II SA/Wa 2178/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (sprawozdawca), Sędziowie WSA Sławomir Fularski, Andrzej Kołodziej, Protokolant Elwira Sipak, specjalista, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi M. K. – przedstawiciela ustawowego małoletnich: A., P. i A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2011 r., którą to decyzją odmówił M. K., przedstawicielce ustawowej małoletnich dzieci: A., P. i A., przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W motywach uzasadnienia organ wskazał, iż zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Organ stwierdził, że przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: - wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Podkreślił, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie do świadczenia w drodze wyjątku przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej. Podał, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że zmarły w wieku 49 lat ojciec dzieci posiadał udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe, wynoszące 16 lat, 6 miesięcy i 6 dni. W 10-Ieciu przypadającym przed dniem śmierci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udowodniono 2 miesiące i 15 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W latach 1994 - 1996, 1999 - 2005 ojciec dzieci nie wykonywał pracy ani innej działalności objętej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Ponadto od zaprzestania wykonywania zatrudnienia w dniu [...] grudnia 2005 r. do dnia śmierci [...] grudnia 2010 r., tj. przez 5 lat nie udowodniono żadnego okresu zatrudnienia ojca dzieci popartego opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Uzasadniając odmowę przyznania świadczenia organ stwierdził, iż nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec ojca dzieci nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Podniósł, że z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że ojciec dzieci wykonywał prace dorywcze bez opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. K. do tutejszego Sądu. Uzasadniając swoją skargę skarżąca podniosła, że jej były mąż był alkoholikiem, który "pił i bił mnie i dzieci". Twierdziła, że były mąż pracował na czarno bez rejestracji bo ścigał go komornik. Podkreślała, że na jej utrzymaniu pozostaje trójka małoletnich dzieci. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, gdy łącznie zostały spełnione przez wnioskodawcę następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednej przesłanki wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przepisie, odnosi się do osoby zmarłej. Warunki określone w przywołanym przepisie muszą być spełnione przez wnioskodawcę łącznie, zatem niespełnienie któregokolwiek z warunków, wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prawidłowo organ ustalił, że 49-letni w dacie zgonu ojciec małoletnich posiadał łącznie 16,5 roczny okres ubezpieczenia. W ostatnim dziesięcioleciu udowodniono 2 miesiące i 15 dni pozostawania w ubezpieczeniu. W latach 1994-1996 i 1999-2005 oraz 2005-2010 ojciec dzieci nie podlegał ubezpieczeniu z żadnego tytułu. Był wówczas osobą zdolną do pracy i podejmował zatrudnienie nie zgłaszane do ubezpieczenia - co nie ma charakteru okoliczności szczególnej. W powyższych okresach ojciec małoletnich dzieci nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, nie można więc przyjąć, że brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym nastąpił ze względu na szczególne okoliczności spowodowane stanem zdrowia. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności (por. wyrok WSA z dnia 17 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 815/07; wyrok NSA z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I OSK 378/08). Łącznie udowodniony okres składkowy i nieskładkowy na przestrzeni 49 lat życia ojca dzieci wynosi 16 lat, 6 miesięcy i 6 dni. Okres, w którym pozostawał poza ubezpieczeniem, przypada w znacznej części w dziesięcioleciu przed dniem śmierci, w którym powinien zostać udowodniony co najmniej 5-letni okres ubezpieczenia uprawniający do renty w trybie zwykłym. W przypadku zmarłego ojca dzieci okres ten wynosi zaledwie 2 miesiące i 15 dni. Wskazać należy, iż okoliczność, że ojciec dzieci w latach 1994-1996 był zarejestrowany i poszukiwał pracy nie mogła zostać uznana, za okoliczność szczególną, wskutek której ojciec dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych nie jest to okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok WSA z 19 kwietnia 2005 r., sygn. akt: II SA/ Wa 2345/04). Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, iż ojciec dzieci był alkoholikiem, który nie chciał poddać się leczeniu, wyjaśnić należy, iż alkoholizmu nie można potraktować jako okoliczności szczególnej, usprawiedliwiającej bezczynność zawodową w rozumieniu art. 83 ustawy o FUS. Trafnie podnosi organ, iż przyznanie renty z uwagi na alkoholizm osoby ubezpieczonej oznaczałoby popieranie przez państwo zachowań prowadzących do tej choroby, co w kontekście uregulowań ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. 2007 r. Nr 70, poz. 471 ze zm.) należy uznać za wykluczone (por. wyrok WSA z dnia 26 listopada 2009 r., sygn. akt: II SA/Wa 1638/09). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł, jak w sentencji.