II SA/Wa 1963/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec, Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska (spr.), WSA Iwona Dąbrowska, Protokolant apl. prok. Magdalena Beroud, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] czerwca 2004 r. nr [...] odmawiającą przyznania L. S. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż wnioskodawczyni orzeczeniem lekarza orzecznika wydanym w dniu [...] maja 2004 r. uznana została za częściowo niezdolną do pracy do maja 2005 r. W związku z powyższym wnioskodawczyni nie spełnia wymogu całkowitej niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wyklucza to, w ocenie organu, możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, iż zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Orzeczenie to jest wiążące dla organu rentownego, w tym również dla Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skargę na decyzję tę wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. S. W skardze podniesiono, między innymi, iż stan zdrowia skarżącej od 1998 r. do chwili obecnej uzasadnia zaliczenie jej do osób całkowicie niezdolnych do pracy, na dowód czego skarżąca przedłożyła wyniki badania oraz zaświadczenia o stanie zdrowia. Zdaniem skarżącej, na ocenę stopnia niezdolności do pracy nie mogą mieć wpływu orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2001 r. oraz z dnia [...] maja 2004 r. Lekarze orzecznicy pominęli bowiem rozpoznaną w dniu 12 października 2001 r. chorobę o nazwie [...]. Skarżąca podniosła również, iż nie wniosła do Sądu Okręgowego - Wydziału Ubezpieczeń Społecznych w K. skargi na orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2004 r., gdyż dopiero w dniu 8 lipca 2004 r. otrzymała wypis z treści ww. orzeczenia. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości lub przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpatrzenia oraz zobowiązanie organu do nadzoru i kontroli nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy zgodnie z art. 14 § 1 i nast. ustawy emerytalnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłanki wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie: uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W myśl art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia, m.in. daty powstania niezdolności do pracy i trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy dokonuje, w formie orzeczenia, lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w tej ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Wskazać należy, iż przepisy obowiązujące w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie przewidywały trybu odwoławczego od orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS. Natomiast nad prawidłową, zgodną z przepisami prawa i zasadami orzecznictwa o niezdolności do pracy, działalnością lekarzy orzeczników bezpośredni nadzór sprawował główny lekarz orzecznik oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (co wynika z § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy do celów rentowych - Dz. U. Nr 99, poz. 612). Bezpośredni nadzór polegał w szczególności na kontroli orzeczeń pod względem merytorycznym i formalnym (§ 11 ust. 3 pkt 1 cyt. rozporządzenia). Z akt administracyjnych sprawy wynika, iż w dniu [...] maja 2004 r. lekarz orzecznik ZUS sporządził orzeczenie, mocą którego stwierdził, iż skarżąca jest częściowo niezdolna do pracy okresowo do 5 maja 2005 r. Orzeczenie to poddane zostało kontroli przez głównego lekarza orzecznika Oddziału ZUS w R. i w dniu [...] maja 2004 r. przyjęte zostało bez zastrzeżeń. Jak wynika z treści orzeczenia, lekarz orzecznik przyjął, iż skarżąca cierpi m.in. na [...]. Orzeczenie, zgodnie z treścią art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej stanowiło dla Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podstawę do wydania zaskarżonej decyzji. Organ rentowy jest bowiem związany treścią orzeczenia lekarza orzecznika. Wskazać należy, iż orzeczenie lekarza orzecznika ZUS zaakceptowane przez głównego lekarza orzecznika oddziału ZUS, w trybie bezpośredniego nadzoru, o jakim mowa w § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy do celów rentowych, do którego tenże nie skierował na podstawie § 11 ust. 3 pkt 3 ww. rozporządzenia wniosku do naczelnego lekarza Zakładu o rozpatrzenie sprawy w trybie zwierzchniego nadzoru - jest wiążące dla organu rentowego. Stwierdzenie orzeczeniem lekarza orzecznika częściowej niezdolności do pracy powoduje, iż skarżąca nie spełnia przesłanki określonej w art. 83 ustawy emerytalnej, a mianowicie przesłanki całkowitej niezdolności do pracy. Wskazać należy, iż niespełnienie choćby jednej z czterech wymienionych w przepisie art. 83 ustawy emerytalnej przesłanek wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Zaskarżona decyzja, w ocenie Sądu, odpowiada zatem prawu. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.