II SA/Wa 1993/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Mateusz Rogala, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2025 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę Zaskarżonym aktem odmówiono p. M.S., zwanemu dalej "Wnioskodawcą", przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku (dalej jako "świadczenie"). W sprawie orzekano w myśl art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1631), zwanej dalej "ustawą emerytalną". W uzasadnieniu decyzji przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy: - przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust 1 ustawy emerytalnej jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania, - dla przyznania świadczenia przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie; brak wystąpienia nawet jednej z nich wyklucza możliwość jego uzyskania, - ze znajdującej się w aktach rentowych dokumentacji wynika, że na przestrzeni 39 lat życia Wnioskodawca udokumentował jedynie 11 lat, 11 miesięcy i 26 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych, - w latach 2014-2023 wystąpiła przerwa w wykonywaniu przez Wnioskodawcę zatrudnienia lub innej działalności, popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, - przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymagań dla uzyskania świadczenia w trybie zwykłym; konieczne jest więc zbadanie, czy brak uprawnień spowodowały szczególne okoliczności - w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miała wpływu ubezpieczona osoba, - we wskazanych przerwach nie była wobec Wnioskodawcy orzeczona całkowita niezdolność do pracy (całkowita niezdolność do pracy powstała od [...] października 2023 r.), przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był zatem stan zdrowia; Wnioskodawca nie udokumentował również innych zdarzeń zewnętrznych, niezależnych od jego woli, których nie można było przewidzieć i nie można było im zapobiec, - przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna Wnioskodawcy; nie stanowi ona jednak wyłącznego kryterium, przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. W skardze zarzucono wydanie decyzji z naruszeniem przepisów: - postępowania: - art. 81 w zw. z art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", poprzez jego niezastosowanie - uniemożliwienie Wnioskodawcy wypowiedzenia się co do zebranych materiałów w toku prowadzonego postępowania przez organ, - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie – zaniechanie przez organ zebrania oraz rozpatrzenia zgromadzonego w aktach postępowania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i rzetelny, - art. 107 § 3 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie - niewskazanie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji faktów oraz dowodów, na których oparto wydaną decyzję oraz faktów i dowodów, którym odmówiono przyznania wiarygodności, - materialnego - art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, poprzez jego niezastosowanie – odmówiono przyznania Wnioskodawcy świadczenia, gdy - z prawidłowo ocenionego materiału dowodowego w sprawie oraz prawidłowo ustalonego stanu faktycznego - wynika, że spełniono wszelkie warunkujące przyznanie świadczenia przesłanki. W uzasadnieniu skargi rozwinięto powyższe zarzuty. Wywodzono, że Wnioskodawcę de facto pozbawiono prawa czynnego udziału stron w postępowaniu administracyjnym. Ponadto zwrócono uwagę na stale pogarszający się stan swojego zdrowia - choroba narządu wzroku stale postępuję i jest nieuleczalna - co rzutowało na możliwość zatrudnienia. Wskazano również na trudną sytuację materialną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację, wyrażoną w zaskarżonym orzeczeniu. Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935). Sąd zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Trafnie organ skonstatował brak wystąpienia w sprawie przesłanek dla przyznanie świadczenia. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano istotne uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie stanowiska organu, ponowne przytaczanie jego argumentacji byłoby bezzasadne. Sąd przyjmuje ją za własną. Wobec wywodów skargi należy dodać jedynie, co następuję. Pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku, sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli takich zdarzeń, które - na kanwie ustawy emerytalnej - ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń powinno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. Organ wskazał znaczne okresy gdy Wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia lub innej działalności objętej odprowadzaniem składek na ubezpieczania społeczne. Nie można ich usprawiedliwić zdarzającymi się w życiu nawet poważnymi problemami, jako podstawy uchylenia się od konsekwencji nie odprowadzania składek. Z kolei przesłanką uznania, że przeszkodą dla wykonywania zatrudnienia bądź odprowadzenie składek z innych tytułów był sam stan zdrowia Wnioskodawcy (np. podnoszona kwestia pogarszającego się wzroku), mogłoby w danym postępowaniu stanowić wyłącznie stosowne orzeczenie komisji lekarskiej ZUS, gdzie oceniono by – na podstawie dokumentacji medycznej Wnioskodawcy - czy był on trwale niezdolny do zatrudnienia wobec jego dolegliwości od innej daty niż obecnie określona orzeczeniem z 28 grudnia 2023 r. Reguła taka wynika z treści art. 14 ust. 1 ustawy emerytalnej. Wprawdzie w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie uzależniono przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia. Przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być jednak takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych (por. wyrok WSA, sygn. II SA/Wa 714/09, dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query – w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA"). We wskazanych przerwach wobec Wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy uniemożliwiającej kontynuowanie zatrudniania. Ustalono ją orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] grudnia 2023 r. - wskazując na [...] października 2023 r - jako datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Tym samym podnoszony zarzut choroby wzroku nie może stanowić podstawy przyznania świadczenia. Przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był bowiem stan zdrowia Wnioskodawcy. Nie zostały również udokumentowane przez niego inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od jego woli, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec. Istotne, że w realiach sprawy okresy nie wykonywania zatrudnienia były bardzo znaczne. Instytucja ubezpieczenia społecznego zakłada pewną solidarność ubezpieczonych, którzy opłacają składki, aby w przyszłości korzystać z ubezpieczenia (por. wyrok NSA w Warszawie z 5 kwietnia 2002 r., sygn. II SA 3741/01, dostępny w LEX nr: 121938 i wyrok WSA o sygn. II SA/Wa 1785/11, dostępny w CBOSA). Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania uprawnienia. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest socjalnym - przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Wnioskodawca nie odprowadzał składek przez wiele lat - tak znaczny okres nie uczestniczenia w finansowaniu systemu ubezpieczeń społecznych, wyklucza skorzystanie przez niego z uprawnienia do uzyskiwania świadczeń. Nie obejmuje on generalnie osób, które wobec różnych okoliczności nie mogą wykonywać zatrudnienia, z tytułu którego są odprowadzane składki. Prowadziłoby to do naruszenia zasad sprawiedliwości, solidaryzmu i równego traktowania wobec osób, które – borykając się z analogicznymi problemami – podejmowały zatrudnienie. Nie może mieć kluczowego znaczenia pewien okres opłacania składek, skoro generalnie nie czyniono tego na przestrzeni wielu lat życia Wnioskodawcy, w trakcie którego nie potwierdzono, aby nie mógł podejmować zatrudnienia i w związku z tym odprowadzać składek (drugi z warunków uzyskania świadczenia w trybie zwykłym). Jedynie na marginesie wskazać należy, że słusznie wskazano w skardze o konieczności poinformowania Wnioskodawcy o końcowym etapie postępowania, aby ten mogł się wypowiedzieć, co do zebranego materiału; sygnalizowane uchybienie regułom postępowania, w danym zakresie nie mogły mieć jednak wpływu na wynik niniejszej sprawy. Wnioskodawca nie przywołał bowiem żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć istotne znaczenie w tej sprawie - w kontekście wykazania szczególnych przesłanek, które uniemożliwiały mu nabycie świadczenia. W takiej sytuacji stwierdzone uchybienie przepisowi postępowania nie może prowadzić do uchylenia zaskarżonego aktu. Konkludując, Sąd z urzędu ani też wobec zarzutów skargi nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Z przytoczonych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.