II SA/Wa 1880/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Góraj po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1880/16 umarzającego postępowanie w sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie utraty prawa do uposażenia postanawia 1. utrzymać w mocy pkt 1 postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1880/16; 2. zmienić pkt 2 postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1880/16; 3. przyznać K. W. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata Pismem z dnia 05 października 2016 r. K. W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie utraty prawa do uposażenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 08 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1880/16 oddalił przedmiotową skargę. Pismem z dnia 08 lutego 2017 r. strona skarżąca zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia przedmiotowego wyroku. Odpis przedmiotowego wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony stronie skarżącej w dniu 01 marca 2017 r. Następnie wnioskiem z dnia 08 lutego 2017 r. skarżący zwrócił się do WSA w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że miesięczny dochód skarżącego z powodu choroby jest pomniejszony do kwoty ok. [...] tys. złotych miesięcznie, dodatkowo dochód skarżącego pomniejszają koszty utrzymania rodziny oraz koszty kredytu na dom. Podniósł, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Oświadczył, że posiada dom o powierzchni [...] m2 obciążony hipoteką, wart ok. [...] tys. zł, grunty rolne [...] hektara, [...] budynki gospodarcze o wartości ok. [...] tys. złotych. Podał, że łączny dochód skarżącego stanowi uposażenie w wysokości ok. [...] zł. Wskazując zobowiązania i stałe wydatki skarżący wymienił: kredyt hipoteczny ([...] tys. zł), miesięczna rata ok. [...] zł, alimenty ([...] zł), opłaty za media ([...] zł). Zaznaczył, że nie posiada innego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Nie posiada też papierów wartościowych i innych praw majątkowych ani wierzytelności. Zarządzeniem starszego referendarza sądowego z dnia 13 lutego 2017 r. skarżący, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: ppsa, został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: wyjaśnienie czy żona wnioskodawcy uzyskuje dochody, jeżeli tak to należy wskazać ich wysokość, ewentualnie nadesłać zaświadczenie o pozostawaniu osobą bezrobotną; wskazanie czy wnioskodawca uzyskuje dochody z posiadanej nieruchomości rolnej (np. dzierżawa); wskazanie czy wnioskodawca posiada pojazdy mechaniczne, jeżeli tak to należy wskazać ich markę, rocznik i szacunkowe miesięczne koszty utrzymania; wskazanie czy wnioskodawca otrzymuje pomoc od rodziny, ewentualnie osób trzecich, jeżeli tak to należy wskazać na czym ona polega; wskazanie czy wnioskodawca otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeżeli tak to należy nadesłać kserokopie ostatnich decyzji przyznających pomoc; nadesłanie kopii dokumentu PIT rozliczenia podatku dochodowego za 2016 r., ewentualnie za 2015 r. (w przypadku niedokonania rozliczenia podatku za 2016 r.) wnioskodawcy i wszystkich osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, które dokonywały rozliczenia z urzędem skarbowym; nadesłanie kopii wyciągu bankowego wnioskodawcy i wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą za trzy ostatnie miesiące, które posiadają rachunek bankowy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia 06 marca 2017 r. wyjaśnił, że: nie posiada informacji o tym czy żona pracuje i czy posiada dochody, ponieważ od 2014 r. toczy się proces rozwodowy i tym samym od 2014 r. małżonkowie pozostają na oddzielnym rozrachunku; z posiadanej nieruchomości nie uzyskuje dochodów; posiada pojazd mechaniczny marki [...] z 1998 r., miesięczny koszt utrzymania auta to ok. [...] zł; nie otrzymuje pomocy od rodziny ani osób trzecich; nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył PIT za 2016 r. oraz kopię wyciągu z konta bankowego za ostatnie trzy miesiące. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 13 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1880/16 umorzono postępowanie w sprawie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1 postanowienia) oraz odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (pkt 2 postanowienia). Starszy referendarz sądowy podniósł, że w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. d ppsa, zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących stosunków pracy i stosunków służbowych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych stało się więc zbędne i postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu, stosownie do treści art. 249a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, starszy referendarz sądowy stwierdził, że brak jest przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniosku we wskazanej części. Zdaniem referendarza sądowego w rozpoznawanej sprawie w złożonym wniosku K. W. nie wyjaśnił swojej sytuacji materialnej w sposób jednoznaczny, który pozwalałby na uznanie, że wnioskodawca jest osobą ubogą, którą stać na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb mieszkaniowo-bytowych. W ocenie referendarza sądowego, nie budzą wątpliwości okoliczności, że wnioskodawca posiada stały dochód w wysokości [...] zł., dom o pow. [...] m2, gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, z którego nie uzyskuje dochodów, samochód osobowy. Pozostałe okoliczności, zdaniem referendarza sądowego, nie zostały przedstawione w sposób jednoznaczny. Referendarz wskazał, że wnioskodawca podał w formularzu PPF, iż prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, jednak w odpowiedzi na zarządzenie zobowiązujące do wskazania dochodów żony wnioskodawca podał, że ich nie zna, gdyż od 2014 r. toczy się sprawa rozwodowa i nie wie czy żona pracuje i czy ma dochody. Referendarz sądowy uznał, że informacje podane przez wnioskodawcę w tym zakresie nie są do końca wiarygodne, gdyż skoro wnioskodawca prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, to powinien wiedzieć przynajmniej, czy żona pracuje. Nie jest wiadome w tej sytuacji czy żona partycypuje w kosztach utrzymania rodziny - w szczególności dwójki dzieci - a tę informację powinien wnioskodawca posiadać. Nie jest w związku z tym wiadome, czy wnioskodawca w ogóle prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, a nawet z dziećmi. W związku z powyższymi wątpliwościami nie jest wiadome na czyją rzecz i w związku z jakimi okolicznościami wnioskodawca ma obowiązek alimentacyjny w wysokości [...] zł. Referendarz uznał, że okoliczności te rzutują na wiarygodność złożonego wniosku. W ocenie referendarza, za odmową przyznania prawa pomocy przemawiała również okoliczność niewykorzystywania posiadanego majątku do uzyskania dochodu – w szczególności posiadanej nieruchomości rolnej o pow. [...] ha. Referendarz wyjaśnił, że w orzecznictwie administracyjnym przyjęło się, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. W świetle powyższego, referendarz sądowy przyjął, iż nie można uznać, że K. W. jest osobą pozbawioną środków do życia oraz że nie jest w stanie - bez uszczerbku utrzymania koniecznego - ponieść kosztów ustanowienia adwokata. Zdaniem referendarza sądowego, nie można zatem przyjąć, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn od niego niezależnych. W tej sytuacji referendarz sądowy przyjął, że w sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Odpis przedmiotowego postanowienia skarżący otrzymał w dniu 20 marca 2017 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki w aktach sprawy). Pismem z dnia 21 marca 2017 r. (22 marca 2017 r. – data stempla pocztowego na kopercie zawierającej przedmiotowe pismo) skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od ww. postanowienia starszego referendarza sądowego. W treści pisma stanowiącego sprzeciw skarżący podniósł, że referendarz sądowy błędnie wziął pod uwagę możliwości uzyskania przez skarżącego dochodów z [...] ha działki rolnej, gdyż działka ta należy do najniższej klasy w kraju i nie nadaje się do jakiegokolwiek użytkowania zarobkowego. Skarżący zwrócił uwagę, że od ok. [...] lat przebywa na zwolnieniu lekarskim i że stan zdrowia skarżącego nie pozwala na wykonywanie działań związanych z uzyskiwaniem dochodu z działki rolnej. Ponadto podniósł, że z dniem [...] marca 2017 r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, w związku z czym nie osiąga żadnych dochodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Należy stwierdzić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 09 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po tej dacie, dlatego stosownie do treści art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Stosownie do treści art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 ppsa). Zgodnie z art. 243 § 1 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1). Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 3). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 ppsa (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek, Wydanie II, Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006, s. 554.). Należy podkreślić, iż udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11; postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie strona skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 13 marca 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 1880/16, którym umorzono postępowanie w sprawie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1 postanowienia) oraz odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (pkt 2 postanowienia). Wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 249a ppsa, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W rozpoznawanej sprawie skarżący, stosownie do treści art. 239 § 1 pkt 1 lit. d ppsa, jest zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Wobec powyższego zasadnie starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec powyższego WSA w Warszawie na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 249a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w pkt 1 sentencji. Jednocześnie, w ocenie Sądu, po przeanalizowaniu argumentów wnioskodawcy, stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie wykazał on, że spełnia przesłankę warunkującą przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Jak wynika ze złożonego wniosku jedynym dochodem gospodarstwa domowego wnioskodawcy jest uposażenie uzyskiwane z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej, które wnioskodawca utracił w związku ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej (rozkaz personalny Dyrektora [...] MON z dnia [...] marca 2017 r. o zwolnieniu strony z dniem [...] marca 2017 r. z zawodowej służby wojskowej). Posiadana działka rolna, z uwagi na niską jakość oraz zły stan zdrowia skarżącego, nie przynosi wnioskodawcy dochodu. Dodatkowo skarżący posiada zobowiązania finansowe z tytułu: spłaty kredytu hipotecznego (miesięczna rata ok. [...] zł); alimentów ([...] zł); opłat za media ([...] zł). Zaznaczyć należy, że wnioskodawca nie posiada innego majątku, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Nie posiada też papierów wartościowych i innych praw majątkowych ani wierzytelności. W związku z powyższym, biorąc pod uwagę aktualne koszy utrzymania, należy uznać, że skarżący w niniejszej sprawie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie i rodziny. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w pkt 3 sentencji.