II SA/Wa 2197/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. Z. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 marca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi A. Z. na orzeczenie Okręgowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia inwalidztwa i związku inwalidztwa ze służbą postanawia: 1. zmienić zaskarżone postanowienie w części, w ten sposób, że postanawia umorzyć postepowanie w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. 2. utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy ustanowienia radcy prawnego. A. Z. pismem z dnia 4 lutego 2016 r. złożył wniosek do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 3 marca 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismem z dnia 15 marca 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia starszego referendarza sądowego, wnosząc o ponowne przyznanie prawa pomocy w zakresie ograniczonym tylko i wyłącznie do ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, którzy sporządzi skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W ocenie skarżącego postanowienie o odrzuceniu skargi nie jest prawidłowe i z tego względu nie powinien on ponosić kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Skoro postanowienie Sądu jest zdaniem wnioskodawcy błędne, to niezależnie od jego sytuacji materialnej powinno być mu przyznane prawo pomocy. Wnioskodawca wskazał na wysokie koszty sporządzenia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z wyboru. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej: ustawy p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem skarżącego postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 3 marca 2016 r. w części dotyczącej kosztów sądowych nie jest prawidłowe. Zgodnie bowiem z art. 239 § 1 pkt 1 lit "d" p.p.s.a., nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych: strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych. Referendarz sądowy nie miał tym samym podstaw do odmowy przyznania prawa pomocy w części dotyczącej częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Stosownie zaś do art. 249 a p.p.s.a. jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Postępowanie to należało zatem umorzyć w tym zakresie. Z tego względu Sąd zmienił postanowienie referendarza sądowego w tej części umarzając postępowanie. Za umorzeniem postępowania w tym zakresie przemawia dodatkowo wskazanie przez wnioskodawcę, iż żąda rozpoznania wniosku tylko co do ustanowienia pełnomocnika. W pozostałym zakresie referendarz sądowy prawidłowo, w należycie ustalonym stanie faktycznym, stwierdził, iż brak jest możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Starszy referendarz sądowy słusznie wskazał, że prawo pomocy to instytucja, która ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą trudną sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2015 r., I FZ 488/14). Zdaniem Sądu powyższa konkluzja jest prawidłowa i ma oparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na podstawie przedstawionych przez wnioskodawcę informacji stwierdzić należy, iż skarżący nie spełniła przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego bądź adwokata z urzędu, gdyż posiada środki finansowe umożliwiające ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, w którym dochód według oświadczeń strony wynosi 7.202,60 zł netto miesięcznie. Wprawdzie strona ponosi koszty kredytu, kart płatniczych i innych zobowiązań na kwotę ok. 3000 zł, a także koszty utrzymania mieszkania – wskazano kwotę 1.130 zł, jednakże nawet uwzględniając te stałe wydatki strona nie pozostaje w niedostatku. Prawidłowo przy tym referendarz sadowy wskazał, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Prawo pomocy służyć ma osobom, w przypadku których zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika wywoła negatywny wpływ na możliwość utrzymania siebie i rodziny. Każdy wydatek finansowy (zwłaszcza nieplanowany) powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach. Prawo pomocy przysługuje osobom, które w istocie rzeczy nie mają możliwości dokonać tych zmian i oszczędności, i w przypadku których wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru nastąpiłoby kosztem wydatków na niezbędne utrzymanie. Pomoc finansowa udzielona dzieciom w wysokości 1.600 zł miesięcznie jest z pewnością godna pochwały, jednakże jak słusznie wskazał referendarz sadowy, nie może powodować, że Skarb Państwa powinien kredytować ten wydatek. Skarżący na etapie sprzeciwu nie przedstawił argumentacji (ani nie załączył wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, dokonaną przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu z dnia 3 marca 2016 r. w części dotyczącej odmowy ustanowienia pełnomocnika. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że z konstrukcji przepisu art. 246 p.p.s.a. wynika, iż to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2015 r., sygn. II OZ 1174/15 - dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczność, że wnioskodawca nie zgadza się z postanowieniem Sądu odrzucającym jego skargę, albowiem w ocenie strony inny był przedmiot zaskarżenia, nie stanowi uzasadnienia dla przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu w sytuacji, gdy wnioskodawca dysponuje środkami finansowymi, które może przeznaczyć na obronę swych praw bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony. Istotą postępowania w sprawie prawa pomocy jest wyłącznie ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy. Ocena, czy przekonanie strony co do trafności orzeczenia w zakresie dopuszczalności skargi, nie mogą być badane w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy i nie uzasadniają uwzględnienie wniosku o ustanowieniu radcy prawnego, czy adwokata. Z tych względów – wobec przedstawionej przez wnioskodawcę sytuacji materialnej – brak było podstaw do zmiany postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 260 w zw. z art. 239 § 1 pkt 1 lit "d", art. 249 a, art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 i 2 postanowienia.