II SA/Wa 2052/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Protokolant referent stażysta Adrianna Siniarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2020 r. sprawy ze skargi H. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z poźn. zm.), zwanej dalej k.p.a. i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2019 r., poz. 299 z poźn. zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania H. W. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją z dnia [...] sierpnia 2001 r. odmówiono H. W. prawa do renty rodzinnej po zmarłej matce G. W. Prawidłowość decyzji potwierdził Sąd Okręgowego w [...] [...] Wydział [...] wyrokiem z dnia [...] lutego 2003 r. W dniu [...] kwietnia 2018 r. wymieniony ponownie wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do renty rodzinnej po zmarłej matce. Orzeczeniem Komisji Lekarskiej Kasy z dnia [...] lipca 2018 r. został uznany za trwale całkowicie niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym oraz niezdolnego do samodzielnej egzystencji przy czym stwierdzono, że nie da się ustalić daty powstania tej niezdolności. Organ wskazał, że zgodnie z § 4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 grudnia 2004 r. w sprawie orzecznictwa lekarskiego w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego jeżeli nie ma możliwości ustalenia ani daty, ani okresu powstania niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym za datę niezdolności przyjmuje się datę zgłoszenia wniosku o rentę. Wskazał, że w przypadku wnioskodawcy jest to [...] kwietnia 2018 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. ponownie odmówiono prawa do renty rodzinnej. Od przedmiotowej decyzji wniesiono odwołanie do Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział [...], który umorzył postępowanie i postanowił aby nowy wniosek o przyznanie prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku przekazać do rozpoznania organowi rentowemu. Pełnomocnik wnioskodawcy (bratowa) w dniu [...] grudnia 2018 r. wystąpiła do Prezesa KRUS z wnioskiem o przyznanie renty rodzinnej H. W. w drodze wyjątku po zmarłej matce. Wniosek uzasadniono bardzo trudną sytuacją życiową i materialną. Podano, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną, zamieszkującą z bratową, która również wymaga leczenia. Decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. Prezes KRUS, odmówił prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku, wskazując, że wnioskodawca jest uprawniony do renty socjalnej, a zatem ma niezbędne środki utrzymania. Organ wskazał, że pełnomocnik we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że wnioskodawca jest chory od urodzenia, jest niezdolny do jakiejkolwiek pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Zamieszkuje z bratową, która również wymaga leczenia. Prezes KRUS ponownie rozpatrując sprawę nie znalazł podstaw do zmiany własnej decyzji. Organ przywołał treść art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie jest oparte na konstrukcji roszczenia, a dokonuje się w ramach decyzji uznaniowej Prezesa Kasy, jeżeli zajdą przesłanki wymienione w przepisie. Organ zaznaczył, że przesłanki, które warunkują przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, a mianowicie: niespełnienie, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie oraz brak niezbędnych środków utrzymania i niemożność ich uzyskania ze względu na wiek lub stan zdrowia, muszą wystąpić łącznie, a niespełnienie choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes KRUS podkreślił, że celem, któremu służy tryb przyznawania świadczeń w drodze wyjątku jest to, żeby w indywidualnych i uzasadnionych przypadkach beneficjentami świadczeń przyznawanych w tym trybie były osoby, które nie mogły otrzymać świadczenia emerytalno-rentowego ze względu na niespełnienie wymaganych warunków ustawowych. Organ wskazał, że z dokumentacji zebranej w sprawie wynika, że decyzją z dnia [...] marca 2001 r. przyznano H. W. prawo do renty socjalnej od dnia [...] marca 2001 r. na stałe (na podstawie orzeczenia OKIZ NR[...] w [...] z dnia [...] marca 1991r.), która wypłacana jest w kwocie najniższej emerytury. Wnioskodawca jest więc osobą uprawnioną do ustawowego świadczenia, jakim jest renta socjalna, którą pobiera. Prezes KRUS wskazał też, że wnioskodawca mieszka z bratową, w domu należącym do niej. Podał, że prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Jako stałe źródło dochodu organ wskazał rentę socjalną oraz dodatek pielęgnacyjny, a także rentę rodzinną bratowej. Organ podniósł, że niewątpliwie stan zdrowia wnioskodawcy wymaga leczenia jednak trudna sytuacja życiowa i materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż w myśl wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 maja 2009 r., II SA/Wa/189/09 renty (emerytury) przyznane w drodze wyjątku nie są świadczeniami socjalnymi i nie zależą wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o świadczenie, nawet jeśli te potrzeby są uzasadnione. Organ uwzględniając, że wnioskodawca ma stałe źródło utrzymania tj. rentę socjalną oraz zasiłek pielęgnacyjny, stwierdził, że nie można uznać, że nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Niskie dochody rodziny nie są przesłanką wystarczającą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że wnioskodawca jest uprawniony do renty socjalnej w kwocie 935,00 zł oraz zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 184,42 zł tj. łącznie 1.119,42 zł miesięcznie. Decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi H. W., reprezentowanego przez adwokata ustanowionego z urzędu, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Pełnomocnik wnosząc wraz ze skargą o przywrócenie terminu do jej wniesienia, zarzuciła: - naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, polegające na ustaleniu, że nie zachodzą przesłanki wymienione w ww. przepisie, pomimo że organ nie dysponował wystarczającymi informacjami do poczynienia takich ustaleń, co w konsekwencji miało istotny wpływ na wynik sprawy; - naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., w szczególności poprzez zaniechanie podjęcia czynności zgromadzenia historycznej dokumentacji medycznej skarżącego. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji organu. W uzasadnieniu pełnomocnik przedstawił m.in. przebieg dotychczasowych postępowań, wskazując, że orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy z dnia [...] sierpnia 2001 r. H. W. został uznany za stale niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym oraz niezdolnego do samodzielnej egzystencji, jednak dokładna data powstania niezdolności była niemożliwa do ustalenia. Podniósł, że wnioskodawca jest osobą nieporadną, niezdolną do samodzielnej egzystencji, pozostającą pod opieką bratowej, która jest także w podeszłym wieku. Pomimo tych okoliczności, organ rentowy nie podjął z urzędu wystarczających czynności, które by pozwoliły ustalić od kiedy skarżący jest niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Pełnomocnik wskazał, że organ rentowy z uzasadnienia decyzji Miejskiego Ośrodka Opieki Społecznej w [...] z dnia [...] marca 2001 r. powziął informację, że świadczenie socjalne przyznano H. W. z uwagi na jego znaczny stopień niepełnosprawności powstały od dzieciństwa. Z treści wywiadu lekarskiego dokonanego przez Lekarza Rzeczoznawcę dnia [...] sierpnia 2001 r. wynika natomiast, iż w okresie poprzedzającym śmierć matki, H. W. przebywał przez okres 30 lat przebywał w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...]. Również z wyjaśnień I. W. wynika, że wnioskodawca od dziecka (od urodzenia) był upośledzony. Pełnomocnik wskazał m.in., że lata jego pobytu w placówce OPS w [...] musiały pozostawić w archiwach materiały źródłowe, do których organ nie dotarł. Zarzucił, że organ nie podjął żadnych czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu zdrowia skarżącego, nie uzyskał historycznej dokumentacji medycznej. W ocenie pełnomocnika skarżący nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na swój wiek i stan zdrowia. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na wniesienie jej po upływie ustawowego terminu, ewentualnie jej oddalenie. Podtrzymał ustalenia dokonane w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że bezpodstawne są wszystkie zarzuty skarżącego zawarte w skardze, bowiem Prezes Kasy kierując się uznaniem administracyjnym i rozpatrując sprawę w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, orzecznictwo sądowe i zebrany w sprawie materiał dowodowy, prawidłowo ocenił, iż skarżący nie posiada prawa do przedmiotowego świadczenia. Podał, że w decyzji wskazano, że skarżący jest osobą uprawnioną na stałe do ustawowego świadczenia, jakim jest renta socjalna, otrzymywana w wysokości najniższej emerytury (k. 60 , t. II akt) oraz do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 184,42 zł miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 12 listopada 2019 r. przywrócił termin do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie podlegała uwzględnieniu. Zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego nie naruszają prawa. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami k.p.a., a ustalenie Prezesa KRUS, co do braku podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku – w stanie faktycznym tej sprawy – jest prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Zarzuty skargi Sąd uznał za niezasadne. Organ nie naruszył w tej sprawie ani art. 7, art. 77 § 1 ani art. 80 k.p.a. Uzasadnienie decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a. i nie pozostawia wątpliwości co do przyczyn, z powodu których organ nie znalazł podstaw do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Podniesiona w skardze kwestia historycznej dokumentacji medycznej z okresu sprzed kilkudziesięciu lat w celu ustalenia, czy niezdolność do pracy istniała od dzieciństwa, nie ma znaczenia w tej sprawie. Rozstrzygnięcie o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie opierało się na ustaleniach w zakresie daty powstania całkowitej niezdolności do pracy. Nadto, czyniąc ustalenia faktyczne zasadnie organ wskazał na wiążące orzeczenie Komisji Lekarskiej KRUS z dnia [...] lipca 2018 r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym, Prezes Kasy może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Stosownie do art. 55 ust. 2 tej ustawy, świadczenie przewidziane w ust. 1 przyznaje się w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiedniego świadczenia z ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W sprawie niniejszej zasadnie organ wskazał, że nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Organ podniósł, że decyzją z dnia [...] marca 2001 r. przyznano H. W. prawo do renty socjalnej od dnia [...] marca 2001 r. na stałe i wypłacana jest ona w kwocie najniższej emerytury. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym, dla oceny przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy porównać sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne – minimalną emeryturą, rentą z tytułu niezdolności do pracy i rentą rodzinną (v. wyrok NSA z 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 121/14, wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 2248/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ miał podstawy, aby w stanie faktycznym tej sprawy stwierdzić, że skarżący nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Prezes KRUS nie kwestionował w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji ani stanu zdrowia skarżącego ani trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Okoliczności te jednak nie mogły stanowić podstawy do przyznania dodatkowego świadczenia w postaci świadczenia w drodze wyjątku. Przepis art. 55 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie stanowi podstawy do ustalenia dodatkowego świadczenia w zbiegu z pobieranym już świadczeniem ustawowym w postaci renty socjalnej, nawet w przypadku, gdy wnioskodawca jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Podobny pogląd prezentowany był w orzecznictwie sądowoadministracyjnym na gruncie spraw dotyczących przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (v. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 września 2017 r. sygn. akt II SA/Wa 395/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). Świadczenie, o którym mowa w art. 55 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie jest świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione (v. wyrok NSA dnia 5 listopada 2014 sygn. akt I OSK 2148/14, nsa.orzeczenia.gov.pl). Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), orzekł jak w wyroku.