II SA/Wa 1957/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Protokolant referent stażysta Adrianna Siniarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2020 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2019 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] czerwca 2019 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn.zm.), zwanej dalej K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. D. od decyzji z [...] marca 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 31stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2019 r. poz. 303); zwanej dalej u.r.s.u., rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane matce gdy: urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci; zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskie i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat; jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; osiągnęła wiek 60 lat; nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania; nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Podał, że do przyznania świadczenia muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Zaznaczył, że z akt sprawy wynika, że Z. D. pobiera emeryturę w wysokości 71,48 zł netto. Ponadto otrzymuje wynagrodzenie z tytułu wykonywania umowy zlecenia średnio miesięcznie w kwocie 1.167,62 zł netto w okresie od stycznia do lutego 2019 r. Łączna osiągana kwota dochodów jest wyższa od kwoty najniższej emerytury, która od 1 marca 2019 r. wynosi 1.100 zł brutto. W związku z tym wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki do przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, ponieważ posiada dochody zapewniające niezbędne środki utrzymania. W związku z powyższym organ uznał, że brak jest podstaw do przyznania żądanego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Z. D. zakwestionowała decyzję z [...] czerwca 2019 r. wnosząc o jej zmianę, poprzez uznanie za prawidłowe stanowisko wyrażone we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie nieuwzględnienia w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne pracowników świadczenia w postaci karty [...], ewentualnie jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 3 u.r.s.u., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że uzyskiwany dochód, na który składa się emerytura oraz wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia zapewnia jej niezbędne środki utrzymania. Zdaniem skarżącej błędne jest stanowisko organu, że fakt podjęcia pracy zarobkowej uzasadnia odmowę przyznania jej uzupełniającego świadczenia rodzicielskiego, ponieważ urodziła minimum 4 dzieci i nie pobiera najniższej emerytury. Ponadto jest sprzeczne z art. 32 Konstytucji RP. Zaznaczyła, że w latach 1973-1990 urodziła 6 dzieci. Pracę zarobkową podjęła dopiero w 1993 r., a zatem w momencie posiadania już 6 dzieci. Obecnie jest zmuszona pracować zawodowo (jest zatrudniona na umowę zlecenie ze stawką godzinową - nie jest to stały dochód, a wynagrodzenie jest uzależnione od przepracowanych godzin), gdyż z przyznanej emerytury nie jest w stanie się utrzymać. W ocenie skarżącej uznanie, że nieregularny dochód z umowy zlecenia jest wystarczający do zapewnienia niezbędnych środków do przeżycia jest wyrazem dyskryminacji, bowiem zgodnie z ustawą o emeryturach i rentach z FUS nie dotyczy jej limit dochodu przy pobieraniu świadczenia emerytalnego. Według Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej ustawa jest przeznaczona dla osób, które żeby wychować co najmniej czworo dzieci nie mogły podjąć pracy zarobkowej lub z niej zrezygnowały, a dziś żyją na granicy ubóstwa, nie mając prawa do świadczeń nawet na minimalnym poziomie. Rodzicielskie świadczenie uzupełniające zapewni podstawowe środki do życia. Podkreśliła, że jej praca polegała na wychowaniu 6 dzieci, czyli pielęgnowaniu, wspieraniu, nauczaniu i kształceniu, aby pomóc dziecku w jego prawidłowym rozwoju. Wyjaśniła, że wychowanie 6 dzieci mocno ograniczyło jej funkcjonowanie na rynku, przez co nie ma prawa do minimalnej emerytury mimo wymaganego wieku. Wiek emerytalny jako zdobycie prawa do świadczenia emerytalnego wymaga wzięcia pod uwagę wielu składników, które ze społecznego punktu widzenia argumentują określenie wieku emerytalnego na danym poziomie. W związku z powyższym stwierdziła, że stanowisko organu, iż nieregularne dochody z tytułu umowy zlecenia zapewniają jej niezbędne środki utrzymania jest krzywdzące. Zaznaczyła, że obecnie stan zdrowia pozwala jej podjąć zatrudnienie (umowa zlecenia zawarta do [...] grudnia 2019 r.) i żaden przepis nie chroni jej przed zwolnieniem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji. Natomiast w myśl art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325); zwanej dalej jako P.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 3 ust. 1 u.r.s.u., zgodnie z którym świadczenie może być przyznane matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci lub ojcu, który wychował co najmniej czworo dzieci, w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę. Świadczenie może być przyznane osobom, o których mowa w ust. 1, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadającym po ukończeniu 16. roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 10 lat, jeżeli są: obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2). Świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania (ust. 3). Świadczenie przysługuje pod warunkiem zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trakcie jego pobierania (ust. 4). Z treści przedmiotowego przepisu wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, osoba musi urodzić i wychować lub wychować co najmniej czworo dzieci, po drugie, uprawniony musi posiadać określony związek z krajem, po trzecie, ubiegający się o to świadczenie musi osiągnąć określony wiek oraz po czwarte, osoba ta nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, przy czym nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Z brzmienia art. 3 u.r.s.u. wynika, że jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że osoba ubiegająca się o świadczenie musi urodzić i wychować lub wychować co najmniej czworo dzieci, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. W niniejszej sprawie bezspornym jest, że Z. D. urodziła i wychowała szóstkę dzieci, tj. I. D., W. D., P. D., B. D., A. D., L. D. Ponadto jak wynika z akt sprawy skarżąca otrzymuje emeryturę w wysokości 71,48 zł netto oraz wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w okresie od stycznia do lutego 2019 r. w kwocie 1.167,62 zł netto, a zatem jej łączny miesięczny dochód wynosi 1.239,10 zł netto. Na rozprawie w dniu 28 lutego 2020 r. skarżąca oświadczyła, iż do dnia wydania zaskarżonej decyzji pracowała na umowę zlecenie za wynagrodzeniem jak dotychczas. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 3 ust. 9 u.r.s.u. organ odmawia przyznania świadczenia jeśli osoba posiada uprawnienie do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury. Skarżąca pobiera emeryturę w wysokości niższej niż minimalna, a zatem organ prawidłowo przyjął, iż nie mógł na tej podstawie odmówić przyznania świadczenia. W ocenie Sądu w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 3 ust. 3 u.r.s.u., gdyż skarżąca posiada dochód zapewniający niezbędne środki utrzymania. Po pierwsze, zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. a u.r.s.u. za dochód rozumie się przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w ustawie o PIT, a zatem również otrzymywane wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. Organ oceniając sytuację dochodową wnioskodawcy powinien zatem oprócz świadczenia emerytalno-rentowego uwzględnić również inne dochody, np. z tytułu wykonywanej pracy na zlecenie. W związku z tym organ prawidłowo przyjął, że do oceny czy skarżąca posiada dochód zapewniający jej niezbędne środki utrzymania, konieczne jest także uwzględnienie wynagrodzenia z tytułu umowy zlecenia. Po wtóre, trzeba zwrócić uwagę na przyjęte przez ustawodawcę rozwiązania systemowe. Analogicznym pojęciem "niezbędnych środków utrzymania" prawodawca posłużył się w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Na gruncie bogatego orzecznictwa sądów ugruntował się pogląd, iż niezdefiniowane w ustawie emerytalnej pojęcie "braku niezbędnych środków utrzymania" należy oceniać porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne. Wówczas bowiem ocena sytuacji materialnej takiej osoby przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Uznaje się, że najniższe świadczenie przyznane w trybie zwykłym, umożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Chodzi przy tym o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu (przykładowo wyroki WSA w Warszawie z 21 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 412/14 publik. Lex nr 1476581, z 28 kwietnia 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 126/17 – publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, że bez umotywowanych racji nie należy tożsamych sformułowań w dwóch aktach prawnych nadawać różnych znaczeń (przykładowo wyrok z 13 września 2018 r., sygn. akt I OSK 2440/16 – publik. www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). Po trzecie, ustawodawca w uzasadnieniu projektu do ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym wskazał, że: "Będzie to świadczenie nieskładkowe (pozaubezpieczeniowe) o specjalnym charakterze, które jedynie uzupełniająco lub zastępczo będzie powiązane z ryzykiem starości. (...) Świadczenie to będzie miało za zadanie przeciwdziałać ubóstwu tej grupy osób i nie będzie związane z wcześniejszym opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. (...) Świadczenie może być przyznane osobie spełniającej powyższe kryteria, która: (...), 2. nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania albo ma prawo do emerytury lub renty w wysokości niższej niż wysokość najniższej emerytury". Z powyższego wynika, że wolą ustawodawcy było odniesienie znaczenia "niezbędnych środków utrzymania" do kwoty najniższej emerytury. To z kolei oznacza, że do zasad przyznawania w drodze decyzji uznaniowej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego nie można stosować reguł ogólnych dotyczących przyznawania emerytur w trybie zwykłym, w tym przepisów zezwalających na "dorabianie" do niskiego świadczenia emerytalnego. Zauważyć zatem należy, że dochód netto uzyskiwany przez skarżącą jest wyższy od najniższej emerytury (od 1 marca 2019 r. – 1.100 zł brutto, 935 zł netto). Na marginesie należy stwierdzić, że wskazany dochód jest też wyższy od minimum egzystencji na jedną osobę w gospodarstwie rodziny, której członkowie ze względu na wiek nie są aktywni zawodowo, które w 2018 r. wynosiło 560,01 zł oraz od minimum socjalnego na jedną osobę w tzw. gospodarstwie emeryckim w 2018 r., które wynosiło 1.151,97 (informacja zaczerpnięta z danych dostępnych na stronie Głównego Urzędu Statystycznego). Z tych względów organ prawidłowo ocenił, że dochody skarżącej w wysokości 1.239, 10 zł netto zapewniają jej niezbędne środki utrzymania. Wymaga zauważenia, że przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem o charakterze socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Zatem organ oceniając czy dochody skarżącej zapewniają jej niezbędne środki utrzymania, nie miał obowiązku weryfikacji konkretnej sytuacji, a zwłaszcza wydatków i ich wysokości oraz zasadności, a jedynie w oparciu o obiektywne kryteria powinien przeanalizować czy dochody w takiej wysokości są w stanie zapewnić przeciętnej osobie niezbędne środki utrzymania, co też w niniejszej sprawie uczynił. Takim obiektywnym kryterium jest kwota najniższego świadczenia emerytalnego. Wobec powyższego należy uznać w niniejszej sprawie, że organ właściwie przyjął, iż po stronie skarżącej nie istnieje wymagana przez ustawodawcę przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Bezsporne jest bowiem to, że dochód Z. D. przewyższa kwotę najniższego świadczenia emerytalnego. Powyższe skutkuje brakiem możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 3 u.r.s.u. Z tego względu zarzut skargi dotyczący naruszenia powołanego przepisu nie może odnieść zamierzonego skutku. W ocenie Sądu organ nie naruszył także przepisów postępowania. W sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz dokonał oceny dowodów z zachowaniem reguł określonych w K.p.a. nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego. Ponadto w wystarczający sposób uzasadnił swoje rozstrzygnięcie. Sąd nie dopatrzył się również w działaniu organu naruszenia zasady praworządności. Organ bowiem działał w granicach powierzonych mu kompetencji i wydał decyzję w oparciu przepisy ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Skoro zatem w sytuacji skarżącej przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów i w kontekście kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 3 u.r.s.u., jest to okoliczność eliminująca ją z grona osób, którym może być przyznane rodzicielskie świadczenie uzupełniające. Ponadto Sąd zauważa, że rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie nie uniemożliwia wystąpienia w przyszłości z ponownym wnioskiem o przyznanie świadczenia, jednak tylko w sytuacji, gdyby zmianie uległy okoliczności faktyczne, w szczególności sytuacja materialna skarżącej. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasadnie odmówił skarżącej przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, a zatem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.