I FZ 488/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 2145/14 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za październik, listopad, grudzień 2008 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2145/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: sąd pierwszej instancji) odmówił E. S. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 2. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że w skardze kasacyjnej skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że stosowny formularz PPF dołączono do skargi. W formularzu tym podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Utrzymują się z renty oraz emerytury w łącznej wysokości ponad 8.500 zł. Skarżący nie posiada żadnego majątku, zaś do jego żony należy dom. Wśród wydatków wymienił prąd (100 zł), gaz (220 zł), podatek od nieruchomości (23 zł), wodę (100 zł), leczenie (600 zł), wyżywienie (1.800 zł), koszty utrzymania samochodu (600 zł) oraz pomoc dzieciom, które nie są w stanie same się utrzymać. Pismem z 3 października 2014 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 9 października 2014 r.) wezwano go do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów skarżącego. Wezwania tego jednak nie wykonał. 3. Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia, że skarżący został wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) do nadesłania dokumentów mających pomóc w zobrazowaniu sytuacji materialnej skarżącego i potwierdzających jednocześnie prawdziwość złożonych przezeń wyjaśnień. Wezwanie to precyzyjnie określało jakich oświadczeń oczekuje sąd i jakie dokumenty miały zostać przedstawione. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący nie podjął nawet próby częściowego wykonania tego wezwania. W rezultacie sąd uznał, że brak jest wystarczających podstaw do uznania twierdzeń skarżącego w zakresie spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy za uprawdopodobnione. Orzekając o udzieleniu tego prawa sąd nie może bowiem bazować na samych tylko oświadczeniach skarżącego zawartych w formularzu PPF. Zwłaszcza, że w formularzu tym nie wykazał on żadnych nadzwyczajnych okoliczności, które uzasadniałyby brak realnych możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Przeciwnie wynika z niego, że skarżący i jego żona utrzymują się z renty oraz emerytury wynoszącej łącznie ponad 8.500 zł. Porównując ten dochód z kwotą wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł (jedynego wymaganego na tym etapie postępowania kosztu sądowego), sąd pierwszej instancji stwierdził, iż należałoby uznać, że zapłata tego wpisu nie przekracza możliwości finansowych skarżącego. Z tych wszystkich względów sąd pierwszej instancji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., postanowił odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. 4. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł o uchylenie zaskarżone postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu wywodzonego środka zaskarżenia wskazano, iż zgodnie z treścią oświadczenia skarżącego, dochody uzyskiwane przez skarżącego i jego żonę z tytułu emerytury i renty wynoszą łącznie ponad 8500 zł. Dochody te z pewnością nie pozwalają na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej, który w sprawie niniejszej nie wynosi 250 zł. Zdaniem skarżącego, wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie wynosi 4.976.069 zł, zatem zgodnie z treścią § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2003 r., Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.; dalej: "rozporządzenie") wpis od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wynosi 49.761 zł. W świetle dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i jego żonę oraz ich kosztów utrzymania nie sposób uznać, aby było oni w stanie zgromadzić taką kwotę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. 6. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że powodem odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, był brak wystarczających podstaw do uznania twierdzeń skarżącego w zakresie spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie odpowiedział bowiem w żaden sposób na wezwanie do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego oraz jego dochodów. Natomiast już nawet porównanie danych dotyczących dochodów skarżącego i jego małżonki, przedstawionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie pozwalało stwierdzić, że zapłata wpisu przekraczałaby możliwości finansowe skarżącego. W formularzu PPF wskazano bowiem, że dochody skarżącego i jego małżonki wynoszą ponad 8500 zł miesięcznie, a wysokość kosztu do poniesienia na tym etapie postępowania sądowego, tj. wpisu od skargi kasacyjnej wynosi 250 zł. 7. Wyżej wskazana ocena dokonana przez sąd pierwszej instancji zasługuje na pełną aprobatę. Wskazać bowiem należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania, wynikającego z art. 199 p.p.s.a. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2014 r. I FZ 11/14, z dnia 24 kwietnia 2014 r. II FZ 461/14). Prawa pomocy może zostać przyznane w zakresie częściowym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Poprzez "wykazanie" należy rozumieć swoiste przekonanie sądu co do zasadności przyznania prawa pomocy, objawiające się w szczególności przedstawieniem np. dokumentów, oświadczeń pozwalających sądowi na pełny wgląd w sytuację majątkową osoby wnioskującej, które następnie poddana zostaje weryfikacji, celem zbadania, czy występują przesłanki konieczne do przyznania osobie wnioskującej prawa pomocy. W aktach przedmiotowej sprawy brak jest natomiast jakichkolwiek dokumentów czy innego rodzaju dowodów, które pozwalały by stwierdzić, że skarżący spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Skarżący nie ustosunkował się w żaden sposób do przedstawiania dokumentów wskazanych w wezwaniu wystosowanym przez sąd pierwszej instancji. W sytuacji, kiedy skarżący uchylił się od złożenia dokumentacji mogącej zobrazować jego sytuację majątkową, samo złożenie fragmentarycznego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach jest niewystarczające do dokonania oceny sytuacji finansowej strony, gdyż sąd nie może oprzeć się na gołosłownych i niepełnych oświadczeniach skarżącego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 czerwca 2014 r., I FZ 189/14). Dlatego też już sam brak przedstawiania jakichkolwiek dowód na poparcie oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy mógł być podstawą do odmówienia przyznania prawa pomocy, gdyż sąd nie miał możliwości oceny sytuacji majątkowej skarżącego. 8. Słusznie również sąd pierwszej instancji przyjął, że nawet jeśliby uznać, za dane przedstawione skarżącego w oświadczenia za prawdziwe, to również nie można stwierdzić, by zapłata wymaganego na tym etapie postępowania wpisu przekraczała możliwości finansowe skarżącego. Skarżący wskazał w formularzu PPF, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. W skład majątku wspólnego gospodarstwa wchodzi dom o powierzchni 164 m2, będący własnością żony. Małżonkowie osiągają dochody z tytułu renty i emerytury w łącznej wysokości ponad 8500 zł brutto. Ponosi wydatki na prąd, gaz, podatek od nieruchomości, wodę, leczenie, wyżywienie, utrzymanie samochodu a kwotę po opłaceniu wszystkich wydatków przekazuje dzieciom, które nie są się w stanie utrzymać. Wbrew temu co twierdzi autor zażalenia, kwota wymaganego na tym etapie postępowania sądowego wpisu od pisma (skargi kasacyjnej od postanowienia sądu pierwszej instancji odrzucającego skargę) wynosi, tak jak wskazał sąd pierwszej instancji - 250 zł. Skarga skarżącego dotyczyła bowiem decyzji organu odwoławczego w przedmiocie orzeczenia o solidarnej ze spółką odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług. W sprawach skarg na decyzje organów podatkowych orzekających o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu za zobowiązania podatkowe spółki zastosowanie znajduje § 2 ust. 3 pkt 12 wskazanego wyżej rozporządzenia. W myśl powołanego przepisu w sprawach skarg z zakresu zobowiązań podatkowych, nieobjętych wpisem stosunkowym, wpis stały wynosi 500 zł (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2010 r. I FZ 384/10). Zgodnie zaś § 3 rozporządzenia wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, czyli w niniejszej sprawie wpis od skargi kasacyjnej wynosi 250 zł. Dlatego zbadanie możliwości poniesienia kosztów sądowych winno odbywać się w odniesieniu do kwoty 250 zł, a nie jak twierdzi autor zażalenia do kwoty 49.761 zł. Mając to na względzie nie sposób przyjąć, że poniesienie wymaganych kosztów sądowych przekracza, wynikające z oświadczenia na formularzu PPF, możliwości finansowe skarżącego. Poza argumentacją dotyczącą wysokości wpisu, skarżący nie wskazuje w zażaleniu żadnych innych okoliczności i nie przedstawia żadnych dowodów, które pozwalałyby uznać, że w jego sytuacji zachodziłaby potrzeba przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych . 9. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.