II SA/Wa 1994/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesor WSA, Jacek Fronczyk, Protokolant Monika Niewińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...], odmawiającą P. S. przyznania renty w drodze wyjątku z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lut renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, zaś warunki określone w tym przepisie muszą być spełnione łącznie. Organ podał, że jak wynika z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych, wnioskodawca na przestrzeni 32 lat życia udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący tylko 1 rok 11 miesięcy i 19 dni, natomiast w latach 1995-2003 nastąpiła przerwa w wykonywaniu zatrudnienia. W ocenie Prezesa ZUS, nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia i nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego, ponieważ w ww. okresie wnioskodawca był zdolny do pracy wobec braku orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy, zaś wykonywanie prac dorywczych nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu powołanego art. 83 ustawy emerytalno-rentowej. Organ zauważył jednocześnie, że trudna sytuacja materialna nie może stanowić jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. S. zwrócił się o rozpatrzenie jego wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i podał, że przerwa w zatrudnieniu w latach 1995-2003 spowodowana została brakiem dostępu do bezpłatnych świadczeń lekarskich, czego konsekwencją była niemożność uzyskania zaświadczenia o zdolności do pracy. Podniósł także, że jego choroba jest specyficzna i okoliczność ta, w powiązaniu z brakiem możliwości uzyskania jakiegokolwiek zatrudnienia, przyczyniła się do wypracowania krótkiego okresu składkowego i nieskładkowego, zaś podejmowanie pracy dorywczej było jedyną szansą na uzyskanie środków do życia. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko faktyczne i prawne zawarte w zaskarżonej decyzji, wskazując dodatkowo, iż brak ubezpieczenia przez 8 lat nie może być usprawiedliwiany brakiem ubezpieczenia zdrowotnego, ani też wykonywaniem prac dorywczych bez wykazania jakiejkolwiek dbałości o własne ubezpieczenie społeczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w powołanym przepisie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej, z drugiej zaś reguły procesowe zawarte w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), stosownie do treści art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez Prezesa ZUS, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sprawę, a swoje rozstrzygniecie uzasadnił wyczerpująco skonkretyzowanymi przesłankami. Bezsporne jest, że P. S. był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalno-rentowej, nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Kwestią zasadniczą pozostaje zatem rozstrzygnięcie, czy nienabycie przez skarżącego uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie zostało spowodowane szczególnymi okolicznościami. Za okoliczność szczególną zaś, na potrzeby stosowania przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2000 r. sygn. akt II SA 306/00). Trzeba dodatkowo wskazać, że okolicznością szczególną może być jedynie zdarzenie bądź trwały stan o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby. W tej sytuacji trudno przyjąć, iż na brak uprawnień P. S. do renty w trybie zwykłym wpływ miały okoliczności szczególne, uzasadniające przerwę w zatrudnieniu w latach 1995-2003. Za okoliczność taką nie sposób uznać w szczególności faktu braku ubezpieczenia zdrowotnego, który miałby skutkować niemożnością uzyskania zaświadczenia o zdolności do pracy bez ponoszenia kosztów porady w prywatnym gabinecie lekarskim. Z kolei brak zaświadczenia, który uniemożliwiał skarżącemu podjęcie zatrudnienia objętego ubezpieczeniem społecznym, wykonywanie prac dorywczych w celu zapewnienia środków do życia w żadnym razie nie stanowi okoliczności szczególnej w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy. Należy przy tym zauważyć, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego świadome podejmowanie zatrudnienia bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2001 r. sygn. akt II SAB 238/00, LEX 50999). Skoro zatem brak uprawnień do renty w zwykłym trybie nie został spowodowany szczególnymi okolicznościami, to rozstrzygnięcie organu o braku jednej z przesłanek umożliwiających uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe, zaś skarga jako bezzasadna została oddalona. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.