II SA/Wa 19/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesor WSA Agnieszka Miernik, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2007 r. sprawy ze skargi K.W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. S. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote 80/100) stanowiącą 22 % podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję podjętą w dniu [...] września 2006 r. nr [...] odmawiającą przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.) zwanej dalej "ustawą" ubezpieczony, który wskutek szczególnych okoliczności nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie może – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie ma niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, a wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Wskazał również, iż w przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku organ musi wziąć pod uwagę całokształt okoliczności w sprawie i dokonać ich oceny pod kątem szczególnych okoliczności, które spowodowały niespełnienie warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że w latach 1973 – 1977, 1980 – 1982, 1984 – 1989 K. W. nie podlegała ubezpieczeniu społecznemu. Ponadto od zakończenia pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, tj. od dnia [...] listopada 1998 r. do powstania całkowitej niezdolności do pracy w dniu [...] grudnia 2004 r. skarżąca nie udowodniła żadnego okresu składkowego jak i nieskładkowego, pomimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia, bowiem nie była wówczas orzeczona wobec niej całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Ponadto organ wskazał, iż na przestrzeni [...] lat życia w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy K. W. udowodniła łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący tyko 7 lat, 7 miesięcy i 27 dni, który jest nieadekwatny do wieku skarżącej. Podniósł, że przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku bierze się pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie tego warunku musi wynikać ze szczególnych okoliczności. Prezes ZUS w swojej decyzji nadmienił dodatkowo, iż z przedłożonego zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy wynika, że skarżąca jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, jednak powyższy fakt nie stanowi szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy - nie stanowi on bowiem ani okresu składkowego ani nieskładkowego oraz nie odzwierciedla rzeczywistej aktywności bezrobotnego w poszukiwaniu pracy. Wyjaśnił również, iż zaprzestanie pracy zawodowej i poświęcenie się opiece nad dziećmi nie jest okolicznością niezależną od woli osoby ubezpieczonej, lecz jej wyborem i dokonując takiego wyboru powinna ona liczyć się z jego konsekwencjami. Prezes ZUS stwierdził w związku z tym, że brak jest szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły uzyskanie uprawnień do świadczenia na zasadach ustawowych. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie K. W. nie zgodziła się ze stanowiskiem Prezesa ZUS, podnosząc, iż spełnia warunki określone w art. 83 ustawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej (§ 1), a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust 1 ustawy ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym konstrukcja przepisu wskazuje, iż aby świadczenie mogło być przyznane, wszystkie wymienione w nim warunki winny być spełnione łącznie. Z treści przepisu art. 83 ustawy wynikają zatem trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego Prezesa ZUS. Po pierwsze niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy, po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż nie może podjąć zatrudnienia, ponadto została wobec niej orzeczona niezdolność do pracy. Niemniej jednak świadczenie przewidziane w art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb – ze względu na trudną sytuacje materialną. Podstawowym wymogiem przewidzianym w tym przepisie jest wykazanie wystąpienia okoliczności szczególnych usprawiedliwiających niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty. Należy wskazać, iż szczególną okolicznością uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczenia w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS na potrzeby stosowania powołanego przepisu art. 83 jest wyłącznie zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. W przedmiotowej sprawie nie zostało wykazane, aby skarżąca z przyczyn od siebie niezależnych i niemożliwych do pokonania przy dołożeniu należytej staranności, nie mogła kontynuować zatrudnienia. Skarżąca podniosła, iż zrezygnowała z zatrudnienia, by sprawować osobistą opiekę nad własnymi dziećmi i pomagać matce w opiece nad młodszym rodzeństwem. Tak więc dokonując takiego wyboru powinna się liczyć z wynikającymi z tego konsekwencjami. Należy ponadto zwrócić uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 marca 2001 r., II SA 3123/00 (niepubl.) uznał, że opiekowanie się dziećmi, przy powszechnie istniejących formach opieki (żłobki, przedszkola) nie sposób uznać za okoliczność uzasadniającą brak zatrudnienia przez długi okres. Z akt sprawy wynika również, iż skarżąca legitymuje się bardzo krótkim stażem ubezpieczeniowym z przyczyn niepozwalających na uznanie ich za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno – rentowej. Skarżąca na [...] lata w chwili powstania u niej niezdolności do pracy, w tym na 35 lat aktywności zawodowej, pozostawała w ubezpieczeniu jedynie 7 lat i 7 miesięcy, a w zatrudnieniu 4 lata i 9 miesięcy. Zaś sama trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym i zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania prawidłowej decyzji w świetle obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 209 i art. 250 cyt. ustawy w związku z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).