II SA/Wa 2233/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spraw.), Eugeniusz Wasilewski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2014 r. sprawy ze skargi P. R. reprezentowanego przedstawicielkę ustawową B. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2013 r., działając na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] lipca 2013 r., którą odmówił małoletniemu P. R., urodzonemu w 2004 r. (reprezentowanemu przez przedstawicielkę ustawową – matkę B. R.) przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej po zmarłym w 2012 r. ojcu dziecka – S. R. W uzasadnieniu decyzji organ omówił przepis art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) i wskazał, iż w niniejszej sprawie brak jest spełnienia przez P. R. ustawowego kryterium braku niezbędnych środków utrzymania. Łączny miesięczny dochód 2 osobowej rodziny składa się z otrzymywanego przez matkę małoletniego wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia w kwocie 2278,00 zł brutto. Na jedną osobę w rodzinie przypada zatem kwota 1139,00 zł brutto. Pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" określa się na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2013 r. wynosi 831,15 zł Należy zauważyć, iż przepis art. 83 ust. 1 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Jakkolwiek wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych P. R., jednakże trudno uznać, iż nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych i podstawowych. P.R., reprezentowany przez przedstawicielkę ustawową – matkę B. R., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszenie art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1990 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W konkluzji skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji i o zasadzanie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniósł, iż organ nie ustalił przyczyn uniemożliwiających S. R. wypracowania przed śmiercią odpowiedniego okresu ubezpieczenia, umożliwiającego przyznanie jego synowi renty rodzinnej. W ocenie skarżącego były to obiektywne przyczyny, niezależne od ubezpieczonego, związane z jego chorobą. Następnie skarżący wskazał, iż w zakresie ustawowej przesłanki -niemożność podjęcia przez skarżącego pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym – przesłanka ta została przez małoletniego P. R. spełniona z uwagi na to, że nie ma ukończonych nawet dziewięciu lat i nie jest możliwe podjęcie przez niego pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. W zakresie przesłanki nieposiadania niezbędnych środków utrzymania wskazał, iż P. R. samodzielnie nie ma żadnych środków utrzymania, gdyż z chwilą śmierci ojca utracił nawet możliwość otrzymywania zasądzonych mu alimentów. Wraz z matką B. R. utrzymuje się jedynie z jej wynagrodzenie za pracę, które wynosi 1.617,18 zł Po odliczeniu co miesięcznych niezbędnych kosztów utrzymania mieszkania, w którym zamieszkują (czynsz średnio ok. 350 zł, rata kredytu hipotecznego średnio ok. 460 zł, opłata za energię elektryczną średnio ok. 70 zł, opłata za gaz średnio ok. 30 zł, opłata za tel. średnio ok. 40 zł), matka skarżącego z powyższego wynagrodzenia za pracę może przeznaczać na utrzymanie syna i związany z tym zakup najpotrzebniejszych rzeczy (żywności, ubrań, czy podstawowych materiałów szkolnych) nie więcej niż 100-120 zł miesięcznie. W celu ustalenia tego kryterium niezbędnych środków utrzymania organ miał możliwość odniesienia się do średniomiesięcznych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego (lub ściślej przypadających na skarżącego, jako członka rodziny) do kryterium dochodowego odpowiadającego kwocie minimalnej emerytury. Jednakże na krytykę zasługuje niczym nieusprawiedliwiona i krzywdząca dla skarżącego manipulacja jaką posłużył się organ w celu uzasadnienia odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Należy bowiem zwrócić uwagę na fakt, iż określając uzyskiwany przez skarżącego "dochód", organ posłużył się kwotą wynagrodzenia uzyskiwanego przez matkę skarżącego "brutto" (2.278,00 zł), tj. kwotą wynagrodzenia, z którego potrącane są jeszcze zaliczki na podatek dochodowy oraz składki ZUS. Wskazując natomiast wysokość kwoty najniższej emerytury, organ nie wskazał kwoty "brutto" tego świadczenia (która wynosi obecnie 1.664,00 zł), lecz kwotę netto - pomniejszoną już o zaliczki na podatek dochodowy i składkę zdrowotną (831,15 zł). Jest przy tym oczywiste, że gdyby organ zamiast "ubruttowionej" kwoty osiąganego przez matkę skarżącego wynagrodzenia, przyjął, tak jak to uczynił w przypadku stawki najniższej emerytury (831,15 zł), kwotę po odliczeniu zaliczek na podatek dochodowy i składek ZUS (1.617,18 zł) i następnie podzielił ten dochód przez liczbę osób we wspólnym gospodarstwie domowym (2), to okazałoby się, że średniomiesięczny dochód na osobę rodzinie skarżącego stanowi kwota niższa, niż kwota najniższej emerytury (1.617,18 zł : 2 = 808,59 zł < 831,15 zł). W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu decyzji. Polemizując z zarzutami skargi wskazał, iż wysokość najniższej emerytury i renty rodzinnej z FUS, to kwota 616,72 zł netto, czyli 831,15 zł brutto. Natomiast dochód w dwuosobowej rodzinie skarżącego to 2.278 zł brutto, czyli 1.139 zł brutto na osobę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. W myśl natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Dochodzone świadczenie nie jest bowiem świadczeniem przyznawanym z uwagi na potrzeby, nawet najbardziej uzasadnione, ale świadczeniem pochodnym od okresów opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, należy podzielić stanowisko organu w przedmiocie braku w niniejszej sprawie, po stronie skarżącego, niezbędnych środków utrzymania, które w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu stanowią jedną z obligatoryjnych i łącznych przesłanek umożliwiających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Dla ustalenia pojęcia "niezbędne środki utrzymania", należy odnieść wysokość dochodu brutto do wysokości najniższej emerytury i renty rodzinnej z FUS, obowiązującej w chwili rozstrzygania sprawy przez organ administracyjny. Na takie rozumienie tego pojęcia wskazuje ugruntowane od dawna orzecznictwo sądów administracyjnych (porównaj wyroki: NSA z dnia 27 września 2006 r., sygn. akt I OSK 112/06 oraz wyroki WSA z dnia 14 listopada 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1553/05; z dnia 19 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 365/06). Począwszy od dnia 1 marca 2013 r. kwota najniższej emerytury i renty rodzinnej z FUS wynosi kwotę 831,15 zł brutto, a zatem w porównaniu z kwotą średniego dochodu na głowę w rodzinie skarżącego -1.139 zł brutto, kwoty najniższych tego typu świadczeń z FUS są znacznie niższe niż wskazany dochód skarżącego. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Wskazać tu także należy, iż powyższe wartości należy oceniać jedynie w pojęciu brutto. Zatem skoro małoletni P. R. nie spełniał jednej z podstawowych i łącznych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, prawidłowe było odstąpienie przez organ od obowiązku badania pozostałych przesłanek, albowiem niezależnie od wyniku badania tych pozostałych przesłanek, wobec niespełnienia chociaż jednej – świadczenia w drodze wyjątku nie można przyznać. Wskazać tu także należy, iż przy rozpatrywaniu sprawy organ winien kierować się zasadą ekonomiki procesowej i dążyć do prawidłowego załatwienia sprawy w jak najprostszy sposób (art. 12 Kpa). Z tych też przyczyn niezasadne są wszystkie zarzuty skargi, zarówno dotyczące przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. W tym materiale sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł wydać innego niż zaskarżone rozstrzygniecie, jakkolwiek Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni dostrzega, iż kwota średniego dochodu na głowę w rodzinie skarżącego - 1.139 zł brutto może nie być wystarczająca do zaspokojenia podstawowych potrzeb, jednakże nie można tej kwoty uznać za niewystarczającą do zaspokojenia potrzeb niezbędnych, zgodnie z kryterium najniższej emerytury i renty rodzinnej z FUS, obowiązującej w chwili rozstrzygania sprawy przez organ. Zatem nic nie szkodzi na przeszkodzie, aby w przypadku pogorszenia sytuacji materialnej skarżącego, wystąpił on ponownie o przyznanie przedmiotowego świadczenia. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje, odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku są z powyższych względów zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu tych decyzji, które mogłoby skutkować ich oddaleniem bądź stwierdzeniem ich nieważność. Dlatego, mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i art. 151 przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.