II SA/Wa 2012/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk Sędziowie WSA Danuta Kania Eugeniusz Wasilewski (spr.) Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2012 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz r. pr. J. P. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 września 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 567/10, wydanym w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzekł, że nie podlega ona wykonaniu w całości. W motywach rozstrzygnięcia Sąd wskazał, iż dla niniejszej sprawy istotną jest okoliczność, że K. W. w okresie poprzedzającym stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy sprawował opiekę nad chorą matką i – zdaniem Sądu – fakt ten z pewnością miał wpływ na jego aktywność zawodową. Skarżący już w pierwszym wystąpieniu do organu wskazywał, iż pracował z przerwami i często zmieniał miejsce pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny. Tymczasem organ w ogóle nie zauważył tego argumentu i w całym postępowaniu się do niego nie odnosi. Sąd podkreślił, że interpretując art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, należy ocenić nie sam fakt, lecz przyczyny nieopłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Ustalając natomiast te przyczyny, trzeba wziąć pod uwagę całokształt czynników występujących w okresie przerwy w zatrudnieniu, w tym również konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, niewątpliwie ograniczającą możliwość pozyskania pracy zarobkowej. Ponadto wskazał, iż organ nie wyjaśnił kwestii związanej z długością stażu pracy skarżącego. Skarżący w postępowaniu wskazywał, iż przepracował 32 lata, jednak z uwagi na odniesiony poważny uraz głowy nie jest w stanie tego udokumentować, nawet z pomocą Domu Pomocy Społecznej, w którym przebywa. W tej sytuacji organ winien dążyć do wyjaśnienia zaistniałych rozbieżności – z dokumentów organu wynika, iż skarżący udokumentował niewiele ponad 18 lat okresów składkowych. Sąd stwierdził, że nie można wymagać od organu, by szukał on "po omacku" materiału dowodowego, jednak zgodnie z zasadami Kodeksu postępowania administracyjnego, winien on podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Tymczasem Prezes ZUS ową rozbieżność pominął. Odnosząc się z kolei do sytuacji materialnej K. W., Sąd uznał, że również w tej kwestii organ nie dopełnił nałożonych na niego obowiązków ustawowych. Nie zgodził się z twierdzeniem Prezesa ZUS, iż podstawowe potrzeby życiowe skarżącego są zaspokojone, z uwagi na fakt, iż zamieszkuje on w Domu Pomocy Społecznej zapewniającym mu całodobową opiekę i wyżywienie. Organ pominął bowiem fakt, iż jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest zasiłek w wysokości [...] zł, z czego 70% tej kwoty, czyli [...]zł, pobiera DPS, w którym zamieszkuje skarżący, w charakterze zapłaty. Stąd też jedyną kwotą pozostającą do dyspozycji skarżącego jest [...]zł. Zdaniem Sądu nie jest to suma, która w jakikolwiek sposób może być wystarczająca na potrzeby chorego, dorosłego człowieka. Uchylając zaskarżoną decyzję, Sąd wskazał, iż rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powinien prawidłowo zebrać i wnikliwie rozpatrzyć cały materiał dowodowy pod kątem szczególnych okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...]lipca 2011 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2009 r., nr [...]. Organ nie stwierdził istnienia przesłanek pozwalających na uwzględnienie wniosku. Podał, iż K. W. w okresach od [...]kwietnia 1977 r. do [...] stycznia 1979 r. i od [...] kwietnia 1995 r. do [...] stycznia 2005 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy nie podejmował zatrudnienia, ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec skarżącego w wyżej wymienionych okresach nie była orzeczona przez lekarza orzecznika całkowita niezdolność do pracy. Organ stwierdził, iż w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż brak jest podstaw do zaliczania do stażu pracy K. W. okresu opieki nad matką – E. W., ponieważ nie była ona zaliczona do I grupy inwalidów lub uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 7 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, okresem nieskładkowym jest okres niewykonywania pracy, w granicach do 6 lat, spowodowany koniecznością opieki nad innym niż dzieckiem członkiem rodziny zaliczonym do I grupy inwalidów lub uznanym za całkowicie niezdolnego do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo uznanym za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, przez członka jego rodziny w wieku powyżej 16 lat, który w okresie sprawowania opieki nie osiągnął przychodu przekraczającego miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia. Wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych zaprzestanie pracy zarobkowej i poświęcenie się opiece nad członkiem rodziny nie jest okolicznością niezależną od woli osoby ubezpieczonej, lecz jej wyborem i dokonując takiego wyboru powinna się liczyć z jego konsekwencjami. Organ wskazał, że nadesłane przez zainteresowanego kserokopie dokumentów wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej z dnia 25 stycznia 2011 r. były już przedmiotem rozpatrywania i nie są nowym dowodem w sprawie. Podkreślił, że co prawda zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie sądowym dominuje pogląd, iż ciężar dowodu w postępowaniu administracyjnym spoczywa na organie administracji, jednak nie można od tego organu oczekiwać, zwłaszcza w sprawach rozstrzyganych w ramach uznania administracyjnego, iż będzie "po omacku" poszukiwał materiału dowodowego. W związku z powyższym, po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ustawy, nie stwierdzono podstaw do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Powyższą decyzję K. W. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc w skardze, że spełnia wszystkie warunki do przyznania renty w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do argumentów przedstawionych w skardze, podał, iż skarżący nie wskazał żadnych okoliczności uniemożliwiających mu podejmowanie zatrudnienia, za taką okoliczność bowiem nie można uznać jedynego wyjaśnienia bezczynności zawodowej koniecznością sprawowania opieki nad matką, wobec której nie orzeczono niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie przyznano prawa do dodatku pielęgnacyjnego i nie ustalono tym samym konieczności sprawowania nad nią stałej opieki przez osoby trzecie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej i dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy. Jak już wyżej podano, uchylając decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż rozpoznając sprawę ponownie organ powinien prawidłowo zebrać i wnikliwie rozpatrzyć cały materiał dowodowy pod kątem szczególnych okoliczności, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. Po otrzymaniu prawomocnego wyroku organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające i ustalił, że nie można uwzględnić okresu sprawowania opieki nad chorą matką jako wykluczającego aktywność zawodową skarżącego. Matka bowiem nie była zaliczona do I grupy inwalidów i nie legitymowała się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika natomiast, iż wyjaśniona została kwestia związana z długością stażu pracy skarżącego, a zwłaszcza jego okresu pracy w [...]. W tym zakresie organ nie poczynił ustaleń pozwalających Sądowi na ocenę legalności decyzji. Ocena zebranego materiału dowodowego i wyczerpujące wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia powinno znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W rozpatrywanej sprawie próba uzasadnienia w tym zakresie wydanej decyzji została podjęta dopiero w odpowiedzi na skargę, która nie może być traktowana jako aneks do decyzji, gdyż należy już do postępowania sądowoadministracjnego, a nie administracyjnego. W obecnym stanie faktycznym, wobec braku należytego uzasadnienia, z którego wynikałoby, iż organ wykonał wskazania wynikające z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 567/10, do czego obligowany był przepisem art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd nie jest w stanie ocenić legalności zaskarżonej decyzji, a w szczególności, czy orzeczenie zostało wydane po rozważeniu całokształtu zebranego w sprawie materiału i po dokonaniu jego właściwej oceny. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w wyroku.