II SA/Wa 2177/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Danuta Kania po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 2177/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. K. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uzupełnienia nagrody rocznej postanawia - utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 2177/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata Pismem z dnia 26 listopada 2015 r. J. K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na rozkaz personalny Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uzupełnienia nagrody rocznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 2177/15 oddalił przedmiotową skargę. Pismem z dnia 16 sierpnia 2016 r. strona skarżąca zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia przedmiotowego wyroku oraz o jego uzupełnienie. Odpis przedmiotowego wyroku wraz z uzasadnieniem został doręczony stronie skarżącej w dniu 12 września 2016 r. Następnie wnioskiem z dnia 07 października 2016 r. skarżący zwrócił się do WSA w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, wskazując na brak wolnych środków finansowych na odpłatne skorzystanie z pomocy prawnej, celem uzyskania opinii o zasadności wniesienia skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i synem (ur. w 1997 r.), a na dochód rodziny składa się wynagrodzenie jego ([...] zł netto) oraz jego żony ([...] zł netto) z tytułu stosunku służbowego, w łącznej wysokości [...] zł netto. Podniósł, że do stałych kosztów utrzymania rodziny należą opłaty za media, spłata rat zaciągniętych kredytów, codzienne utrzymanie - łącznie [...] zł miesięcznie, a także opłaty za paliwo – [...] zł oraz leczenie - koszty indywidualnej rehabilitacji. Wskazał, że ma do zapłacenia [...] zł należności za pomoc prawną udzieloną przez pełnomocnika z wyboru. Oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni [...] m2 i miejsca postojowe (współwłasność małżeńska), dwa samochody z 2007 r. – [...] i [...], około [...] zł oszczędności oraz papiery wartościowe na kwotę [...] zł. Postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 21 października 2016 r. sygn. akt II SA/Wa 2177/15 odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Referendarz sądowy podniósł, że ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że wnioskodawca posiada wraz z żoną stałe dochody w łącznej wysokości [...] zł, a także oszczędności w wysokości [...] oraz papiery wartościowe na kwotę [...] zł. Jakkolwiek z poczynionych wyliczeń wynika, że miesięczny dochód w przeważającej części jest przeznaczany na stałe miesięczne wydatki ([...] zł dochód - ok. [...] zł wydatki) niemiej jednak strona ujawniła, że posiada do dyspozycji ww. oszczędności oraz papiery wartościowe. W tej sytuacji referendarz sądowy przyjął, że J. K. dysponuje środkami na samodzielne opłacenie kosztów związanych z ustanowieniem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Odpis przedmiotowego postanowienia skarżący otrzymał w dniu 14 listopada 2016 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki w aktach sprawy). Pismem z dnia 18 listopada 2016 r. (21 listopada 2016 r. – data stempla pocztowego na kopercie zawierającej przedmiotowe pismo) skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od przedmiotowego postanowienia referendarza sądowego. W treści pisma stanowiącego sprzeciw skarżący zwrócił uwagę na złożoność rozpoznawanej sprawy oraz, że posiadane przez niego oszczędności nie są przeznaczone na dowolny cel, lecz gromadzi środki na zaspokojenie wykazanych roszczeń. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Należy stwierdzić, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 09 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po tej dacie, dlatego stosownie do treści art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej: ppsa, stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Stosownie do treści art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy wydanych na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ppsa), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 ppsa). Zgodnie z art. 243 § 1 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1). Prawo to może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 1 i 3). W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 ppsa (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek, Wydanie II, Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006, s. 554.). Należy podkreślić, iż udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (por. postanowienie NSA z dnia 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt II FZ 103/11; postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 26/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezdomnym, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (granice ubóstwa). W ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Z akt sprawy wynika, że deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi [...] zł netto miesięcznie, ponadto rodzina skarżącego posiada około [...] zł oszczędności oraz papiery wartościowe na kwotę [...] zł. Natomiast okoliczności dotyczące sumy posiadanego zadłużenia (kredyt mieszkaniowy do spłaty – [...] zł), czy też wymagalność innych zobowiązań finansowych skarżącego (np. wymagana należność za pomoc prawną udzieloną przez pełnomocnika z wyboru w kwocie [...] zł), nie mogą być uznane za okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie są to bowiem podstawowe koszty utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sytuacjach prezentuje jednoznaczne stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, publ. j.w.). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05, publ. j.w.). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego należy utrzymać w mocy. Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.