II SA/Wa 2073/21
WyrokWSA w Warszawie2021-09-29
Skład orzekający: Janusz Walawski, Ewa Radziszewska-Krupa, Karolina Kisielewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji prawidłowo zinterpretował i zastosował przepis art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, odmawiając wyłączenia stosowania przepisów dotyczących obniżenia świadczeń emerytalnych, mimo wcześniejszego uchylenia przez WSA decyzji w tej sprawie i wiążącej oceny prawnej sądu?Ratio decidendi
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji naruszył przepisy art. 153 i 170 P.p.s.a. oraz przepisy k.p.a., nie uwzględniając w pełni wiążącej oceny prawnej wyrażonej w poprzednim wyroku WSA. Sąd uznał, że organ nie wykazał w sposób wystarczający, w jaki sposób aktywność funkcjonariusza przed 1990 r. była bezpośrednio ukierunkowana na realizowanie zadań państwa totalitarnego, ograniczając się do ogólnikowych stwierdzeń i wybiórczej analizy materiału dowodowego. W związku z tym zaskarżona decyzja została uchylona.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku funkcjonariusza o wyłączenie stosowania przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, które obniżają świadczenia emerytalne. Po odmowie organu pierwszej i drugiej instancji, WSA uchylił decyzję, wskazując na błędną wykładnię przepisów dotyczących przesłanek wyłączenia. Minister w ponownym postępowaniu ponownie odmówił, jednak WSA uznał, że organ nie zastosował się do wiążącej oceny prawnej z poprzedniego wyroku, nie wykazał w sposób wystarczający zaangażowania funkcjonariusza w realizację zadań państwa totalitarnego, co skutkowało uchyleniem decyzji.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 września 2021 r. sprawy ze skargi A.G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję
I. Stan sprawy przedstawia się następująco:
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 30 września 2020r. sygn. akt II SA/Wa 2501/19 uchylił, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., wydaną wobec A. G. (zwany dalej "Skarżącym") decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (zwany dalej: "Ministrem") z [...] października 2019r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] października 2018r. nr [...], odmawiającą wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy z 18 lutego 1994r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz.U. z 2020r., poz. 723 ze zm., zwanej dalej "u.z.e.f.").
WSA w Warszawie w uzasadnieniu wskazał m.in., że organ dokonał w sprawie nieprawidłowej wykładni art. 8a ust. 1 u.z.e.f. Analiza podstawy prawnej skarżonego rozstrzygnięcia prowadzi bowiem do wniosku, że w przypadku spełnienia dwóch przesłanek wskazanych w omawianym przepisie, tj. krótkotrwałego pełnienia służby przed 31 lipca 1990r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989r., Minister może wyłączyć stosowanie wobec funkcjonariusza przepisów art. 15c, 22a i 24a u.z.e.f. Sąd podkreślił, że wbrew twierdzeniom organu omawiany przepis nie przewiduje kolejnej "superprzesłanki" w postaci "szczególnie uzasadnionego przypadku". O istnieniu analizowanego "szczególnie uzasadnionego przypadku" przesądza już bowiem krótkotrwałe pełnienia służby przez funkcjonariusza przed 31 lipca 1990r. oraz rzetelne wykonywanie przez niego zadań i obowiązków po 12 września 1989r. Sąd podkreślił jednocześnie, że stanowisko to pozostaje w zgodzie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w uzasadnieniu wyroku z 12 grudnia 2019r. sygn. akt I OSK 2114/19 (dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w którym wyjaśniono, że "łączne spełnienie przez skarżącego przesłanek: "krótkotrwałej służby" oraz "rzetelnego wykonywania zadań" - oznacza, że wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy. Wskazuje na to poprzedzające pkt 1 i 2 art. 8a ust. 1 wyrażenie "ze względu", które wprost nakazuje uznanie, że łączne wystąpienie obu wymienionych w przepisie warunków stanowi podstawę do zastosowania wobec wnioskodawcy dobrodziejstwa z art. 8a ust. 1 ustawy".
WSA w Warszawie wskazał ponadto, że dekodując normę art. 8a u.z.e.f. należy pamiętać, że stanowi ona wyjątek od reguły obniżania świadczeń emerytalnych i rentowych określonej grupie funkcjonariuszy i jak każdy wyjątek od reguły, winien więc być interpretowany w sposób wąski – nigdy zaś w sposób rozszerzający. Dopatrywanie się więc przez organ w spornym przepisie istnienia owej "superprzesłanki", stanowi nieuprawnioną ingerencję w stosowany akt prawny.
Zdaniem WSA w Warszawie organ w zaskarżonej decyzji nie dokonał prawidłowej analizy przesłanki "krótkotrwałości służby na rzecz państwa totalitarnego". Sąd wyjaśnił, że odkodowując wskazane pojęcie należało odwołać się do potocznego, najpowszechniejszego i najprostszego rozumienia tego zwrotu poprzez zestawienie go z pojęciem przeciwstawnym. Zestawiając zatem ze sobą pojęcie "krótkotrwałości" z pojęciem "długotrwałości", jako uzasadniona wyłania się konkluzja, że zwroty jakimi posłużył się organ dla wyjaśnienia tego czym jest krótkotrwałość, tj. nietrwałość, chwilowość, przelotność, nie tylko nie stanowią wyczerpującego opisu omawianego pojęcia, ale wręcz stanowią niszową grupę pojęć charakteryzujących "krótkotrwałość". Co do zasady, w ocenie Sądu pojęcie "krótkotrwałości" winno być odczytywane jako opisujące stan, który nie trwa przez zbyt długi czas, czy przez choćby znaczny czas. Ponadto Sąd wskazał, że odkodowując przesłankę "krótkotrwałości pełnienia służby na rzecz państwa totalitarnego" organ winien był odnieść się do długości całego okresu służby pełnionej przez funkcjonariusza, a także zestawić długość owej służby z długością trwania państwa totalitarnego, jak i z długością życia strony. Tego typu odniesienie byłoby bowiem przejawem szczególnej indywidualizacji rozstrzygnięcia administracyjnego.
WSA w Warszawie przytoczył w tym kontekście pogląd NSA zawarty w uzasadnieniu wyroku z 12 grudnia 2019r. sygn. akt I OSK 2114/19, w którym podkreślono, że "wąskie rozumienie pojęcia "krótkotrwałości" poprzez odnoszenie go do służby pełnionej kilka lub kilkanaście miesięcy, tak jak podnosi to organ w decyzji, należy uznać za nieuzasadnione. Wypowiedź przedstawiciela rządu nie pozwala również wykluczyć, że - w ocenie projektodawcy, a potem prawodawcy - pojęcie "krótkotrwałej" służby odnosić należy do całego okresu funkcjonowania totalitarnego państwa. Przemawia to dodatkowo za możliwością kwalifikowania służby kilkuletniej jako mającej charakter "krótkotrwały" w rozumieniu art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy. Okres krótkotrwałej służby powinien być brany pod uwagę, gdy chodzi o całość okresu pełnienia służby przez byłego funkcjonariusza. W tym zakresie warto wskazać, że jako pewnego rodzaju wskazówkę interpretacyjną wskazywano w trakcie prac nad treścią art. 8a ustawy, że co najmniej 20% całego okresu służby funkcjonariusza można uznać za okres krótkotrwałej służby, (por. wypowiedź posła J. Meysztowicza podczas komisji sejmowych obradujących nad poprawką » Zapis Posiedzenia Komisji Spraw Wewnętrznych i Administracji (nr 76) i Komisji Polityki Społecznej i Rodziny (nr 55) z dnia 14 grudnia 2016 r. Sejm VIII Kadencji, s. 19)".
Zdaniem WSA w Warszawie organ w zaskarżonej decyzji błędnie przeanalizował także drugą z przesłanek opisanych w art. 8a ust. 1 u.z.e.f. - rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków przez funkcjonariusza po 12 września 1989r., ograniczając kryterium rzetelności jedynie do przypadków pełnienia służby z narażeniem życia lub zdrowia. Sąd przywołał stanowisko wyrażone w tym zakresie przez NSA w wyroku z 12 grudnia 2019r. sygn. akt I OSK 2114/19, zgodnie z którym brak powodów, aby kryterium rzetelności rozumieć inaczej niż w sposób standardowo przyjęty w języku polskim. Działać "rzetelnie" to działać dokładnie, należycie, uczciwie (zob. B. Dunaj (red.): Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1999, tom 2, s. 285), czyli w sposób, który powinien cechować normalne wykonywanie obowiązków przez każdego człowieka. Nie ma podstaw do kwestionowania rzetelności wykonywania obowiązków, jeżeli brak dowodów na działanie nierzetelne określonej osoby. Dla stwierdzenia rzetelności działania nie jest konieczne legitymowanie się nagrodami czy wyróżnieniami dotyczącymi przebiegu służby, chociaż niewątpliwie nagrody takie i wyróżnienia mogą ugruntowywać w przekonaniu o rzetelności wykonywania zadań i obowiązków. Dla oceny rzetelności tego rodzaju działań nie jest również konieczne wykazywanie działania z narażeniem zdrowia i życia, chociaż niewątpliwie również takie działania (ustawodawca posługuje się w tym przypadku zwrotem "w szczególności") mogą przemawiać za rzetelnością wykonywania zadań i obowiązków. Analiza art. 8a ust. 1 pkt 2 u.z.e.f. wykazuje, że wskazanie na "narażenie życia i zdrowia", po określeniu w art. 8a ust. 1 pkt 2 u.z.e.f. zasadniczego kryterium - "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków", nie zawęża "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków" wyłącznie do służby pełnionej z narażeniem zdrowia i życia. Gdyby bowiem ustawodawca zakładał odniesienie wymienionego w art. 8a ust. 1 pkt 2 u.z.e.f. kryterium wyłącznie w stosunku do osób pełniących służbę z narażeniem zdrowia i życia, to co najmniej pominąłby zwrot "w szczególności", ustanawiając warunek sine qua non "narażenia zdrowia i życia" dla przyjęcia spełnienia kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków". Zwrot "w szczególności" nie wyraża tego rodzaju warunku, a zatem nie można przyjąć, że zwrot ten użyty w art. 8a ust. 1 pkt 2 u.z.e.f. oznacza, że jedynie narażanie zdrowia i życia - jako wyłączna kwalifikacja - może decydować o podstawach badania kryterium pełnienia służby w sposób rzetelny, a tym samym przesądzać o spełnieniu tego kryterium wymienionego w art. 8a ust. 1 pkt 2 u.z.e.f. W ocenie NSA zwrot "w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" odnoszący się do generalnego kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989r." stanowi dodatkowy kwantyfikator oceny sposobu wykonywania służby po wskazanej dacie, ukierunkowując organ na szczególne uwzględnienie sytuacji, w których rzetelności w wykonywanej służbie towarzyszyło właśnie realnie istniejące zagrożenie życia i zdrowia - w związku z pełnionymi rzetelnie zadaniami i obowiązkami. Zwrot ten nie wyklucza natomiast w żadnym wypadku konieczności oceny rzetelności wykonywania zadań i obowiązków służbowych w przypadku niestwierdzenia okoliczności faktycznego narażania zdrowia i życia.
WSA w Warszawie w związku z tym uznał, że w świetle prawidłowej wykładni art. 8a ust. 1 u.z.e.f. należało stwierdzić, że Skarżący spełnił obydwie przesłanki wskazane w ww. przepisie, co uprawniało organ do zastosowania wobec niego wyłączenia zastosowania przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24a u.z.e.f. Organ winien określić jego służbę przed 31 lipca 1990r. mianem krótkotrwałej. Trwała ona bowiem 4 lata i [...] miesięcy, zaś całość okresu służby wynosiła ponad 23 lata, [...] miesiące i [...] dni. Biorąc zaś pod uwagę zawartość akt osobowych Skarżącego, jak i informację o nim udzieloną przez jego przełożonych, z których wynika, że w sposób rzetelny wykonywał zadania i obowiązki, należało uznać, że w sprawie spełniono także przesłankę z art. 8a ust. 1 pkt 2 u.z.e.f.
WSA w Warszawie wskazał ponadto, że nawet hipotetycznie przyjmując istnienie trzeciej przesłanki w postaci "szczególnie uzasadnionego przepadku", organ, podnosząc twierdzenie o jej istnieniu, w żaden sposób nie wyjaśnił sposobu swojego rozumowania w tym zakresie. Nie przeanalizował służby Skarżącego, pod kątem istnienia omawianych "szczególnych okoliczności" oraz nie odniósł się do argumentacji, jaką strona podniosła we wniosku inicjującym niniejsze postępowanie. Poprzestał na stwierdzeniu, że strona nie legitymuje się wybitnymi osiągnięciami w służbie. Tego typu zaniechanie organu jawi się jako jaskrawe naruszenie dyspozycji art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej "k.p.a.").
Sąd niezależnie od ww. wykładni art. 8a u.z.e.f. wskazał, że nie sposób jest abstrahować od tego, że jeszcze dalej idące wnioski wypływają z wykładni zaprezentowanej przez NSA w wyroku z 13 grudnia 2019r. sygn. akt I OSK 1895/19, zgodnie z którą "sam ustawodawca przyjmuje, że legalna definicja "służby na rzecz totalitarnego państwa" ma w istocie konstrukcję obalalnego ustawowego domniemania (...) Nie jest zatem wystarczające dla stosowania restrykcyjnych unormowań ustawy zaopatrzeniowej - co mogłaby sugerować bezrefleksyjna, wyłącznie językowa wykładnia art. 13b w związku z art. 13c ustawy zaopatrzeniowej nie uwzględniająca pozostałych unormowań tej ustawy – poprzestanie wyłącznie na ustaleniu "okresów służby na rzecz totalitarnego państwa", lecz konieczne staje się również odkodowanie pełnej treści pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa" znajdującej oparcie w przepisach tej ustawy odczytywanych w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami wyznaczającymi standardy demokratycznego państwa prawnego. Pojęcie "państwa totalitarnego" ma z punktu widzenia aksjologii demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) jednoznacznie pejoratywne znaczenie, co oznacza, że charakter taki ma również "służba na rzecz" takiego państwa. "Służba kogoś na czyjąś rzecz" ma charakter zindywidualizowany, odznaczający się osobistym zaangażowaniem i oznacza działalność bezpośrednio ukierunkowaną "na korzyść", "na potrzeby" podmiotu, któremu się służy, co w przypadku służby "na rzecz" państwa o określonym profilu ustrojowym oznacza zindywidualizowane zaangażowanie się w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie przez to państwo jego ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji. Służba "na rzecz" państwa nie musi być jednak tożsama ze służbą pełnioną w okresie istnienia tego państwa i w ramach istniejących w tym państwie organów i instytucji. Nie każde bowiem nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie z zindywidualizowanym zaangażowaniem bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji. Charakteru służby "na rzecz" państwa o określonym profilu ustrojowym nie przejawia ani taka aktywność, która ogranicza się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych – z punktu widzenia podstaw ustrojowych – zadań i funkcji tego państwa, ani tym bardziej taka aktywność, która pozostaje w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego. (...) Skoro tego rodzaju restrykcyjne unormowania znajdują uzasadnienie aksjologiczne wobec osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, niezależnie od krytycznej oceny techniki legislacyjnej operującymi swojego rodzaju domniemaniem tego typu aktywności wszystkich funkcjonariuszy, to brak racjonalnych podstaw do przyjęcia, aby unormowania te znajdowały uzasadnienie aksjologiczne wobec osób, których aktywność w przeszłości ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych – z punktu widzenia podstaw ustrojowych - zadań i funkcji państwa totalitarnego".
Zdaniem WSA w Warszawie unormowanie zawarte w art. 8a ust. 1 u.z.e.f należy więc wykładać jako instrument dany przez ustawodawcę organowi administracji publicznej, służący wszechstronnemu zbadaniu sprawy określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" jest w istocie osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie restrykcyjnych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie do tych osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji i których prawa – z tego właśnie względu – zostały nabyte niesłusznie z perspektywy aksjologii demokratycznego państwa prawnego. Należy przy tym dodatkowo podkreślić, że unormowanie zawarte w treści art. 8a ust. 1 u.z.e.f. stanowi podstawę do wyłączania restrykcyjnych unormowań ustawy w drodze indywidualnego aktu administracyjnego. Okoliczność ta ugruntowuje "indywidualistyczną" wykładnię art. 8a ust. 1 u.z.e.f., potwierdzając w konsekwencji stanowisko, że istota zakodowanych w tym przepisie norm koncentruje się na potrzebie badania konkretnych spraw określonych indywidualnych osób ze świadomością, że restrykcyjne ustawowe domniemanie "służby na rzecz totalitarnego państwa" zrównuje - w zakresie statusu istotnego z punktu widzenia zaopatrzenia emerytalnego - osoby, które bezpośrednio angażowały się w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, a zatem takie, których postawa z dzisiejszej perspektywy aksjologicznej jest oceniana negatywnie, z takimi osobami, których aktywność wprawdzie nie pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego, jednakże ograniczała się wyłącznie do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej.
WSA w Warszawie wskazał ponadto, że NSA w uzasadnieniu wyroku z 13 grudnia 2019r. sygn. akt I OSK 1895/19 przesądził w tym kontekście, że "brak spełnienia któregoś z kryteriów wskazanych w punktach 1 i 2 art. 8a ust. 1 u.z.e.f. nie wyłącza automatycznie spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionych przypadków", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990r." bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma – z punktu widzenia aksjologicznych podstaw demokratycznego państwa prawnego - konotacji pejoratywnych. W tym drugim przypadku dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu". Zdaniem WSA w Warszawie powyższe stanowisko NSA jeszcze wyraźniej podkreśla, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem art. 8a u.z.e.f. Organ wadliwie zinterpretował przywołaną regulację prawną, co skutkowało niewłaściwą oceną stanu faktycznego sprawy i miało istotny wpływ na jej wynik.
WSA w Warszawie wyraźnie wskazał, że Minister, ponownie rozpatrując sprawę, uwzględni wnioski przedstawione w uzasadnieniu wydanego wyroku, biorąc pod uwagę to, że łączne spełnienie przez Skarżącego przesłanek "krótkotrwałej służby" oraz "rzetelnego wykonywania zadań" oznacza, że w sprawie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 8a ust. 1 u.z.e.f.
2. Minister w decyzji z [...] kwietnia 2021r. nr [...], wydanej w związku z ww., prawomocnym wyrokiem WSA w Warszawie, ponownie odmówił wyłączenia stosowania wobec Skarżącego art. 15c, art. 22a, art. 24a u.z.e.f., w podstawie prawnej powołując art. 8a u.z.e.f.
W uzasadnieniu Minister wskazał, że Skarżący wnioskiem z [...]lipca 2017r. (data wpływu do organu [...] lipca 2017r.), wystąpił do Ministra o zastosowanie wobec niego art. 8a u.z.e.f. W uzasadnieniu opisał przebieg służby i realizowane zadania w latach 1985-2007. Podkreślił, że będąc funkjconariuszem w Służbie Bezpieczeństwa nie łamał prawa, nie stosował przemocy, nie naruszał godności człowieka oraz Konstytucji. W trakcie dalszej służby w Policji rzetelnie wykonywał powierzone mu zadania i obowiązki, za co wielokrotnie go nagradzano. W latach 2000-2001 uczestniczył w realizacji zadań w strefie działań wojennych w dwóch misjach w składzie polskiego kontyngentu do Misji Specjalnych Organizacji Międzynarodowych w [...], za co dwukrotnie odznaczono go Medalem Organizacji Narodów Zjednoczonych. Skarżący także po powrocie z misji realizował zadania służbowe w pionie obserwacji Komendy [...] i Komendy Wojewódzkiej Policji w [...], czym wielokrotnie przyczynił się do ujawnienia i zatrzymania sprawców przestępstw kryminalnych. W tym okresie wyróżniono go Brązową Odznaką Zasłużony Policjant oraz Brązowym Krzyżem Zasługi. Skarżący podkreślił, że zadania, które realizował wymagały od niego pełnej dyspozycyjności, także w dni wolne od pracy. Pracował w warunkach dużego i ciągłego napięcia psychicznego oraz koncentracji.
Minister wskazał, że Skarżącego zwolniono ze służby w Policji [...] kwietnia 2007r. i ma on ustalone prawo do emerytury, której wysokość określono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c u.z.e.f. Z pisma IPN z [...] kwietnia 2017r. - informacja o przebiegu służby - wynika, że Skarżący pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b u.z.e.f. od [...] lipca 1985r. do [...] stycznia 1990r. - 4 lata i [...] miesięcy. Całkowity okres służby wynosił zaś 23 lata,[...] miesiące i [...] dni.
Z kopii przekazanych przez IPN pismem z [...] lutego 2021r. kompletnych akt osobowych o sygn. [...] nie wynika, aby Skarżący nierzetelnie wykonywał zadania i obowiązki w okresie pełnienia służby po 12 września 1989r.
W piśmie Komendanta Głównego Policji z [...] kwietnia 2018r., zawierającym informację o przebiegu służby, także wskazano, że z dokumentów wynika, że Skarżący po 12 września 1989r. rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki. Wielokrotnie przyznawano mu zwiększony dodatek służbowy do uposażenia, nadano także Brązową Odznakę Zasłużony Policjant. W materiałach nie odnaleziono informacji o wymierzonych stronie karach dyscyplinarnych. Skarżący posiada również dokumenty potwierdzające, że w ramach obowiązków służbowych realizował działania, w których istniało zagrożenie życia lub zdrowia.
Minister podkreślił, że na podstawie art. 8a u.z.e.f., w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Przepis ten nakłada na organ obowiązek weryfikacji spełnienia przez stronę przesłanek formalnych określonych w ust. 1 pkt 1 i 2 tego przepisu. Powyższe przesłanki są nieostre, co oznacza, że intencją ustawodawcy było zagwarantowanie organowi możliwości indywidualnego podejścia do każdej sprawy poprzez wprowadzenie uznania administracyjnego.
Minister, po przedstawieniu teoretycznych rozważań związanych z wykładnią ww. przepisu, wskazał, że uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z 30 września 2020r. sygn. akt II SA/Wa 2501/19, zobowiązującego go do ponownego rozpatrzenia sprawy Skarżącego, odstąpił od ponownej analizy sprawy w obszarze krótkotrwałości pełnienia przez Skarżącego służby na rzecz totalitarnego państwa oraz rzetelnego wykonywania przez niego zadań i obowiązków po 12 września 1989r. Ocena prawna wyrażona w tym zakresie przez WSA w Warszawie jest bowiem dla organu wiążąca, a sformułowanie sprzecznej z nią konstatacji stanowiłoby naruszenie prawa oraz nie uwzględniałoby szeroko rozumianej ekonomiki procesowej. Minister przed wydaniem decyzji dokonał więc przede wszystkim analizy wszystkich aspektów, które miały lub ewentualnie mogły mieć wpływ na ocenę wystąpienia w sprawie "szczególnie uzasadnionego przypadku", umożliwiającego zastosowanie wobec Skarżącego art. 8a u.z.e.f.
Z zebranej dokumentacji wynika, że Skarżący w toku pełnionej służby w Policji otrzymywał pozytywne opinie służbowe, a także wielokrotnie podwyższano mu dodatek służbowy do uposażenia oraz nagradzano go finansowo. Ponadto, Skarżącego odznaczono Brązową Odznaką Zasłużony Policjant, a Komendant Główny Policji stwierdził, że posiada dokumenty potwierdzające, że Skarżący w ramach obowiązków służbowych od [...] listopada 2000r. do [...] grudnia 2001r. realizował działania, w których istniało zagrożenie jego życia lub zdrowia. Minister podkreślił, że skoro rzetelność wykonywania zadań i obowiązków, w kontekście roty złożonego ślubowania, należy do standardowych powinności każdego funkcjonariusza służb mundurowych, wyjątkowej sytuacji nie stanowi otrzymywanie w czasie pełnienia służby nagród, czy innych gratyfikacji lub odznaczeń resortowych z tego tytułu. Nie pozostawało to zatem bez znaczenia w kontekście oceny czy sprawa Skarżącego kwalifikuje się do "szczególnie uzasadnionego przypadku", umożliwiającego zastosowanie art. 8a u.z.e.f.
Minister podkreślił, że w świetle przywoływanego wyroku NSA z 13 grudnia 2019r. sygn. akt I OSK 1895/19 kluczowe znaczenie w kontekście badania "szczególnie uzasadnionego przypadku" powinno stanowić ustalenie czy były funkcjonariusz angażował się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie zadań i funkcji charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego. Minister w tym kontekście podkreślił, że rozpoczęcie przez Skarżącego służby w Służbie Bezpieczeństwa nie było efektem odgórnego przeniesienia służbowego, a wynikało z jego inicjatywy i chęci jej podjęcia. Na potwierdzenie tego stanowiska Minister przywołał treść podania Skarżącego skierowanego do Szefa Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...] z [...] kwietnia 1985r.: "Uprzejmie proszę o przyjęcie mnie do pracy w Milicji Obywatelskiej Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...]. Nadmieniam, że chciałbym czynnie uczestniczyć w utrzymaniu ładu i porządku publicznego (...)", a także treść ankiety osobowej z [...] kwietnia 1985r. w brzmieniu: "(...) Z kandydatem rozmawiałem osobiście. W pełni odpowiada do służby w organach Milicji Obywatelskiej (...)". W wyniku przywołanych dokumentów sporządzono wniosek personalny dotyczący przyjęcia Skarżącego do służby w organach Milicji Obywatelskiej z [...] czerwca 1985r., w którym wskazano: "(...) Wobec powyższego proponuję przyjąć do służby w organach MO i mianować na stanowisko [...] Rejonowego Urzędu Spraw Wewnętrznych w [...]e (...)". Ponadto, Skarżącego zobligowano - bezpośrednio po przyjęciu do służby - do zapoznania się z szeregiem dokumentów normujących tok pełnienia służby na zajmowanym stanowisku. Skarżący złożył także ślubowanie, w którym zobowiązał się "(...) stać na straży interesów Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej i aktywnie uczestniczyć w umacnianiu jej ustroju socjalistycznego, służyć wiernie Ojczyźnie, Partii i Władzy Ludowej oraz strzec ustalonego przez prawo ładu, porządku i bezpieczeństwa publicznego, zwalczać wrogów, bez względu na miejsce ich działania, występujących przeciwko ustrojowi socjalistycznemu i interesom Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz przeciwko innym państwom socjalistycznym, przestrzegać praworządności socjalistycznej (...)".
Skarżący nie podejmował również działań mających na celu usunięcie go z etatu w Służbie Bezpieczeństwa, lecz kontynuował karierę zawodową w charakterze funkcjonariusza, aż do momentu reorganizacji struktur formacji związanych ze zmianami ustrojowymi w Polsce. Pozostając na tym etacie i będąc częścią wskazanej formacji, Skarżący czerpał określone, wymierne korzyści. Na potwierdzenie tego stanowiska Minister przywołał raport Skarżącego z [...] maja 1986r. sygn. akt [...]: "(...) Zwracam się z uprzejmą prośbą do Obywatela Pułkownika o wyrażenie zgody na podjęcie nauki w Studium Podyplomowym Akademii Spraw Wewnętrznych w [...]. Nadmieniam, że pracę w Służbie Bezpieczeństwa podjąłem w dniu 1985.07.[...] bez żadnego przygotowania specjalistycznego. Podjęcie nauki w wyżej wymienionej uczelni pozwoli mi na podniesienie kwalifikacji zawodowych (...) oraz adnotację: "(...) raport ppor. ... popieram. Pomimo krótkiego okresu pracy w organach Służby Bezpieczeństwa dał się poznać jako zdyscyplinowany, obowiązkowy i sumienny pracownik. Nałożone zadania służbowe realizuje prawidłowo i z zaangażowaniem. Przeszkolenie resortowe pozwoli mu na efektywniejszą realizację zadań służbowych".
Minister przywołał także treść opinii służbowej Skarżącego za okres od [...] maja 1986r. do [...] lipca 1988r., z której wynika, że Skarżący należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, wyróżniano go premiami kwartalnymi, posiadał dobrą znajomość zasad pracy, mimo krótkiego stażu pracy osiągał dobre wyniki, jawił się jako pracowity, odpowiedzialny, dobrze organizujący pracę, zdyscyplinowany i posiadający inicjatywę w działaniu i predyspozycje kierownicze. Zgodnie z ww. opinią praca operacyjna nie stwarzała mu większych trudności, a z nałożonych zadań wywiązywał się należycie. Systematycznie wykonywał pracę z osobowymi źródłami informacji, a informacje uzyskane od tych źródeł były wartościowe operacyjnie i wykorzystywane do "podteczek spraw obiektowych i teczek EOP i EOK prowadzonych przez Wydz. [...] WUSW w [...] i SB RUSW w [...]". Skarżący prawidłowo dokumentował swoją pracę operacyjną. Ponadto, był aktywnym członkiem PZPR, biorącym udział systematycznie w zebraniach oraz w organizowanych czynach społecznych. W świetle opinii, strona moralno-polityczna Skarżącego nie budziła wówczas uwag, a sam Skarżący posiadał "skrystalizowany marksistowski światopogląd". W związku z upływem służby przygotowawczej Skarżącego, wniesiono o mianowanie go funkcjonariuszem stałym.
Minister podkreślił, że z ww. informacji wynika, że przełożeni byli usatysfakcjonowani wynikami pracy Skarżącego, jak i poziomem realizowanych przez niego obowiązków, a on sam był w pełni świadomy co do zawodowej przynależności do Służby Bezpieczeństwa, z czego czerpał konkretne korzyści. Zdaniem Ministra nie ma więc wątpliwości, że Skarżący identyfikował się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego. Potwierdza to chociażby fakt, że Skarżący prowadził prace operacyjne z osobowymi źródłami informacji.
Minister dodał też, że nie bez znaczenia pozostaje, że Skarżący złożył raport z prośbą o zwolnienie go ze służby. Przedłożenie tego raportu łączyło się z przyczynami osobistymi – związanymi z zamiarem podróży do [...] na okres trzech miesięcy. Skarżący nie powołał się na ówcześnie panującą sytuację społeczno-polityczną i gospodarczą w kraju, która miałaby go motywować do jego złożenia. Nie wskazał również, że przyczyną sporządzenia raportu był charakter wykonywanych przez niego zadań i obowiązków, czy też to, że samo pełnienie służby w tym systemie było niezgodne z jego przekonaniami.
Z dokumentacji przekazanej przez IPN wynika, że Skarżący przynależał do PZPR, co świadczy o jego zindywidualizowanym zaangażowaniu w działalność typowo charakteryzującą ustrój państwa totalitarnego. Skoro Skarżący wyrażał chęć przystąpienia do PZPR, niewątpliwie nawiązał on ówcześnie nie tylko stosunek prawny w ramach służby państwowej, lecz także identyfikował się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego .
W związku z tym Minister uznał, że postawa Skarżącego związana z pełną świadomością aktywnego uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa uniemożliwia zakwalifikowanie jego sprawy jako "szczególnie uzasadnionego przypadku". W kontekście świadomości Skarżącego, co do uczestnictwa we wskazanych strukturach, na ocenę jego sprawy nie może mieć wpływu argumentacja z jego wniosku dotycząca rzetelności wykonywania obowiązków służbowych, otrzymywanych nagród, a także sam charakter zadań realizowanych w jednostkach organizacyjnych Policji i wynikające z niego prawdopodobieństwo zaistnienia sytuacji stanowiących zagrożenie dla jego życia i zdrowia.
Minister wskazał, że osiągniecia Skarżącego odnotowane po 12 września 1989r. niewątpliwie zasługują na uznanie, ale biorąc pod uwagę całokształt służby, a w szczególności jej charakter przed 31 lipca 1990 r. i pełna świadomość aktywnego uczestnictwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa, należało uznać, że sprawa nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwalającego na skorzystanie z uprawnień wynikających z wymienionego wyżej art. 8a u.z.e.f., skutkującego wyłączeniem stosowania względem Skarżącego art. 15c, art. 22a i art. 24a u.z.e.f.
3. Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zażądał uchylenia ww. decyzji Ministra z [...] kwietnia 2021r. i wyegzekwowania wykonania przez organ wyroku WSA w Warszawie z 30 września 2020r. sygn. akt II SA/Wa 2501/19.
Skarżący w uzasadnieniu skargi zakwestionował podaną przez organ długość całego okresu jego służby, wskazując, że wynosi ona 27 lat i [...] miesięcy, a nie – jak wskazuje organ – 23 lata, [...] miesiące i [...] dni. Należało bowiem doliczyć do okresu podanego przez organ rok i miesiąc zwiększone o 0,5% za miesiąc oraz okresy składkowe przed służbą (razem 3 lata, [...] miesiące i [...] dni).
Skarżący, odnosząc się do argumentacji Ministra podniesionej w zaskarżonej decyzji, dotyczącej składanego przez Skarżącego ślubowania, wskazał że było ono adekwatne do ówczesnej sytuacji i nie prowadziło do łamania prawa. Skarżący podkreślił, że nie został członkiem PZPR z własnej woli, a z polecenia przełożonego. Skarżący zakwestionował także rzekome profity jakie otrzymywał w związku z pełnieniem służby w Służbie Bezpieczeństwa. Dodatkowo Minister, wydając zaskarżoną decyzję, nie zastosował się do zaleceń wskazanych w uzasadnieniu zapadłego w sprawie prawomocnego wyroku WSA w Warszawie z 30 września 2020r. sygn. akt II SA/Wa 2501/19.
4. Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
1. Skarga ma usprawiedliwione podstawy.
2. Sąd na wstępie wyjaśnia, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., zwana dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej (np. decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w niej do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c), pkt 2 P.p.s.a.).
Sąd wyjaśnia również, że stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a. Ostatni z ww. przepisów nie miał jednak zastosowania w sprawie, gdyż organ administracyjny wydał w sprawie decyzję administracyjną, którą zaskarżyła Skarżąca, a nie interpretację indywidualną, o której mowa w art. 57a P.p.s.a.
3. Sąd, oceniając zaskarżoną decyzję Ministra w świetle wskazanych wyżej kryteriów, stwierdził, że naruszała ona przede wszystkim przepisy art. 153 P.p.s.a. w związku z art. 170 P.p.s.a. w związku z art. 8a u.z.e.f.
Zaskarżoną decyzję wydano bowiem w następstwie prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 września 2020r. sygn. akt II SA/Wa 2501/19, w którym uchylono, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a., wydaną wobec Skarżącego ww. decyzje Ministra z [...] października 2019r. i z [...] października 2018r., na mocy których odmówiono wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a u.z.e.f.
Tym samym niemożliwe było pominięcie przez Ministra przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji wskazań i ocen prawnych wyrażonych w obu ww. orzeczeniach.
Zgodnie bowiem z art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa materialnego i procesowego, która zmierza do wyjaśnienia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2013r., sygn. akt II GSK 2101/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a zatem zarówno organ administracji, jak i sąd, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej i zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, publ. LEX 745376).
Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa czyniącej pogląd Sądu nieaktualnym, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Powyższe przesłanki nie zaistniały po wydaniu przez Wojewódzkie Sąd Administracyjny w Warszawie z 30 września 2020r. sygn. akt II SA/Wa 2501/19.
W sprawie zastosowanie miał również art. 170 P.p.s.a., zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych, także inne osoby. Ww. orzeczenie WSA w Warszawie było bowiem prawomocne.
Zdaniem Sądu, jakkolwiek Minister, wydając zaskarżoną decyzję, de facto, mając na względzie prawomocne orzeczenie WSA w Warszawie o sygn. akt II SA/Wa 2501/19 słusznie uznał, że kryterium "krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990r." oraz kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia" zostały spełnione, tym niemniej z naruszeniem art. 153 i art. 170 P.p.s.a., jak również art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. dokonał ocen "szczególnie uzasadnionego przypadku".
W ocenie Sądu rozważania zawarte w zaskarżonej decyzji, a odnoszące się do rozpoczęcia przez Skarżącego służby w Służbie Bezpieczeństwa z jego inicjatywy i chęci jej podjęcia, jak również ogólnikowe odwoływanie się przez Ministra do podnoszenia przez Skarżącego kwalifikacji nie stanowi o prawidłowym zrealizowaniu wytycznych wyrażonych w wiążącym w sprawie wyroku WSA w Warszawie, szczególnie w kontekście potrzeby zbadania czy "działalność danego funkcjonariusza nie charakteryzowała się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu". Okoliczność, że Skarżący wyraził w podaniu o przyjęcie do określonej formacji chęć pełnienia w niej służby i miał w trakcie służby dobrą opinię wśród przełożonych nie przesądza w sposób jednoznaczny, że angażował się w sposób bezpośredni w ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, a nie wykonywał czynności ograniczające się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej. Minister powinien bowiem na podstawie okoliczności wynikających z akt administracyjnych i własnych ustaleń wskazać, jakie konkretne czynności wykonywane przez Skarżącego były nakierowane na w sposób bezpośredni na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Samo wskazanie, że Skarżący identyfikował się z realizowanymi przez ten ustrój zadaniami i funkcjami, zaś jego aktywność zawodowa nie ograniczała się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w aparacie organizacyjnym państwa totalitarnego, gdyż Skarżący prowadził prace operacyjne z osobowymi źródłami informacji nie spełnia warunku bezpośredniego ukierunkowania działań Skarżącego na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.
Minister, badając okoliczności wynikające z akt administracyjnych powinien wprost wskazać w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jaki rodzaj czynności w okresie zaliczanym do służby na rzecz totalitarnego państwa stanowił wypełnienia przesłanki bezpośredniego zaangażowania w realizację zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, o czym mowa w wielu orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w powołanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jak również w wyroku NSA o sygn. akt I OSK 3244/19.
Powyższe wskazuje na naruszenie przez Ministra przy wykładni art. 8a ust. 1 u.z.e.f. ww. przepisów procesowych, a w szczególności art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. w związku z art. 170 P.p.s.a. Zdaniem Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji cechuje się bowiem ogólnością i wybiórczą analizą stanu fatycznego sprawy. Po pierwsze organ nie wskazał, jakie konkretne działania podejmował Skarżący, które mogłyby świadczyć o wykonywaniu czynności ukierunkowane na realizowanie typowych dla ustroju państwa totalitarnego zadań i funkcji. Posłużenie się ogólnikami w decyzji uznaniowej nie wypełnia zasady przekonywania. Minister poprzestał jedynie na wskazaniu komórki organizacyjnej, w której służył Skarżący, bez podania, jakie czynności i zadania operacyjne wykonywał Skarżący na powierzonych mu w tym okresie stanowiskach.
Sąd podnosi również, że w orzecznictwie Sądów administracyjnych podkreślano wielokrotnie, że samo uczestnictwo w organizacjach typowych dla systemu totalitarnego, tj. PZPR czy ZSMP, nie może prowadzić do wniosku, że funkcjonariusz angażował się w umacnianie reżimu (por. np. wyroki WSA w Warszawie o sygn. akt II SA/Wa 2469/21, II SA/Wa 1948/21). Minister, wydając zaskarżoną decyzję powinien zatem w celu wykazania czy dany funkcjonariusz – w rozpoznawanej sprawie Skarżący - angażował się w sposób bezpośredni w realizację zadań i funkcji charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego - wskazać konkretne działania podjęte przez Skarżącego, czego w rozpoznawanej sprawie nie uczynił. Organ nie wskazał czy w aktach sprawy zgromadzono jakikolwiek dowód wskazujący na bezpośrednie zaangażowanie Skarżącego w realizację zadań "państwa totalitarnego". Natomiast trudno przyjąć, że przekonania polityczne i światopoglądowe Skarżącego mogą być zrównywane czy utożsamiane z działaniem sprzecznym z ideami państwa praworządnego gdy organ nie przedstawił wiarygodnych dokumentów dowodzących, aby w ramach wykonywanych obowiązków Skarżący dopuszczał się czynów niedozwolonych względem innych obywateli, popełniał przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu.
4. Sąd, mając powyższe na uwadze, stwierdza, że zaskarżona decyzja, przez wybiórczą ocenę materiału dowodowego, przyjętego za podstawę jej wydania wykracza poza ramy uznania administracyjnego. Oznacza to, iż zarzuty zawarte w skardze, dotyczące naruszenia ww. przepisów procesowych, w stopniu mogącym mieć wpływ na końcowy wynik sprawy, należy uznać za zasadne.
Minister, rozpatrując ponownie sprawę uwzględni dokonaną przez Sądy administracyjne ocenę prawną i w szczególności weźmie pod uwagę, że przy spełnieniu warunków z art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.z.e.f. to na organie administracyjnym spoczywa obowiązek wykazania zaangażowania Skarżącego w sposób w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu. Jeżeli analiza materiału aktowego, ewentualnie uzupełniona o dodatkowy materiał dowodowy, nie wykaże okoliczności uzasadniających twierdzenie, że Skarżący był zaangażowany w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, nie będzie przeszkód, aby załatwić sprawę w sposób zgodny z wnioskiem strony.
5. Sąd z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 23.07.2026. · Źródło