II SA/Wa 2077/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , Protokolant specjalista Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2025 r. sprawy ze skargi M. W. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] października 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały, 2. zasądza od Zarządu Dzielnicy [...] na rzecz skarżącego M. W. kwotę 300 (słownie: trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W ramach wniosku o pomoc mieszkaniową, złożonego [...] marca 2024 r. w Urzędzie Dzielnicy [...], M. W. (dalej: "skarżący") ubiegał się o zawarcie umowy najmu lokalu. We wniosku podał, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe razem z synem – W. W. (ur. 1991 r.), przy czym obaj legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, iż do 2016 r. wraz z żoną i dwojgiem dzieci mieszkał we własnościowym lokalu o powierzchni 65 m kw. w bloku w [...]. Jednak wskutek trudności (m.in. zadłużenia) małżonkowie sprzedali to mieszkanie i wnieśli o rozwód, który orzeczono dopiero [...] maja 2021 r. Do lipca 2020 r. skarżący z dziećmi wynajmował mieszkanie o powierzchni 40 m kw. przy ul. [...] w [...]. W międzyczasie (w czerwcu 2020 r.) córka skarżącego wyprowadziła się do partnera, z którym w lipcu 2021 r. zawarła związek małżeński. Skarżący z synem musieli w lipcu 2020 r. opuścić ww. lokal, gdyż jego właścicielka chciała wprowadzić tam brata, który wracał z zagranicy. Dlatego przez pewien czas nocowali w pomieszczeniu biurowym, w którym pracowali, gdzie warunki były bardzo złe. Pod koniec maja 2021 r. skarżącemu udało się wynająć mieszkanie nr [...] o powierzchni 23,50 m kw. przy ul. [...] w [...], w którym obecnie przebywa razem z synem. W okresie od [...] czerwca 2021 r. do [...] czerwca 2022 r. zajmowali ten lokal na podstawie umowy najmu okazjonalnego, a obecnie korzystają z niego bezumownie za zgodą wynajmującego. Wobec zaległości w opłatach, wynajmujący wskazał im termin spłacenia zadłużenia (do końca kwietna 2024 r.). Skarżący podniósł, że koszty związane z tym mieszkaniem to [...] zł (czynsz - [...] zł oraz opłaty), co przekracza ich możliwości finansowe. W lutym 2024 r. syn skarżącego stracił pracę i praktyczne nie ma szans na jej znalezienie przy jego wadzie intelektualnej. Również problemy zdrowotne skarżącego nie pozwalają mu na przezwyciężenie wciąż napotykanych problemów, mimo podejmowanych "z całych sił" starań. Do wniosku skarżący m.in. załączył: ( orzeczenie Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] stycznia 2023 r. nr [...] zaliczające go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do [...] stycznia 2026 r., symbol niepełnosprawności [...] (upośledzenie [...]), ( odpis wyroku Sądu Rejonowego [...], [...] Wydział [...] z [...] września 2021 r., sygn. akt [...], zmieniającego decyzję Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z [...] sierpnia 2019 r. nr [...] poprzez zaliczenie syna skarżącego – W. W. do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, że jest on całkowicie niezdolny do pracy i wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Po rozpatrzeniu wniosku skarżącego, Zarząd Dzielnicy [...] (dalej: "Zarząd Dzielnicy", "organ"), mając za podstawę § 6 pkt 8 uchwały Rady m.st. Warszawy z dnia 18 grudnia 2008 r. nr XLVI/1422/2008 w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r., poz. 6725) oraz § 35 ust. 1, § 4, § 5 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 4 lit. c i § 7 ust. 1 pkt 2 uchwały Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. nr XXlll/669/2019 w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2019 r., poz. 14836 ze zm.; dalej: "uchwała z 2019 r."), podjął [...] października 2024 r. uchwałę nr [...] o odmowie zakwalifikowania skarżącego do udzielenia pomocy mieszkaniowej (dalej: "uchwała nr [...]", "zaskarżona uchwała"). W uzasadnieniu uchwały nr [...] Zarząd Dzielnicy wskazał, iż skarżący z synem tworzy dwuosobowe gospodarstwo domowe. Obaj nie są zameldowani na terenie Warszawy. Od 2021 r. zamieszkują w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. Lokal ten ma powierzchnię użytkową 52,50 m kw., w tym mieszkalną 23,50 m kw. oraz składa się z dwóch pokoi, kuchni z jadalnią, przedpokoju i łazienki z wc (powyższe dane potwierdziła właścicielka mieszkania). Od [...] czerwca 2021 r. do [...] czerwca 2022 r. skarżący i jego syn zajmowali przedmiotowy lokal na mocy umowy najmu okazjonalnego, a obecnie przebywają w nim bezumownie, ale za zgodą wynajmującej. Dalej organ ustalił, że średni miesięczny dochód dwuosobowej rodziny skarżącego za okres 12 miesięcy poprzedzających złożenie deklaracji wyniósł [...] zł, przy kryterium dochodowym dla dwuosobowego gospodarstwa domowego na najem socjalny lokalu - 2.759,40 zł, zaś na najem na czas nieoznaczony - 8.830,07 zł. W analizowanym okresie na dochody rodziny składały się: wynagrodzenie za pracę i renta skarżącego oraz renta jego syna. Następnie Zarząd Dzielnicy powołał się na orzeczenia o niepełnosprawności skarżącego i jego syna, a także na § 4 w związku z § 5 oraz § 7 ust. 1 pkt 2 uchwały z 2019 r., stwierdzając, iż w przypadku skarżącego nie zostało przekroczone kryterium dochodowe do najmu lokalu na czas nieoznaczony, natomiast przewidziane w § 7 ust. 1 pkt 2 uchwały z 2019 r. kryterium powierzchniowe dla dwóch osób (wynoszące nie więcej niż 14 m kw.) zostało przekroczono o 9,50 m kw., ponieważ powierzchnia mieszkalna lokalu zajmowanego przez rodzinę skarżącego wynosi 23,50 m kw. Z tego powodu nie jest możliwe udzielenie pomocy mieszkaniowej skarżącemu. Powyższa uchwała stała się przedmiotem skargi skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W kontekście przyczyny odmowy udzielenia pomocy mieszkaniowej skarżący zaakcentował, że on i jego syn są osobami niepełnosprawnymi, w tym syn potrzebuje specjalistycznej rehabilitacji (na którą ich nie stać), a wobec intelektualnej niepełnosprawności sam sobie nie poradzi. Z treści skargi wynika również, iż przy obecnych cenach najmu (na wolnym rynku) skarżący nie jest w stanie poradzić sobie finansowo - jak zaznaczył, od dwóch miesięcy zalega z opłatami. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, gdyż w sprawie skarżącego zostało przekroczone (o 9,50 m kw.) kryterium powierzchniowe kwalifikujące do najmu lokalu z mieszkaniowego zasobu [...]. Ponadto dochody skarżącego ([...] zł - średnia miesięczna wysokość z 12 miesięcy poprzedzających złożenie deklaracji) przewyższają kryterium dochodowe kwalifikujące do udzielenia pomocy mieszkaniowej poprzez najem socjalny lokalu (wynoszące na dzień rozpatrywania wniosku 2.759,40 zł w przypadku dwuosobowego gospodarstwa domowego). Dodatkowo Zarząd Dzielnicy zwrócił uwagę, że syn skarżącego - jako osoba pełnoletnia, całkowicie niezdolna do pracy i wymagająca stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji - nigdy nie egzekwował alimentów od swojej matki, nie korzystał z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej lub innych instytucji udzielających wsparcia osobom z niepełnosprawnościami, pomimo trudnej sytuacji finansowej rodziny. Organ stwierdził również, iż przed podjęciem zaskarżonej uchwały, dołożył wszelkich starań, aby szczegółowo przeanalizować sytuację mieszkaniową, materialną oraz zdrowotną skarżącego i ewentualnie postanowić o zwolnieniu go z obowiązku spełnienia warunku kryterium powierzchniowego, zgodnie z § 7 ust. 4 uchwały z 2019 r. W tym aspekcie organ podał, że nie zostały dostarczone dokumenty, które potwierdzałyby wpływ warunków mieszkaniowych na sytuację zdrowotną członków gospodarstwa domowego, stąd nie było możliwości odstąpienia od stosowania ww. kryterium powierzchniowego przewidzianego prawem miejscowym. W piśmie z 18 kwietnia 2025 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego - radca prawny M. T. podtrzymała dotychczasowe stanowisko skarżącego, a także zarzuciła naruszenie § 7 ust. 4 uchwały z 2019 r. poprzez niezastosowanie tego przepisu, wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zaskarżona uchwała stanowi akt, o którym mowa w art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2024 r., poz. 1465 ze zm.; dalej: "u.s.g."). Stosownie do treści ww. przepisu, każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. W myśl art. 53 § 2a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") w przypadku innych aktów, jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi i nie stanowi inaczej, skargę można wnieść w każdym czasie. Według art. 147 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, sąd stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Przepis ten pozostaje w związku z art. 91 ust. 1 zdanie pierwsze u.s.g. stanowiącym, iż uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") w wyroku z 9 kwietnia 2025 r., sygn. akt I OSK 2548/24, do istotnych wad uchwały, których wystąpienie skutkuje stwierdzeniem jej nieważności, zalicza się naruszenie przepisów wyznaczających kompetencję organów samorządu do podejmowania uchwał, naruszenie podstawy prawnej podjętej uchwały, naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego poprzez wadliwą ich interpretację oraz przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy określa, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 723), uchwała rady gminy. Przyznawanie pomocy mieszkaniowej w postaci zakwalifikowania do zawarcia umowy najmu lokalu wchodzącego w skład zasobu mieszkaniowego [...] zostało uregulowane w uchwale z 2019 r. Przepis § 4 uchwały z 2019 r. wskazuje, że pomoc mieszkaniowa może być udzielana osobom, które spełniają kryteria określone w § 5 oraz warunki określone w § 7, z zastrzeżeniem § 8 i 9. Z kolei § 32 uchwały z 2019 r. nakazuje organowi poddać szczegółowej analizie wnioski osób ubiegających się o pomoc mieszkaniową. Podejmując zaskarżoną uchwałę, Zarząd Dzielnicy stwierdził, iż skarżący nie spełnia, przewidzianego w § 7 ust. 1 pkt 2 uchwały z 2019 r., kryterium powierzchni mieszkalnej, które dla 2 osób w lokalu wynosi nie więcej niż 14 m kw. (przekroczył je o 9,50 m kw.). Jednocześnie organ przyznał, że skarżący spełnia kryterium dochodowe na najem na czas nieoznaczony. Wprawdzie w zaskarżonej uchwale przywołano sytuację zdrowotną skarżącego i jego syna, jednak z jej treści nie wynika, aby Zarząd Dzielnicy analizował tę sytuację w świetle § 7 ust. 4 uchwały z 2019 r., na co słusznie dostrzegł pełnomocnik skarżącego z urzędu w piśmie z 18 kwietnia 2025 r. W myśl ww. przepisu, jeżeli wnioskodawca w związku z warunkami mieszkaniowymi znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji zdrowotnej, rodzinnej lub społecznej i byłoby to zgodne z zasadami współżycia społecznego, zarząd dzielnicy na podstawie analizy i oceny sytuacji życiowej i majątkowej wnioskodawcy może postanowić o zwolnieniu z warunków, o których mowa w ust. 1 i 3. Treść uzasadnienia zaskarżonej uchwały (zresztą lakoniczna) nie zawiera żadnych rozważań w tym zakresie. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika także, aby Zarząd Dzielnicy wzywał skarżącego do przedłożenia jakichkolwiek dokumentów mogących mieć znaczenie dla oceny jego sytuacji życiowej, w tym zdrowotnej. Dopiero w odpowiedzi na skargę organ wskazał, iż szczegółowo przeanalizował sytuację mieszkaniową, materialną i zdrowotną skarżącego pod kątem ewentualnego zwolnienia go z obowiązku spełniania warunku kryterium powierzchniowego, akcentując, że "nie zostały dostarczone dokumenty, które potwierdzałyby wpływ warunków mieszkaniowych na sytuację zdrowotną członków gospodarstwa domowego". Zarząd Dzielnicy w odpowiedzi na skargę stwierdził również, iż syn skarżącego nie egzekwował alimentów od swojej matki, nie korzystał z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej lub innych instytucji udzielających wsparcia osobom z niepełnosprawnościami. Jednakże kontroli sądowej podlega uchwała nr [...], a nie odpowiedź na skargę. To z tego aktu skarżący powinien czerpać pełną, należycie umotywowaną informację o swojej sytuacji prawnej. Odpowiedź na skargę nie może sanować wad zaskarżonej uchwały. Tymczasem z treści orzeczenia o niepełnosprawności skarżącego wynika, że wymaga on zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie, jak też wymaga wsparcia instytucjonalnego w samodzielnej egzystencji. Jednocześnie sam jest opiekunem dorosłego syna o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającego stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Uwzględniając powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdza, iż zaskarżona uchwała została podjęta z istotnym naruszeniem prawa, a to art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: "k.p.a.") w związku z § 7 ust. 4 i § 32 uchwały z 2019 r. W tym miejscu wyjaśnić należy, że postępowanie w sprawie zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej nie jest klasycznym postępowaniem administracyjnym, jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż przepisy k.p.a. w takim postępowaniu znajdują zastosowanie (vide wyrok NSA z 3 grudnia 2021 r., sygn. akt III OSK 438/21 i przywołane w nim orzecznictwo). W trakcie postępowania organy powinny zatem działać praworządnie oraz uwzględniać interes społeczny i słuszny interes wnioskodawcy. Bacząc, że zaskarżona uchwała ma charakter rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, można mówić o obowiązku stosowania standardów odpowiadających standardom wyznaczonym przez zasady ogólne k.p.a., w tym art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Zasady te mają zastosowanie do wszelkiego działania organów państwa w sferze stosunków publicznoprawnych i mogą być wywiedzione wprost z art. 7 Konstytucji RP, z którego wynika obowiązek działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa (vide wyrok NSA z 17 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 2025/15). Nadto uzasadnienie uchwały powinno pozwalać na poznanie procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia oraz zweryfikowania, czy organ uwzględnił i rozważył wszystkie okoliczności faktyczne danej sprawy (vide wyrok NSA z 2 października 2024 r., sygn. akt III OSK 498/23), czego w niniejszej sprawie zabrakło. Rozpatrując sprawę ponownie, Zarząd Dzielnicy dopełni obowiązków wynikających z wymienionych przepisów postępowania administracyjnego oraz § 32 uchwały z 2019 r. Podda wnikliwej analizie i ocenie sytuację życiową (w szczególności zdrowotną) skarżącego i jego syna, a następnie rozważy możliwość odstąpienia od zastosowania kryterium metrażowego określonego w § 7 ust. 1 pkt 2 uchwały z 2019 r. z powodów, o których mowa w ust. 4 tego paragrafu. W tym celu organ wezwie skarżącego do przedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i materialnej, które aktualnie mogą mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o ww. przepisy uchwały z 2019 r. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego, obejmujących wpis sądowy od skargi w kwocie 300 zł, rozstrzygnięto w pkt 2 sentencji wyroku na mocy art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.