II SA/Wa 1913/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula – Dąbrowska, Sędziowie WSA Ewa Grochowska – Jung, Iwona Maciejuk (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi J.A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku przekazanego wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2010 r. oraz wniosku z dnia [...] czerwca 2013 r., odmówił przyznania J. A. renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wskazał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Oddział ZUS w [...] przyznał wnioskodawczyni emeryturę w trybie zwykłym od [...] lipca 2013 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Prezes ZUS podniósł, że przepisy powołanej ustawy nie przewidują zbiegu świadczenia określonego w art. 83 ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe. Organ stwierdził, iż z uwagi na to, że strona jest uprawniona do emerytury w trybie zwykłym, nie spełnia jednej z przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2015 r. W uzasadnieniu organ po przywołaniu treści przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. Oddział ZUS w [...] przyznał wnioskodawczyni rentę w trybie zwykłym od [...] lipca 2013 r. Prezes ZUS stwierdził, że przepisy powołanej ustawy nie przewidują zbiegu świadczenia określonego w art. 83 ze świadczeniami ustawowymi (v. wyrok NSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt II SA 388/01). Skoro wnioskodawczyni nie spełnia jednej z przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, brak było podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2015 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi J. A. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie Prezesa ZUS do ustalenia świadczenia wyjątkowego za okres od [...] września 2010 r. do 2013 r., tj. do czasu otrzymania emerytury, na podstawie art. 47710 k.p.c. Wskazała, że wyrokiem z dnia [...] września 2010 r. Sąd Okręgowy w [...] przekazał wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku Prezesowi ZUS. Skarżąca wskazała, że czuje się pokrzywdzona z uwagi na to, że Prezes ZUS przez tyle lat nie rozpoznał wniosku. Podniosła, że pozbawiona została świadczenia wyjątkowego i pozostawała bez środków finansowych. Zarzuciła, że postępowanie prowadzone było z naruszeniem przepisów, gdyż nie miała dostępu do akt. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odpowiadają prawu. Wskazania przy tym wymaga, że Sąd kontroluje zaskarżoną decyzję i postępowanie, w ramach którego została wydana, biorąc pod uwagę stan prawny i faktyczny sprawy istniejący na dzień wydania tej decyzji, tj. [...] października 2015 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie bowiem z tym przepisem, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W sprawie niniejszej nie jest kwestionowane, że decyzją z dnia [...] lipca 2013 r. ZUS Oddział w [...] przyznał J. A, emeryturę w trybie zwykłym od dnia [...] lipca 2013 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego (decyzja znajduje się w aktach postępowania administracyjnego). Skarżąca ma zatem prawo do świadczenia ustawowego przyznanego w trybie zwykłym. Zasadnie, w świetle powyższego, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję w dniu [...] września 2015 r. i w dniu [...] października 2015 r. stwierdził, że nie ma podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżąca uzyskuje świadczenie w trybie zwykłym i ma w związku z tym niezbędne środki utrzymania. Posiadanie prawa do emerytury należnej w trybie zwykłym, wyklucza przyznanie prawa do świadczenia w trybie wyjątkowym. Wobec tego, że nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, brak było podstaw do jego przyznania (v. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 2248/12, wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 150/10, wyrok NSA z dnia 25 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2271/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd rozpoznający niniejszą sprawę wskazuje przy tym, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowany jest pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wprost wyklucza możliwość otrzymywania świadczenia w drodze wyjątku przez osoby pobierające własne świadczenia emerytalne lub rentowe (v. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 2012 r., sygn. akt III UK 36/11, Lex 1163962; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2015 r., sygn. akt I UK 208/14, Lex 1652379). Sąd administracyjny nie miał podstaw, aby zobowiązać organ do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, o co w skardze wnosiła skarżąca. Ustalenia Sądu, co do zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie zmienia okoliczność, że w czasie, gdy wniosek o świadczenie w drodze wyjątku przekazany został Prezesowi ZUS punktem 2 wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] września 2010 r., sygn. akt [...], wnioskodawczyni nie miała jeszcze przyznanego prawa do emerytury. Jak już bowiem wskazano na wstępie rozważań, sąd administracyjny dokonuje kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny obowiązujący w dniu wydania decyzji administracyjnej. Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd wskazuje, że postępowanie w niniejszej sprawie istotnie prowadzone było z naruszeniem przepisu art. 35 k.p.a. określającego ustawowe terminy prowadzenia postępowania, jednakże okoliczność ta nie wpływa na wynik niniejszej sprawy. Kwestia ta będzie przedmiotem odrębnego postępowania w sprawie ze skargi skarżącej na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa ZUS. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.