II SA/Wa 2115/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Andrzej Góraj, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2014 r. sprawy ze skargi T.W. na postanowienie Szefa Służby Celnej z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zwolnienia ze służby 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] listopada 2012 r.; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości. Szef Służby Celnej postanowieniem z dnia [...] września 2013 r., wydanym na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 144 kpa, po rozpatrzeniu zażalenia T. W., utrzymał w mocy postanowienie Szefa Służby Celnej nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r., w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zwolnienia ze służby T. W.. W uzasadnieniu organ wskazał, że pismem z dnia [...] lipca 2012 r. pełnomocnik T. W., w oparciu o przepis art. 156 § 1 ust. 1 i 7 kpa wystąpił do Dyrektora Izby Celnej w P. o "wznowienie postępowania zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej z dnia [...] września 2004 r. jak i uchylenie zaskarżonej decyzji nr [...] jak i decyzji z dnia [...] sierpnia 2004 r. w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej". W uzasadnieniu wniosku podniósł, że zaskarżona decyzja zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa, a mianowicie wydana została przez Izbę Celną w P., która nie jest organem uprawnionym do prowadzenia postępowania administracyjnego i wskazując, że przedmiotową decyzję powinien wydać Dyrektor Izby Celnej. Jako kolejny zarzut wskazano nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności bez podania podstawy prawnej. Dodatkowo pełnomocnik T. W. zwrócił uwagę, że zarówno zaskarżona decyzja – zapadła na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i decyzja ją poprzedzająca, zostały podpisane przez Dyrektora Izby Celnej – M. K., co oznacza, że w postępowaniu wszczętym z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy brał udział pracownik, który z mocy art. 24 1 § 1 pkt 5 kpa był wyłączony od udziału w ww. postępowaniu. Dyrektor Izby Celnej w P. pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. zwrócił się do pełnomocnika wnioskodawcy o sprecyzowanie wniosku. W odpowiedzi z dnia [...] sierpnia 2012 r. pełnomocnik T. W. wskazał, że domaga się wznowienia postępowania w sprawie zwolnienia ze służby. Szef Służby Celnej pismem z dnia [...] października 2012 r., powołując się na przepis art. 148 § 2 kpa, zwrócił się do T. W. z zapytaniem, w jakim dniu powziął wiadomość o okolicznościach, które zostały wskazane jako podstawa do wznowienia postępowania. W odpowiedzi z dnia [...] października 2012 r. pełnomocnik T. W. poinformował, że strona dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania w dniu [...] lipca 2012 r. i trzy dni później przedmiotowy wniosek został złożony. W wyniku rozpoznania wniosku z dnia [...] lipca 2012 r. o wznowienie postępowania w sprawie zwolnienia ze służby T. W., Szef Służby Celnej postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r. odmówił wznowienia postępowania. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie został zachowany termin, o którym mowa w art. 148 § 1 kpa. W ocenie organu strona wskazując jedynie, że dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania w dniu [...] lipca 2012 r., bez wyjaśnienia, w jakich okolicznościach to miało miejsce, nie dopełniła wymogu udowodnienia ww. przesłanki. Tym samym stwierdzono brak podstaw do wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie zwolnienia ze służby. Pismem z dnia [...] listopada 2012 r. pełnomocnik T. W. złożył zażalenie na ww. postanowienie. Wniósł o jego uchylenie oraz uchylenie decyzji zgodnie z wnioskiem z dnia [...] lipca 2012 r. W ocenie pełnomocnika wnioskodawcy, wbrew twierdzeniom Szefa Służby Celnej decyzja ta nigdy nie była wcześniej zaskarżana w tym zakresie, a dodatkowo w chwili badania jej przez Sąd w 2006 r. nie był znany ani Sądowi, ani wnioskodawcy przytaczany we wniosku wyrok WSA w Lublinie z dnia 19 lipca 2011 r. o sygn. akt III SA/Lu 206/11. Wiedzę na ten temat wnioskodawca uzyskał w chwili, kiedy była mu udzielana porada prawna z tego zakresu i natrafiono na przedmiotowe orzeczenie Sądu, poddając je wnikliwej analizie. Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r., po rozpatrzeniu zażalenia T. W. utrzymał w mocy postanowienie Szefa Służby Celnej z dnia [...] listopada 2012 r. w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Rozstrzygnięcie Ministra Finansów stało się przedmiotem skargi wniesionej przez T. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z uwagi na wadliwe, w ocenie skarżącego, zastosowanie przez organ art. 148 § 1 kpa i niedostrzeżenie istotnych wad tkwiących w decyzjach dotyczących zwolnienia ze służby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 maja 2013 r. o sygn. akt II SA/Wa 556/13, stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia oraz stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu w całości. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, Sąd stwierdził, że Szef Służby Celnej prawidłowo uznał się za organ właściwy do rozpatrzenia wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia w 2004 r. T. W. ze służby. Według stanu prawnego obowiązującego w dacie wydawania obu decyzji o zwolnieniu dyrektor izby celnej był zarówno organem uprawnionym do wydania decyzji o zwolnieniu funkcjonariusza celnego ze służby, jak i organem rozpoznającym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Jednakże po wejściu w życie z dniem 31 października 2009 r. ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.) stan ten uległ zmianie. Zgodnie z art. 188 ustawy od decyzji o zwolnieniu (wydanej przez dyrektora izby celnej na podstawie art. 24 ust. 3 i 4) funkcjonariuszowi przysługuje odwołanie do Szefa Służby Celnej. Zatem odpowiednio stosując przepis art. 150 § 1 kpa organ ten jest obecnie właściwy do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku skarżącego. Jednakże, zgodnie z treścią art. 25 ustawy o Służbie Celnej, od wydanych przez Szefa Służby Celnej rozstrzygnięć w indywidualnych sprawach kadrowych funkcjonariuszy celnych nie przysługuje odwołanie do Ministra Finansów, ale wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Szefa Służby Celnej. Również z treści kompetencji Ministra Finansów (art. 10 ustawy) nie sposób wywieść właściwości tego Ministra do rozpatrywania w trybie odwoławczym spraw kadrowych funkcjonariuszy celnych. Zatem Minister Finansów wydając zaskarżone postanowienie naruszył prawo – art. 156 § 1 pkt 1 kpa – w stopniu stanowiącym o nieważności podjętego z takim uchybieniem rozstrzygnięcia. Szef Służby Celnej postanowieniem wskazanym na wstępie, ponownie rozpoznając sprawę przypomniał stan sprawy i wskazał, że w jego ocenie wyjaśnienia strony nie są wystarczające do stwierdzenia, iż w sprawie został zachowany miesięczny termin do wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w art. 148 § 1 kpa. Wnioskodawca nie udowodnił wskazanego terminu, mimo, iż był poinformowany o takim wymogu przez organ. Wskazał też, że to na stronie ciąży obowiązek poparcia swoich twierdzeń w zakresie zachowania terminu do wystąpienia z wnioskiem o wznowienie postępowania, odpowiednimi dowodami, pozwalającymi na przekonanie, iż twierdzenia te są prawdziwe. Pismem z dnia [...] października 2013 r. T. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Szefa Służby Celnej, wnosząc o jego uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi T. W. przypomniał stan sprawy i odnosząc się do zaskarżonego postanowienia, wskazał, że jak podawał wcześniej o powołanym wyżej wyroku WSA w Lublinie dowiedział się dwa lub trzy dni wcześniej od złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Wskazał też, że byli przy tym świadkowie w ilości co najmniej 6 osób. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i ponowił argumenty zawarte już w swoim postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), określanej dalej jako p.p.s.a., sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Realizując wyżej określone granice kontroli, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ją wydano, było dotknięte kwalifikowaną wadą przewidzianą w art. 145 § 1 kpa bądź zachodzi przesłanka określona w art. 145a § 1 kpa. Reguły związane z wszczęciem postępowania wznowieniowego oraz z wydawanymi w jego toku rozstrzygnięciami są szczegółowo uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego. Wniesienie podania o wznowienie postępowania i termin do jego wniesienia uregulowane zostały w art. 148 § 1 i 2 kpa. Zgodnie z tym artykułem podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Natomiast termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 kpa biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Wpłynięcie do organu wniosku o wznowienie postępowania wszczyna postępowanie wstępne, w ramach którego organ bada istnienie przesłanek formalnych do wznowienia postępowania. Ustala m.in. czy podanie wniósł podmiot będący stroną w postępowaniu, czy podanie zostało złożone we właściwym terminie, czy powołane są w nim ustawowe przesłanki wznowienia. Sąd akceptuje przywołane m.in. przez Szefa Służby Celnej poglądy eksponujące stanowisko, że to na osobie, która składa wniosek o wznowienie postępowania ciąży obowiązek udowodnienia, kiedy dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, w tym, na gruncie art. 148 § 2 kpa, kiedy dowiedziała się o decyzji. Stanowi to bowiem podstawę ustalenia, czy podanie o wznowienie wniesione zostało przed upływem jednomiesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 kpa. Oznacza to wykazanie, iż zachowany został termin przewidziany w art. 148 § 2 kpa, czyli że w określonej dacie, mieszczącej się w okresie 1 miesiąca przed złożeniem wniosku, strona posiadła wiedzę o wydarzeniu, które stanowi impuls do złożenia wniosku. Na organie spoczywa w związku z tym obowiązek oceny zasadności argumentacji strony w ramach oceny swobodnej, uzasadnionej racjonalnymi przesłankami. Przy tym, co należy podkreślić, organ nie jest zwolniony od przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia tej okoliczności. W doktrynie postępowania administracyjnego oraz orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że obowiązek badania, czy wniosek o wznowienie postępowania wpłynął w terminie, spoczywa na organach obu instancji (por. E. Iserzon, J. Starościak, Komentarz, 1964, s. 200; podobnie wyrok NSA z dnia 16 października 1998 r., III SA 2802/97, LEX nr 34954 oraz wyrok NSA z dnia 19 maja 2000 r., I SA/Wr 1038/97, LEX nr 43046, por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2012 r., I OSK 463/11, LEX nr 1145113). W niniejszej sprawie organ nie przeprowadził żadnego postępowania wyjaśniającego, które podważyłoby, bądź potwierdziło fakt, że strona dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę dla wznowienia postępowania na 3 dni przed złożeniem wniosku z dnia [...] lipca 2012 r. Ułomność jego oceny, co do prawdziwości twierdzenia strony polega na tym, że organ jedynie zanegował wskazaną przez stronę datę i wywiódł, że strona faktu tego nie udowodniła. Ocenę taką można by zaakceptować jedynie w sytuacji, gdy organ wskazałby na konkretne okoliczności, fakty podważające twierdzenia strony, bądź wezwał skarżącego do udowodnienia wskazywanej przez niego daty, czemu strona by nie sprostała. Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (por. wyrok NSA z dnia 12 września 2013 r., II OSK 919/12 – dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślić należy, że skoro w pismach składanych do organu (przez pełnomocnika, ale w jego imieniu) i w skardze do Sądu, skarżący podnosi, że stosowną informację otrzymał 3 dni przed złożeniem wniosku o wznowienie postępowania – to jest to jego oświadczenie potwierdzające uzyskanie informacji. Poza tym, skoro skarżący otrzymał taką informację w sposób ustny – to w jaki inny sposób miałby udowodnić zachowanie terminu niż poprzez złożone już oświadczenia w pismach. W związku z powyższym, skoro organ miał wątpliwości, co do udowodnienia przez skarżącego daty uzyskania informacji o wskazanym wyżej wyroku WSA w Lublinie, to nic nie stało na przeszkodzie, aby dokładnie wyjaśnił ten fakt – na przykład mógł przesłuchać stronę (art. 86 kpa) lub jego pełnomocnika w charakterze świadka (art. 75 § 1 kpa). Obliguje do tego treść art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Rozpoznając ponownie sprawę, Szef Służby Celnej jeżeli nadal będzie miał wątpliwości co do zachowania przez skarżącego jednomiesięcznego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania – dokona czynności wskazanych powyżej, a następnie rozpatrzy całokształt zgromadzonego materiału dowodowego i dokona jego oceny zgodnie z zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa, a także zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 kpa. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.