II SA/Wa 1893/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesor WSA Asesor WSA Janusz Walawski, Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi E. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku; - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] lipca 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwany dalej: k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z [...] czerwca 2006 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) zwaną dalej: ustawą emerytalną, którą odmówił skarżącej – E. O. – przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym [...] grudnia 2005 r. ojcu H. O. W uzasadnieniu organ podał, że przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osoba ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Warunki te muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyjaśnił, iż renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę. Mając na uwadze powyższe Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stwierdził, że ostatnio udowodniony okres zatrudnienia ojca wnioskodawczyni H.O. przypada na [...] grudnia 1996 r., zaś jego zgon nastąpił dopiero po niemal 9 latach od tego dnia. W związku z tym nie stwierdził szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do renty na zasadach ogólnych. Podkreślił, iż wnioskodawczyni jest osobą pełnoletnią oraz zdolną do pracy, może zatem podjąć zatrudnienie w celu zabezpieczenia niezbędnych środków utrzymania. Ponadto zaznaczył, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlegała także trudna sytuacja materialna z tym, że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczeniu w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej renty rodzinnej. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż ojciec pracował 30 lat i w tym czasie płacił składki na ZUS, zanim został zwolniony z pracy był wielokrotnie leczony, zmarł [...] grudnia 2005 r. W 2003 r. ubiegał się w ZUS o rentę chorobową, której mu odmówiono. Skarżąca podała, iż jest w ciężkiej sytuacji materialnej, ponieważ wraz z chorym [...] bratem pozostaje na utrzymaniu matki, która jest na emeryturze. Studiuje na dziennych, dwuletnich studiach [...] w W., wynajmuje mieszkanie. Nauka na studiach dziennych uniemożliwia jej podjęcie pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, ze zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę E. O. pod tym kątem, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę prawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Z treści tego przepisu wynika, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek, ─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, że przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Przy czym wyjaśnić należy, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, dlatego też zaznaczyć należy, że renta rodzinna jest świadczeniem zależnym od świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia przez wnioskodawcę – członka rodziny po osobie zmarłej. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należało zatem podjęcie decyzji o przyznanie skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc, czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to z przepisu art. 124 ustawy emerytalnej, zgodnie z którym – w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie organ przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. W uzasadnieniach decyzji powołano wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie i na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej prawa do renty rodzinnej po zmarłym ojcu. W ocenie Sądu, decyzjom tym nie można przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. Bowiem prawidłowo ustalono, że ostatnio udowodnionym dniem zatrudnienia zmarłego ojca skarżącej był [...] grudnia 1996 r. i przez okres 8 lat 11 miesięcy i 10 dni przed zgonem ([...] grudnia 2005 r.) pozostawał bez zatrudnienia, pomimo tego, iż nie był niezdolny do podjęcia pracy. Dodać należy, iż o tym, że ojciec skarżącej nie spełniał warunków uzyskania świadczenia w drodze wyjątku przyznawanego na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej, świadczy także ostateczna decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2004 r. nr [...], którą odmówiono mu tego świadczenia. Ponadto skarżąca – co istotne i trafnie podniesione w zaskarżonej decyzji – jest osobą pełnoletnią i zdolną do pracy, w związku z czym wyklucza to także przyznanie świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej (por. wyrok NSA z 13 września 2001 r., sygn. akt II SA 226/01, LEX nr 51000). Natomiast sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie może być podstawą do przyznania tego świadczenia. Sąd uznał więc, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należycie wykazał, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w powołanym art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, co uzasadniało odmowę przyznania skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku, po zmarłym ojcu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji.