II SA/Wa 1800/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Waldemar Śledzik, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia w sprawie zdolności do służby wojskowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w K. Nr [...] z dnia [...] lutego 2011 r., 2) stwierdza nieważność orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w L. Nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r., 3) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w L. orzeczeniem o zdolności do służby wojskowej nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r., na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) oraz § 5 ust. 1 pkt 1, § 18 ust. 1 i § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 57, poz. 278 ze zm.), uznała T. S. za trwale niezdolnego do służby wojskowej [...] w związku z rozpoznaniem: 1) [...] (§ 84 p. 1 rozporządzenia), 2) [...] (§ 3 p. 1 rozporządzenia). Komisja stwierdziła, że schorzenie określone w pkt 1 znacznie [...] i czyni badanego trwale niezdolnym do służby wojskowej w czasie pokoju. We wniosku z dnia 24 stycznia 2011 r. skierowanym do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w K. T. S. wniósł o wstrzymanie wykonania powyższego orzeczenia z uwagi na zachodzące prawdopodobieństwo wystąpienia przesłanek stwierdzenia jego nieważności. Rejonowa Komisja Lekarska w K. decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2011 r., działając na podstawie art. 158 § 1 i § 2 k.p.a., odmówiła stwierdzenia nieważności orzeczenia TWKL L. nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r. w sprawie zdolności do służby wojskowej T. S. W uzasadnieniu organ podał, że T. S. na swój wniosek wniesiony do Wojskowej Komendy Uzupełnień w Z., został skierowany do TWKL L. w celu określenia kategorii zdrowia. Wymieniona komisja lekarska, na podstawie badań i konsultacji przeprowadzonych w [...] Szpitalu Wojskowym w L., wydała orzeczenie z dnia [...] lipca 2004 r. Jako podstawę prawną zastosowano rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, gdyż zgodnie z § 29 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 151, poz. 1595), które weszło w życie w dniu 1 lipca 2004 r., do spraw, o których mowa w rozporządzeniu, wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem brak jest podstaw do stwierdzenia, że przedmiotowe orzeczenie zostało wydane bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ wskazał, że przedmiotowe orzeczenie wydała właściwa Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska, działająca w składzie 3 oficerów lekarzy, którzy je podpisali, stąd też nie można przyjąć, iż jest ono nieważne z mocy prawa (art. 156 § 1 pkt 7 k.p.a.). Zdaniem organu nie zostały również spełnione przesłanki, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Sprawa została bowiem wszczęta na wniosek strony wskazującej na istotne zmiany w stanie zdrowia, zatem zgodnie z art. 28 ust. 1 pkt 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej, ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej [...], mogło być zmienione przez państwową komisję lekarską (a w okresie, kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska, przez wojskową komisję lekarską – art. 29 ust. 1 pkt 1) z urzędu albo na pisemny wniosek osoby stawiającej się do kwalifikacji wojskowej lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli stan zdrowia tej osoby uległ istotnej zmianie. W odwołaniu od powyższej decyzji T. S. zarzucił, że orzeczenie TWKL L. z dnia [...] lipca 2004 r. zostało wydane bez przeprowadzenia specjalistycznych badań lekarskich z udziałem [...], przez co komisja nieprawidłowo oceniła faktyczny stan jego zdrowia i niewłaściwie ustaliła rozpoznanie schorzeń oraz kategorię zdrowia. Ponadto nie zebrała i nie rozpatrzyła w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a uzasadnienie orzeczenia jest zbyt ogólne. Przedmiotowe orzeczenie nie zostało też, jego zdaniem, podpisane przez komisję. Z tych względów istnieją podstawy do stwierdzenia jego nieważności. Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w W. decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2011 r., wydaną na podstawie art. 158 § 1 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podała, że zarówno podstawa prawna orzeczenia TWKL L. (rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r.), jak też dokonane rozpoznanie chorób i schorzeń, skład orzekający komisji i wskazane przepisy (§ 84 pkt 1 – [...]), a nadto sam proces orzeczniczy (wszczęty i przeprowadzony na wniosek zainteresowanego żołnierzy do WKU Z. oraz skierowanie WKU Z.), są prawidłowe i nie budzą zastrzeżeń. Ponadto przedmiotowe orzeczenie TWKL L. nie było przez zainteresowanego kwestionowane i stało się ostateczne. Organ wskazał, że [...]. Dodatkowo stwierdził, że zgodnie z przepisem art. 29 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, w czasie pokoju nie kieruje się do wojskowej komisji lekarskiej osoby, wobec której wydano ostateczne orzeczenie ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej [...]. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. S. ponowił zarzuty podniesione w odwołaniu, a nadto zarzucił, że orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w L. wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, gdyż zgodnie z § 84 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, wyłącznie [...] kwalifikowały poborowych do kat. [...]. Natomiast rzeczona komisja nie wzięła pod uwagę karty badania [...], co potwierdzają też lekarze – specjaliści. W ocenie skarżącego nie było podstaw do zmiany przez TWKL L. kategorii zdrowia z orzeczonej przez Powiatową Komisję Lekarską w T.nr [...] kat. [...], ponieważ jego stan zdrowia nie uległ istotnej zmianie. Z powyższych względów wniósł o jej uchylenie oraz o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r. Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w L. i decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2011 r. Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w K., a nadto o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie, w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji stanowi odstępstwo od ustanowionej w przepisie art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.". Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie, postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej ma na celu wyjaśnienie jej kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie ponowne rozpoznanie zakończonej sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r., III ARN 70/95, OSNAP 1996, nr 18, poz. 258). Organ nie jest w tym postępowaniu związany żądaniem strony, bowiem, jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z nia 11 kwietnia 2001 r., IV SA 645/99, Lex nr 53459: "Wszczęcie postępowania na żądanie strony nie zwalnia organu od przeprowadzenia kontroli decyzji w sprawie, w której wszczęto postępowanie, w pełnym zakresie pod względem wystąpienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a.". W rozpoznawanej sprawie zarówno Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w K., odmawiając decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2011 r. stwierdzenia nieważności orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w L. nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r. w sprawie zdolności T. S. do służby wojskowe, jak również Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w W., utrzymując powyższą decyzję w mocy decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2011 r., nie przeprowadziły kontroli przedmiotowego orzeczenia pod względem wystąpienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Nie zauważyły mianowicie, że Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w L. nie była organem właściwym do rozpoznania wniosku Wojskowego Komendanta Uzupełnień w Z. w przedmiocie określenia kategorii zdrowia poborowego T. S. Zgodnie bowiem z przepisami art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.), określenie zdolności do czynnej służby wojskowej osób stawiających się do kwalifikacji wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich, z zastrzeżeniem art. 29 ust. 1. W myśl tego ostatniego przepisu, wojskowej komisje lekarskie są właściwe do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej poborowych w okresie, kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska, żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową, żołnierzy rezerwy. Natomiast stosownie do przepisu art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej, ustalające kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej [...], może być zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na pisemny wniosek osoby stawiającej się do kwalifikacji wojskowej lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli stan zdrowia tej osoby uległ istotnej zmianie. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, iż przepis powyższy dotyczy każdej osoby, która jako poborowy stawała przed komisją lekarską, była jako strona adresatem orzeczenia tej komisji, a więc także osoby, która z uwagi na zmianę okoliczności (stan zdrowia), ubiega się o ponowne badanie w celu uzyskania prawa do odbywania służby wojskowej (por. wyrok NSA z dnia 28 lutego 2007 r., II OSK 1530/06, niepubl.). Z przepisu art. 28 ust. 4 powołanej ustawy wynika również, że powiatowa komisja lekarska także z urzędu jest umocowana do podejmowania czynności zmierzających do zmiany orzeczenia w zakresie kategorii zdolności do służby wojskowej. Należy jednocześnie zauważyć, iż przepis ten nie odsyła do art. 29 ust. 5 ustawy, w którym mowa o uzależnieniu skierowania do komisji lekarskiej od istnienia uzupełniowych potrzeb Sił Zbrojnych. Ponadto treść art. 28 ust. 4 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że tak powiatowa komisja lekarska, jako organ I instancji, jak i wojewódzka komisja lekarska, jako organ odwoławczy, są uprawnione do orzekania, jeśli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Natomiast kryterium istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych ma znaczenie przy kierowaniu do wojskowej komisji lekarskich, stanowiących odrębne od powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich podmioty orzekające o zdolności do czynnej służby wojskowej. Za powyższą wykładnią przepisu art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony przemawia również systematyka całego przepisu art. 28. W jego początkowej części bowiem uregulowano podstawowy tryb orzekania przez powiatowe komisje lekarskie o zdolności do czynnej służby wojskowej (ust. 1, 2, 3), dotyczący osób, które pierwszy raz stają przed tą komisją jako poborowi. Natomiast kompetencje do zmiany własnego ostatecznego orzeczenia powierzono tym komisjom w kolejnej jednostce redakcyjnej tego samego przepisu (ust. 4), a więc z zachowaniem ciągłości logicznej i redakcyjnej. Oznacza to, że podstawa zmiany wskazana w art. 28 ust. 4 ustawy odnosi się do tych wszystkich, którzy stawali przed komisją lekarską w trybie uregulowanym w art. 28 ust. 1, niezależnie od wydanego wówczas orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 13 września 2006 r., II OSK 811/06, niepubl.). Zdaniem Sądu użyte w przepisie art. 28 ust. 4 ustawy określenie "poborowy" oznacza zatem osobę, co do której istnieje już orzeczenie powiatowej komisji lekarskiej określające kategorię jej zdolności do czynnej służby wojskowej, a żąda ona ponownej oceny stanu zdrowia z uwagi na istotne zmiany, jakie w nim zaszły. Jeżeli więc taką okolicznością uzasadnia swój wniosek strona żądająca poddania jej ponownemu badaniu przez komisję lekarską, to wniosek taki podlega regulacji zawartej w art. 28 ust. 4 ustawy. W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości okoliczność, iż T. S. orzeczeniem Powiatowej Komisji Lekarskiej w T. nr [...] z dnia [...] maja 2000 r. w sprawie zdolności do czynnej służby wojskowej został zaliczony do kat. [...], a orzeczenie to stało się ostateczne. Nie jest też sporna okoliczność, iż zwrócił się z wnioskiem do Komendanta Uzupełnień w Z. o skierowanie do komisji lekarskiej w związku z przebytą chorobą [...]. Zatem, w myśl dokonanej przez Sąd wykładni powołanych przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, należało rozpoznać ten wniosek w trybie art. 28 ust. 4 ww. ustawy, a więc winna to uczynić powiatowa komisja lekarska. Rozpatrzenie go przez Terenową Wojskową Komisję Lekarską w L. nastąpiło więc z naruszeniem przepisów o właściwości, co stanowi przesłankę do stwierdzenia nieważności orzeczenia TWKL L. Odmowa stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia przez Rejonową Wojskową Komisję Lekarską w K. nastąpiła zatem z naruszeniem przepisu art. 156 § 1 k.p.a., natomiast zaskarżona decyzja, utrzymująca w mocy decyzję wadliwą, wydana została z uchybieniem przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Z uwagi na treść art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w myśl którego Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdził również nieważność orzeczenia Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w L. nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w oparciu o przepis art. 152 powołanej ustawy.