II SA/Wa 2125/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Asesor WSA Jacek Fronczyk, Asesor WSA Piotr Kraczowski (spr.), Protokolant Małgorzata Płodzicka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi S.J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku; - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z[...] sierpnia 2006 r. nr [...] - stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] sierpnia 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku skarżącego – S.J. – z 16 maja 2006 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) zwaną dalej: ustawą emerytalną, odmówił przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podał, że zgodnie z art. 83 ustawy emerytalnej, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Wskazał, że wszystkie te warunki muszą być spełnione łącznie, a nie spełnienie jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, iż z akt rentowych wynika, że skarżący na przestrzeni [...] lat życia posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 20 lat, 5 miesięcy i 24 dni, a podczas wykonywanego zatrudnienia wystąpiły przerwy w latach: 1974-75, 1990-91 oraz 1992-97. Ponadto od października 2001 r. do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy w maju 2005 r. tj. przez ponad 3 lata i 7 miesięcy nie został udokumentowany żaden okres pracy poparty opłaceniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Podkreślił, iż w wymienionych przerwach skarżący nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy wykluczającej podjęcie zatrudnienia, nie zostały też wykazane przez skarżącego żadne inne okoliczności szczególne, które uniemożliwiały kontynuowanie ubezpieczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 21 sierpnia 2006 r. o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący stwierdził, że już od 1998 r. w momencie w którym uległ nieszczęśliwemu wypadkowi był niezdolny do wykonywania pracy z uwagi na utrzymujące się do chwili obecnej uraz [...]. W tamtym okresie – jak wynika z opinii lekarza orzecznika – mógł pracować w pozycji siedzącej, [...]. Podkreślił, iż mimo niesprawności i choroby do 2001 r. starał się podejmować pracę, ale stan zdrowia i częste pobyty w szpitalach nie pozwalały jej utrzymać na dłużej. Wskazał, iż diagnozowane i udokumentowane choroby na które cierpi to: [...]. Dodał, iż jego choroba trwa od 40 lat, co ma dowodzić to, że już w 1973 r. w trakcie odbywania służby wojskowej został z niej zwolniony z powodu złego stanu zdrowia mocą orzeczenia [...] Komisji Lekarskiej AM w L. Podkreślił, iż w latach 2001 – 2005 był zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy. Do wniosku załączył m.in. karty szpitalne z lat 2000 – 2006. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] września 2006 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwany dalej: k.p.a.; utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z [...] sierpnia 2006 r. i w uzasadnieniu przytoczył argumentację zbliżoną do uzasadnienia decyzji pierwszo-instancyjnej. Przy czym podkreślił, iż na przestrzeni pracy zawodowej skarżącego występuje nieuzasadniona przerwa w okresie od [...] stycznia 1992 r. do [...] sierpnia 1997 r. mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. Dodał, iż część okresu w którym pozostawał skarżący poza ubezpieczeniem przypada w dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy, obejmującym okres od [...] maja 1995 r. do [...] maja 2005 r. w którym skarżący winien udowodnić co najmniej 5 letni okres ubezpieczenia uprawniający do renty. Odnosząc się do argumentu skarżącego, iż choroba zaczęła się w 1998 r. od kiedy uległ wypadkowi, organ wyjaśnił, że wprawdzie orzeczeniem lekarza orzecznika z [...] stycznia 1999 r. został skarżący uznany za częściowo niezdolnego do pracy od [...] września 1998 r., jednakże częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, natomiast go nie uniemożliwia. Dodał, że orzeczenie lekarza orzecznika albo orzeczenie komisji lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega uznaniu administracyjnemu. Skarżący w skardze z 9 października 2006 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję wyraził niezrozumienie dla podjętych przez organ rozstrzygnięć, powołał się na wcześniejsze zarzuty, jakie zawarł we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kierowanym do organu. Zwrócił uwagę na swój nieustannie zły stan zdrowia od 1966 r., którego wynikiem były częste hospitalizacje, leczenia ambulatoryjne oraz ciągłe przebywanie na zwolnieniach lekarskich, co z kolei było przyczynę tracenia przez niego podejmowanego zatrudnienia. Do skargi skarżący załączył m.in.: zaświadczenie o stanie zdrowia z [...] marca 1996 r. oraz historię choroby z 1998 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwaną dalej: p.p.s.a.; do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialno-prawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sposób niewystarczający rozważył przesłankę o szczególnych okolicznościach dotyczących niespełnienia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. Istnienie owych okoliczności musi być poprzedzone wyjaśnieniem organu w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Do okoliczności tych należy zaliczyć takie sytuacje, które są niezawinione przez osobę starającą się o przyznanie świadczenia. Sytuacje niezależne od jego woli spowodowane ważnymi względami życiowymi i usprawiedliwionymi powodami. Jedną z nich może być choroba. Zwrócić należy uwagę, że w przedmiotowej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako uzasadnienie swojej decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku, powołał się jedynie na okoliczności, że skarżący w ocenianym do uprawnień dziesięcioleciu posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący tylko 3 lata i 25 dni, a w okresie od [...] stycznia 1992 r. do [...] sierpnia 1997 nie został udokumentowany żaden okres ubezpieczenia. Jednocześnie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że łączny udokumentowany okres ubezpieczenia wynosi jedynie 20 lat, 5 miesięcy i 24 dni. W opinii Sądu organ administracji w stopniu niewystarczającym zajął się wyjaśnieniem okoliczności przedstawionych przez skarżącego, a związanych z jego bardzo złym stanem zdrowia. Należy bowiem zwrócić uwagę na charakter stwierdzonych u skarżącego chorób, które nie pojawiły z dnia na dzień i są chorobami przewlekłymi. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów m.in. opinii lekarskiej biegłego sądowego z [...] lutego 2005 r. wynika, iż skarżący choruje od 1966 r. z powodu [...]. W 1998 r. przebył [...] i od tego momentu hospitalizowanie skarżącego stało się częste, o czym świadczą karty informacyjne leczenia szpitalnego z [...] czerwca 2004 r., z [...] czerwca 2004 r., z [...] stycznia 2003 r. i z [...] grudnia 2000 r. Powyższe niewątpliwie spowodowało przerwy w świadczeniu pracy przez skarżącego, a przede wszystkim w ostatnim dziesięcioleciu poprzedzającym orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolność do pracy. Poza tym należy podnieść, iż po przebytym w 1998 r. [...] skarżący miał ograniczone możliwości znalezienia zatrudnienia, z uwagi na fakt, iż był zdolny wykonywać pracę tylko przy pomocy [...] w pozycji siedzącej, a lekką w pozycji stojącej (p. opinia ortopedy w opinii z [...] lutego 2005 r.), co w sposób oczywisty zawężało sposobność znalezienia odpowiedniej pracy. Odnosząc się do stwierdzenia zaskarżonej decyzji, iż skarżący w okresie od [...] stycznia 1992 r. do [...] sierpnia 1997 r. miał nieuzasadnioną przerwę w zatrudnieniu, należy zwrócić uwagę, że z załączonego do skargi i znanego organowi przy podejmowaniu decyzji zaświadczenia o stanie zdrowia z [...] marca 1996 r. (p. protokół rozprawy), wynika, że w powyższym okresie u skarżącego nasiliły się dolegliwości spowodowane m.in. [...], co powodowało brak rokowań do trwałej poprawy zdrowia i brak zdolności do podjęcia pracy zarobkowej. Co prawda wyrażona w tym zaświadczeniu opinia lekarska o "braku zdolności do podjęcia pracy zarobkowej" nie zastępuje orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, co do ustalenia niezdolności do pracy, jednakże niewątpliwie stanowi okoliczność po części wyjaśniającą przyczyny przerwy w pracy skarżącego w latach 1992 – 1997 r., co nie zostało wzięte pod uwagę przez organ. Należy podkreślić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi w szczególności przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Ma obowiązek wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie stosownie do wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. W sprawie niniejszej nie zostały zachowane te wszystkie reguły postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim w kontekście całości materiałów postępowania konfrontowanych z treścią uzasadnienia zaskarżonej decyzji, wskazać należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dysponując informacjami o stanie zdrowia skarżącego, w niewystarczającym stopniu zbadał, czy choroby mogły mieć wpływ na przerwy w podejmowaniu przez niego pracy do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. [...] maja 2005 r. i czy mogły stanowić szczególne okoliczności o jakich mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Przedstawione wyżej braki w postępowaniu administracyjnym są o tyle istotne, że mogły wpływać na wynik sprawy i to tym bardziej, że art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, nie uzależnia wprost przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku ani od stażu ubezpieczeniowego, ani od długości przerw w zatrudnieniu. Zatem okoliczności te nie mają w sprawie przesądzającego znaczenia. Chodzi natomiast o wykazanie istnienia, bądź braku przesłanek – szczególnych okoliczności nienabycia prawa do renty na ogólnych zasadach i braku niezbędnych środków utrzymania (p. wyroki NSA z 8 grudnia 2000 r., sygn. akt II SA 1933/00 LEX nr 51004 oraz z 9 stycznia 2002 r. sygn. akt II SA 3090/01 LEX nr 82808). Reasumując, w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, lecz nie zostały w pełni oraz wyczerpująco rozpatrzone i w konsekwencji doprowadziły do wydania decyzji o nieprzekonującej treści, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na podstawie art.`145 § 1 pkt 1 lit. c w i art. 152 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.