II SA/Wa 1827/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Jacek Fronczyk, Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi S.J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. S. J. pismem z dnia [...] maja 2006 r. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji podał, iż wnioskodawca na przestrzeni 53 lat życia posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący 20 lat 5 miesięcy i 24 dni, a podczas wykonywanego zatrudnienia wystąpiły przerwy w latach: 1974-75, 1990-91 oraz 1992-97. Ponadto od października 2001 r. do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy w maju 2005 r., tj. przez ponad 3 lata i 7 miesięcy nie został udokumentowany żaden okres pracy poparty opłaceniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Podkreślił, iż w wymienionych przerwach skarżący nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy wykluczającej podjęcie zatrudnienia, nie zostały też wykazane przez skarżącego żadne inne okoliczności szczególne, które uniemożliwiały kontynuowanie ubezpieczenia. Powyższą decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] września 2006 r. utrzymał w mocy. W wyniku skargi S. J. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 2125/06, uchylił wskazane decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd wskazał w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, iż w przedmiotowej sprawie organ w sposób niewystarczający rozważył przesłankę szczególnych okoliczności dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zdaniem Sądu organ administracji w niedostatecznym stopniu zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych przez skarżącego, a związanych z jego bardzo złym stanem zdrowia. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, m.in. opinii lekarskiej biegłego sądowego z [...] lutego 2005 r., wynika, iż skarżący choruje od 1966 r. z powodu [...]. W 1998 r. przebył [...] i od tego momentu hospitalizowanie skarżącego stało się częste, o czym świadczą karty informacyjne leczenia szpitalnego z [...] czerwca 2004 r., z [...] czerwca 2004 r., z [...] stycznia 2003 r. i z [...] grudnia 2000 r. Powyższe niewątpliwie spowodowało przerwy w świadczeniu pracy przez skarżącego, a przede wszystkim w ostatnim dziesięcioleciu poprzedzającym orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolność do pracy. Poza tym zauważył, iż po przebytym w 1998 r. [...] skarżący miał ograniczone możliwości znalezienia zatrudnienia, z uwagi na fakt, iż był zdolny wykonywać pracę tylko przy pomocy [...] (p. opinia [...] w opinii z [...] lutego 2005 r.), co w sposób oczywisty zawężało sposobność znalezienia odpowiedniej pracy. W ocenie Sądu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, dysponując informacjami o stanie zdrowia skarżącego, w niewystarczającym stopniu zbadał, czy choroby mogły mieć wpływ na przerwy w podejmowaniu przez niego pracy do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. [...] maja 2005 r. i czy mogły stanowić szczególne okoliczności o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że mogły wpływać na wynik sprawy i to tym bardziej, że art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie uzależnia wprost przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem okoliczności te nie mają w sprawie przesądzającego znaczenia. Chodzi natomiast o wykazanie istnienia, bądź braku przesłanek – szczególnych okoliczności nienabycia prawa do renty na ogólnych zasadach i braku niezbędnych środków utrzymania (p. wyroki NSA z 8 grudnia 2000 r., sygn. akt II SA 1933/00 LEX nr 51004 oraz z 9 stycznia 2002 r., sygn. akt II SA 3090/01 LEX nr 82808). Po ponownym rozpatrzeniu wniosku S. J. o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., odmówił przyznania tego rodzaju świadczenia. W uzasadnieniu decyzji podał, że zgodnie z art. 83 ustawy emerytalnej, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Wskazał, że wszystkie te warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala, w ocenie organu, na przyjęcie istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2007 r. lekarz orzecznik ZUS uznał S. J. za całkowicie niezdolnego do pracy od [...] grudnia 2004 r. do [...] czerwca 2009 r. Jednocześnie lekarz orzecznik przyjął, iż od [...] września 1998 r. wnioskodawca był osobą częściowo niezdolną do pracy. Częściowa niezdolność do pracy niewątpliwie utrudniała wnioskodawcy podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem, jednakże nie stanowiła ona szczególnej okoliczności przyznania świadczenia na zasadach ogólnych, a tym samym nie może ona stanowić usprawiedliwienia dla występujących przerw w ubezpieczeniu. Jedynie orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo orzecznika komisji lekarskiej ZUS jest wiążące dla organu rentowego, jak również Prezesa ZUS. Organ podkreślił, iż na przestrzeni 51 lat życia w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy S. J. legitymuje się łącznym okresem składkowym i nieskładkowym wynoszącym 20 lat 5 miesięcy i 24 dni, który jest nieadekwatny do jego wieku. W sprawie nie wykazano, aby z przyczyn od siebie niezależnych i niemożliwych do pokonania przy dołożeniu należytej staranności wnioskodawca nie mógł udokumentować dłuższego stażu ubezpieczeniowego. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, powyższą decyzję utrzymał w mocy, podzielając argumenty w niej podniesione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. J. ponownie podniósł, iż przerwy w zatrudnieniu spowodowane były złym stanem zdrowia. Wskazał, iż sytuacja na rynku pracy nie dawała żadnych możliwości podjęcia pracy zarobkowej przez osobę częściowo niezdolną do pracy. Właśnie z tego powodu nie zdołał uzyskać odpowiedniego okresu ubezpieczeniowego. Skarżący zarzucił organowi, iż nie przeprowadził w sprawie żadnego postępowania wyjaśniającego i uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odbiega od przedstawionego w decyzji przez sąd uchylonej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i stwierdził m.in., iż zarzut nieprzeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, nie jest zasadny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylając decyzje, nakazał organowi zbadanie wpływu stanu zdrowia skarżącego na możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia, poczynając od 1998 r. Organ zbadał tę kwestię, kierując całość dokumentacji lekarskiej skarżącego do lekarza orzecznika ZUS, który potwierdził brak jakiejkolwiek niezdolności skarżącego do pracy przed wrześniem 1998 r., w którym to okresie, skarżący pracy nie poszukiwał nawet przez rejestrację w Powiatowym Urzędzie Pracy. Skarżący nie składał sprzeciwu od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, stąd organ nie miał podstaw, by wskazać, że się z nim nie zgadza. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W uzasadnieniu wyroku z dnia 11 stycznia 2007 r., uchylającego decyzje w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób niedostateczny rozważył przesłankę szczególnych okoliczności dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W ocenie Sądu organ w stopniu niewystarczającym zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych przez skarżącego, a związanych z jego złym stanem zdrowia. Mianowicie nie wziął pod uwagę, że z zaświadczenia o stanie zdrowia z [...] marca 1996 r. wynika, że u skarżącego nasiliły się dolegliwości spowodowane m.in. [...], co powodowało brak rokowań do trwałej poprawy zdrowia i brak zdolności do podjęcia pracy zarobkowej. Sąd zaznaczył, iż wyrażona w tym zaświadczeniu opinia lekarska nie zastępuje orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, co do ustalenia niezdolności do pracy, jednakże w ocenie sądu stanowi okoliczność po części wyjaśniającą przyczyny przerwy w pracy skarżącego w latach 1992-1997. Po uprawomocnieniu się wyroku organ przekazał całość dokumentacji medycznej skarżącego do Wydziału Orzecznika Lekarskiego i lekarz orzecznik nie stwierdził niezdolności skarżącego do pracy przed wrześniem 1998 r. Niemniej z uzasadnienia orzeczenia z dnia [...] czerwca 2007 r. nie wynika, iż wskazane przez Sąd zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia [...] marca 1996 r. było przedmiotem oceny lekarza orzecznika. Dokument ten, jak już wyżej wskazano, w ocenie Sądu orzekającego w sprawie w dniu 11 stycznia 2007 r., miał istotne znaczenie przy ocenie przyczyn przerwy w pracy skarżącego w latach 1992-1997. Należy ponownie podkreślić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydając decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postękania i orzekania. Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 k.p.a.). Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty (art. 75 § 1 k.p.a.). W ocenie Sądu, pomocnym przy ocenie, na ile przerwy w zatrudnieniu skarżącego były rzeczywiście spowodowane stanem jego zdrowia, a nie innymi przyczynami, niezwiązanymi ze stanem zdrowia, będzie analiza świadectw pracy S. J. W dokumentach tych znajdują się bowiem informacje dotyczące pracy wykonywanej w czasie zatrudnienia oraz sposobu rozwiązania stosunku pracy. Ponowna analiza dokumentacji lekarskiej z uwzględnieniem zaświadczenia o stanie zdrowia S. J. z dnia [...] marca 1996 r. oraz analiza świadectw pracy pozwoli organowi na dokonanie właściwej oceny, czy niespełnienie warunków ubezpieczenia uniemożliwiły okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia z przyczyn niezależnych od pracownika. Braki ustaleń w powyższym zakresie uznać należy za istotne uchybienie, które mogło mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia sprawy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.