II SA/Wa 2343/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesor WSA Jacek Fronczyk, Asesor WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Łukasz Pilip, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi U. R. - przedstawicielki ustawowej małoletniej N. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2004 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] maja 2004 r. nr [...], odmawiającą przyznania U. R. renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej N. K. po zmarłym ojcu dziecka I. K. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby tej osobie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dzieci nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Nie jest taką okolicznością fakt, że ubezpieczony w okresie od 15 października 1998 r. do zgonu w dniu 21 listopada 2003 r., tj. przez okres ponad pięciu lat, nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało brak uprawnień do renty ustawowej. We wskazanym zaś okresie ubezpieczony był osobą zdolną do pracy, nie istniały zatem przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Organ stwierdził również, że trudna sytuacja panująca na rynku pracy nie może być uznana za podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, natomiast brak środków utrzymania nie przesądza o pozytywnym rozstrzygnięciu, gdyż renta rodzinna w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie U. R. wniosła o jej uchylenie, przyznanie małoletniej świadczenia w trybie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz obciążenie organu kosztami postępowania w całości, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności naruszenie art. 83 ustawy emerytalno-rentowej przez uznanie, iż nie zostały spełnione określone w tym przepisie przesłanki. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż w przypadku jej męża wystąpiły, wbrew twierdzeniu organu, okoliczności usprawiedliwiające brak zatrudnienia spowodowane wysokim bezrobociem oraz bardzo złym stanem zdrowia. Wskazała ponadto, że I. K. przez ponad 24 lata uiszczał składki na ubezpieczenie społeczne i jedynie w ostatnim okresie przed śmiercią składek tych nie odprowadzał. W jej ocenie powyższe oznacza, że w sprawie została spełniona przesłanka zaistnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie z argumentacją zbieżną z przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1, zaś z drugiej przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 kpa. W świetle art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień pozostałej po nim rodziny, nie spełnił warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na skutek zdarzenia bądź trwałego stanu wykluczającego jego aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia jej skutków. W rozpatrywanej sprawie brak jest dowodów wskazujących na występowanie szczególnych okoliczności uniemożliwiających ojcu dziecka wypracowanie prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach. Za takowe nie sposób uznać sytuacji na rynku pracy, bowiem zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego trudności w znalezieniu zatrudnienia nie są okolicznościami szczególnymi w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy. Również powoływanie się przez skarżącą na zły stan zdrowia ojca dziecka nie znajduje odzwierciedlenia w aktach sprawy. Wobec zmarłego nie została orzeczona nawet częściowa niezdolność do pracy, zaś skarżąca nie przedstawiła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających fakt, że zmarły leczył się i w związku z tym nie mógł podjąć zatrudnienia. Także jego wiek (w chwili zgonu 55 lat) nie może wskazywać automatycznie na zły stan zdrowia. Należy dodatkowo wskazać, że przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym według potrzeb, co oznacza, że wystąpienie wyłącznie przesłanki braku środków utrzymania nie może warunkować przyznania świadczenia. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.