczenia o charakterze socjalnym. Celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych, itd. [...]. Chodzi bowiem o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie działalności". Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, wyrażonym w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie wykazał i nie udokumentował podobnych faktów. Nie można bowiem, w rozumieniu przepisu art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, za takowe uznać działalności skarżącego w ramach Polskiego Towarzystwa Walki z Kalectwem czy też działań na rzecz promocji miasta S. Natomiast pozostałe argumenty podnoszone przez skarżącego, a dotyczące jego stanu zdrowia oraz sytuacji finansowej nie mogą przesądzać o uprawnieniach do świadczenia specjalnego. Sąd podziela pogląd organu, iż sam fakt doznania, w wyniku nieszczęśliwego wypadku, obrażeń powodujących niepełnosprawność, nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 82 cyt. ustawy. Należy również zaznaczyć, iż w związku z doznanym wypadkiem, Powszechny Zakład Ubezpieczeń przyznał skarżącemu dożywotnią rentę, ale świadczenie to za zgodą skarżącego zostało skapitalizowane i wypłacone w formie jednorazowego odszkodowania. Bezspornym jest, iż sytuacja życiowa skarżącego jest trudna. Z tytułu orzeczonej niepełnosprawności skarżący uzyskuje świadczenie rentowe z ZUS. Wysokość tego świadczenia jest niewątpliwie niewystarczająca dla zapewnienia skarżącemu godziwego bytu. Należy jednak podkreślić, iż jak wyjaśniono powyżej, celem regulacji zawartej w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych i wybitnych lub dotkniętych szczególnymi zdarzeniami losowymi, nie zaś pomoc osobom, które ze względu na stan zdrowia lub wiek znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. Niewątpliwie trudna sytuacja, w której skarżący się znalazł, wskazuje na potrzebę przyznania zainteresowanemu pomocy publicznej. Do takiej pomocy skarżący jest uprawniony i powinien się jej domagać od Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Reasumując należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie Prezes Rady Ministrów nie naruszył granic uznania administracyjnego, w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy, poddał go ocenie kierując się zasadą swobodnej oceny dowodów i wydał zgodne z prawem rozstrzygnięcie oraz dostatecznie wyczerpująco uzasadnił zaskarżoną decyzję. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.