II SA/Wa 2122/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Maryla Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...], wskazując na uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1073/17 decyzji Prezesa ZUS z [...] maja 2017 r. i poprzedzającej ją decyzji z [...] marca 2017 r., na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270) odmówił przyznania M. M. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383 ze zm.). Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w wyżej cytowanym art. 83 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS stwierdził, że po wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawca nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Wnioskodawca nie wykazał bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miał wpływu. Organ wskazał, że wnioskodawca do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy w wieku 44 lat życia, udokumentował 14 lat, 5 miesięcy, 5 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Prezes ZUS wskazał, że w ocenianym do uprawnień 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – wnioskodawca udowodnił 6 miesięcy i 5 dni tych okresów. Organ podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 06.11.2007 r., sygnatura II SA/Wa 1056/07, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazał nadto, że od [...].09.1994 r. do [...].10.1995 r. oraz od [...].12.1997 r. do [...].07.2007 r. wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Prezes ZUS podał, że z akt sprawy wynika, że w powyższych przerwach wnioskodawca wykonywał prace dorywcze w Polsce i za granicą bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego. Organ stwierdził, że świadome podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne ma ten skutek, że osoba, która podejmuje takie zatrudnienie świadomie godzi się z powstaniem negatywnych konsekwencji w zakresie przyszłych uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego (por. wyrok NSA z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 507/16). Fakt ten nie może zatem być uznany za okoliczność, która mogłaby zostać potraktowana jako zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. W ocenie Prezesa ZUS w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach nie była wobec wnioskodawcy orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Całkowitą niezdolność do pracy lekarz orzecznik ZUS ustalił od [...] stycznia 2008 r. Nie istniały zatem, do tego dnia, przeszkody w podjęciu zatrudnienia. Organ podał, że ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2018 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi M. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że organ w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do wskazań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1073/17. Organ zobligowany został do poprawnego ustalenia stanu faktycznego w szczególności w zakresie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z matką oraz w zakresie tego, czy wypadek skutkujący całkowitą niezdolnością do pracy miał miejsce w czasie, gdy skarżący pozostawał w zatrudnieniu. Skarżący podniósł, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien zważyć również kwestę istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających wypracowanie stażu pracy stosownego do wieku, organ powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy całkowita niezdolność do pracy, nie została wywołana wypadkiem jakiemu – jak wskazał skarżący – uległ będąc w zatrudnieniu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik organu podniósł m.in., że po otrzymaniu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy organ ustalił, że nie może być mowy o wypadku przy pracy ani nawet o wypadku w czasie trwania zatrudnienia. Pełnomocnik wskazał, że skarżący pracował w [...] od [...] sierpnia do [...] grudnia 2007 r. umowa została rozwiązana wraz zakończeniem okresu, na jaki ja zawarto. Tymczasem data wypadku przywoływanego przez skarżącego lako rzekomy wypadek przy pracy to [...] stycznia 2008 r. - niewątpliwie po ustaniu zatrudnienia. Tym samym w ocenie pełnomocnika wypadek ten nie miał ani charakteru wypadku przy pracy, ani też nie nastąpił w okresie trwania zatrudnienia i ubezpieczenia. Pełnomocnik wskazał, że dowodem w tej sprawie (niepokrywania się okresu umowy o prace i momentu wypadku, który spowodował niezdolność skarżącego do pracy) jest dołączona do akt sprawy kopia duplikatu świadectwa pracy z dnia [...] grudnia 2017 r., wydanego w dniu [...] lutego 2014 r., bez wątpliwości wskazującego na datę w jakiej ustał stosunek pracy. Pełnomocnik zaznaczył, że organ wbrew wywodom skarżącego zbadał kwestię wypadku, nazywanego przez skarżącego wypadkiem przy pracy, od którego datuje się jego niezdolność do pracy i ustalił, że w sprawie powyższej nie może być mowy o wypadku przy pracy ani nawet o wypadku w czasie trwania zatrudnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem w sprawie tej organ naruszył art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302. ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (v. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Zarówno organ administracji, jak i Sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W sprawie niniejszej Prezes ZUS nie zastosował się do oceny prawnej i wskazań wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1073/17, mimo iż ten wyrok przywołał w zaskarżonej decyzji. Zarzuty skargi są zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku tym stwierdził, że organ w żaden sposób nie udowodnił, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką. Sąd zaznaczył, że okoliczność długotrwałego przebywania przez matkę strony [...] a nie w miejscu zamieszkania syna, wyklucza możliwość prowadzenia przez nią wraz z synem wspólnego gospodarstwa domowego przez cały rok kalendarzowy. Odnosząc się do kwestii szczególnych okoliczności Sąd wskazał, że organ wyjaśniając tę kwestię powinien w pierwszej kolejności ustalić, czy całkowita niezdolność strony do pracy, nie została wywołana wypadkiem, jakiemu uległa będąc w zatrudnieniu. W takiej bowiem sytuacji, jako nieuprawnione jawiłoby się stwierdzenie organu o nieadekwatności okresu składkowego do wieku. Sąd wskazał, że w jego ocenie okoliczność utraty zdolności do wykonywania pracy, będąca wynikiem wypadku przy pracy, uniemożliwiałaby organowi skuteczne podnoszenie przesłanki zbyt krótkiego stażu ubezpieczeniowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny jednoznacznie wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę, stosując się do argumentów zawartych w wyroku Sądu, organ zobligowany będzie do poprawnego ustalenia stanu faktycznego w szczególności w zakresie prowadzenia przez skarżącego wspólnego gospodarstwa domowego z matką oraz w zakresie tego, czy wypadek skutkujący całkowitą niezdolnością strony do pracy miał miejsce w czasie, gdy skarżący pozostawał w zatrudnieniu. Sąd podkreślił, że ponowne ustalenie stanu faktycznego w powyższym zakresie umożliwi dopiero organowi rzetelne rozpoznanie wniosku inicjującego niniejszą sprawę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał zaskarżoną decyzję w całkowitym oderwaniu od wskazań Sądu. Odmawiając decyzją z dnia [...] października 2018 r. świadczenia w drodze wyjątku nie dokonał żadnych ustaleń faktycznych w zakresie wskazanym przez Sąd w wyroku z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1073/17, a w konsekwencji nie dokonał rozważenia okoliczności wskazanych przez Sąd. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozostawia żadnych wątpliwości co do naruszenia przez organ art. 153 P.p.s.a. Odniesienie się do części wskazań Sądu w odpowiedzi na skargę nie zmienia stanowiska Sądu rozpatrującego obecnie tę sprawę, co do tego, że zaskarżona decyzja narusza art. 153 P.p.s.a. Organ w zaskarżonej decyzji wskazał jedynie na udokumentowany przez skarżącego (w wieku 44 lat) okres ubezpieczenia, okresy składkowe i nieskładkowe w ostatnim 10-leciu, okresy przerw w opłacani składek i wykonywanie prac dorywczych w Polsce i za granicą oraz datę powstania całkowitej niezdolności do pracy. Decyzja administracyjna jest indywidualnym aktem, który powinien spełniać ustawowe wymogi. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł. W sytuacji, gdy Sąd nakazał dokonanie podstawowych ustaleń stanu faktycznego, nie do zaakceptowania jest sytuacja, w której organ ponownie rozpoznając sprawę nie czyni tego w akcie stosowania prawa, jakim jest decyzja administracyjna. To decyzja administracyjna rozstrzyga o uprawnieniu strony lub jego braku i jest wyrazem władczego działania prawnego organu. Odpowiedź na skargę nie sanuje braków decyzji administracyjnej. Prezes ZUS rozpoznając sprawę nie zastosował się do wskazań zawartych w wyroku z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1073/17, czym naruszył art. 153 P.p.s.a. Uchybienie to stanowi podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę Prezes ZUS uwzględni ocenę prawną i wskazania wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Wa 1073/17, czemu da wyraz w uzasadnieniu decyzji. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w wyroku.