II SA/Wa 235/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Joanna Kube, Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie uznania za niezdolnego do zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżone orzeczenie oraz orzeczenie Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w E. z dnia [...] września 2008 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości Orzeczeniem z dnia [...] września 2008 r. nr [...], wydanym na podstawie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.) Terenowa Wojskowa Komisja Lekarska w E., rozpoznała u K. P. liczne tatuaże kończyn i tułowia (§ 68 pkt 1, § 2 pkt 9) oraz bliznę kończyny górnej lewej bez upośledzenia funkcji stawu łokciowego (§ 3 pkt 2) i zaliczyła go do kat. "N" – niezdolny do zawodowej służby wojskowej. K. P. odwołał się od tego orzeczenia i wskazał, że jest osobą niekaraną, zaliczył badania lekarskie oraz sprawdzian sprawnościowy. Odnośnie zaś tatuaży podał, że wykonał je 9 lat temu, odbywając służbę wojskową nikomu nie przeszkadzały, a ponadto, że będąc ubrany w koszulkę są one niewidoczne. Rozpoznając odwołanie K. P. Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w W. skierowała go na badania do Kliniki Psychiatrii i Stresu Bojowego w W., [...], celem przeprowadzenia konsultacji medycznej. Następnie Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w W. orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa oraz § 4 pkt 1 w związku z § 31 i § 32 powołanego rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach uchyliła ww. orzeczenie w części dotyczącej rozpoznania i ustaliła nowe, tj. liczne tatuaże kończyn i tułowia szpecące - § 2 pkt 9 i bliznę pooparzeniową lewej kończyny górnej bez upośledzenia funkcji stawu łokciowego - § 3 pkt 2 oraz utrzymała w mocy orzeczenie organu I instancji w części dotyczącej niezdolności do zawodowej służby wojskowej – kategoria N. W uzasadnieniu orzeczenia Komisja podała, że po rozpatrzeniu odwołania i w oparciu o zgromadzoną dokumentację orzeczniczo – lekarską i wynik przeprowadzonej konsultacji, ustaliła wyżej rozpoznane schorzenia. Wskazała również, że kandydat do zawodowej służby wojskowej winien legitymować się bardzo dobrym stanem zdrowia i nienagannym, estetycznym wyglądem fizycznym co powoduje, że stwierdzone tatuaże na tułowiu i kończynach nasuwają wątpliwości co do tego estetycznego wyglądu. Orzeczenie to stało się przedmiotem skargi K. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wskazał, że stara się o przyjęcie do zawodowej służby wojskowej po raz drugi. Pierwszy raz starał się w 2005 r. i mimo iż przeszedł pomyślnie egzaminy sprawnościowe nie uzyskał żadnej odpowiedzi. Ponownie przystąpił do egzaminu w 2008 r., który pomyślnie przeszedł i otrzymał etat na stanowisku st. szer. zawodowego jako [...]. Następnie został skierowany do Wojskowej Komisji Lekarskiej w E., która uznała go za osobę niezdolną do zawodowej służby wojskowej z powodu tatuaży. Zdaniem skarżącego tatuaże te są niewielkich rozmiarów, znajdują się w miejscach niewidocznych i nie są widoczne spod koszulki. Wskazał również, że czuje się skrzywdzony, bowiem tatuaże te, które są błędem młodości i których chciałby się pozbyć nie przeszkadzały w żaden sposób w odbyciu przez niego powszechnej służby wojskowej. Dodał, że jest osobą niekaraną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym orzeczeniu. Ponadto dodał, że skarżący do odwołania nie dołączył żadnej dokumentacji diagnostyczno – medycznej potwierdzającej słuszność złożonego odwołania, a podważającej ustalenia komisji lekarskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne właściwe są m.in. do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Rozpatrując stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wydane w sprawie orzeczenia, będące w myśl art. 5 ust. 1 zdanie 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) decyzjami administracyjnymi, podjęte zostały z istotnym naruszeniem przepisów procedury administracyjnej. Zgodnie z ust. 6 omawianego przepisu prawa ustala się następujące kategorie zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej: 1) kategoria Z - zdolny do zawodowej służby wojskowej, co oznacza zdolność do pełnienia zawodowej służby wojskowej oraz służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego; 2) kategoria N - trwale lub czasowo niezdolny do zawodowej służby wojskowej oraz niezdolny do służby w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego. Przepis ustępu 8 art. 5 ustawy zawiera delegację do określenia przez Ministra Obrony Narodowej w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia: 1) wykazu chorób lub ułomności uwzględnianego przy orzekaniu o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz do służby poza granicami państwa; 2) wykazu chorób lub ułomności uwzględnianego przy orzekaniu o zdolności do pełnienia służby w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych i rodzajach wojsk oraz na poszczególnych stanowiskach służbowych wymagających szczególnych predyspozycji zdrowotnych; 3) właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich; 4) trybu kierowania do wojskowych komisji lekarskich żołnierzy zawodowych i osób ubiegających się o powołanie do zawodowej służby wojskowej; 5) szczegółowych warunków orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej; 6) szczegółowych warunków orzekania o zdolności do służby wojskowej poza granicami państwa; 7) sposobu ustalania związku chorób oraz śmierci ze służbą wojskową. Ustęp 9 art. 5 ustawy określa materię podlegającą regulacji w drodze rozporządzenia, o jakim mowa w ust. 8. Z powołaniem się na powyższą delegację ustawową Minister Obrony Narodowej wydał w dniu 10 maja 2004 r. rozporządzenie w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 133, poz. 1422 ze zm.), na którego przepisy powołały się obydwie orzekające w sprawie wojskowe komisje lekarskie. Rozporządzenie to w załączniku nr 2 określa wykaz chorób i ułomności przy ocenie zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej oraz do pełnienia takiej służby poza granicami państwa, a w załączniku nr 5 określa wzór orzeczenia w sprawie zdolności do zawodowej służby wojskowej, który to wzór w pkt 12 wskazuje uzasadnienie jako element owego orzeczenia. Do załącznika nr 5 do ww. rozporządzenia odsyła przepis § 26 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia. Orzeczenia o zdolności do zawodowej służby wojskowej wojskowe komisje lekarskie wydają na podstawie badania lekarskiego i wyników badań specjalistycznych, dokumentacji medycznej oraz informacji i dokumentów, o których mowa w § 14 (§ 23 rozporządzenia). Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej wydane w pierwszej instancji podlega doręczeniu (§ 30 ust. 1 rozporządzenia). Od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej wydanego w pierwszej instancji służy stronie odwołanie na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego (§ 31 ust. 1 rozporządzenia). Do orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej wyższego stopnia stosuje się odpowiednio przepis § 30 (§ 32 ust. 4 rozporządzenia). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że kontrola przez sąd administracyjny orzeczeń wojskowych komisji lekarskich o uznaniu za zdolnego do zawodowej służby wojskowej obejmuje sprawdzenie prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie stanu zdrowia badanego kandydata do zawodowej służby wojskowej, w szczególności, czy badania stanu zdrowia były wszechstronne, oparte na wyczerpującym wywiadzie chorobowym i pełnych badaniach przedmiotowych oraz czy dokonana następnie kwalifikacja zdolności do zawodowej służby wojskowej była zgodna z przepisami w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. Ustalony między innymi na podstawie wyżej wymienionych dokumentów stan faktyczny sprawy winien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia właściwej komisji lekarskiej. Zgodnie z art. 107 § 1 kpa uzasadnienie decyzji stanowi jej integralną część. Z uzasadnienia wynikać ma ocena faktów, prawa i subsumpcji oraz celów i skutków rozstrzygnięcia. Zatem ocenie sądu nie może podlegać sama osnowa decyzji, ale decyzja jako całość, a więc łącznie z uzasadnieniem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 668/98, Lex nr 47109). Uzasadnienie decyzji jest tym jej elementem, który pozwala na dokonanie przez sąd administracyjny kontroli prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji. Obowiązek uzasadnienia orzeczenia w sprawie zdolności do zawodowej służby wojskowej nałożył również prawodawca, umieszczając ten element – jak już wyżej wspomniano – we wzorze orzeczenia stanowiącym załącznik nr 5 do powoływanego rozporządzenia z dnia 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. Z racji tego, że ani ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), ani wydane na jej podstawie rozporządzenie wykonawcze nie precyzują, jakie elementy winno zawierać uzasadnienie orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej, należy w tym zakresie stosować przepis art. 107 § 3 kpa. Orzeczenia komisji lekarskiej, będące zatem decyzją administracyjną winno w szczególności zawierać uzasadnienie faktyczne, wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Ponadto przypomnieć należy, że zgodnie z art. 107 kpa uzasadnienie faktyczne i prawne jest częścią składową decyzji administracyjnej. Jest ono zatem integralną częścią wyjaśnienia rozstrzygnięcia decyzji. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wniesienie odwołania przenosi na organ odwoławczy obowiązek ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy zgodnie z wymogami przepisów procedury administracyjnej. Na komisji rozpatrującej odwołanie od orzeczenia w sprawie zdolności do zawodowej służby wojskowej ciąży obowiązek ustosunkowania się do wszystkich podniesionych w odwołaniu zarzutów, zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 kpa, przez wskazanie faktów, które uznała za udowodnione, dowodów, na których się oparła oraz przyczyn, dla których odmówiła innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, a także przyczyn, dla których wnioskowanych dowodów nie przeprowadziła i nie uznała zasadności argumentów podniesionych w odwołaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 1998 r., sygn. akt I SA/Lu 21/98, Lex nr 34147 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 225/97, Biul. Skarb. z 1999 r. nr 1, str. 20). Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że zarówno orzeczenie organu I instancji, jak również orzeczenie organu odwoławczego nie spełniają wymogów dotyczących uzasadnienia, co czyni niemożliwym przeprowadzenie ich prawidłowej kontroli, pod względem zgodności z prawem przez Sąd Administracyjny. Orzeczenie bowiem organu pierwszej instancji nie zawiera najmniejszego uzasadnienia, natomiast orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. z dnia [...] maja 2008 r., utrzymujące w mocy orzeczenie organu I instancji, w części dotyczącej niezdolności do zawodowej służby wojskowej – kategorii N, zawiera oprócz rozpoznania u skarżącego takich chorób i ułomności jak: liczne tatuaże kończyn i tułowia szpecące – (§ 2 pkt 9) oraz bliznę pooparzeniową lewej kończyny górnej bez upośledzenia funkcji stawu łokciowego – (§ 3 pkt 2) jedynie stwierdzenie, że kandydat do zawodowej służby wojskowej winien legitymować się bardzo dobrym stanem zdrowia i nienagannym, estetycznym wyglądem fizycznym co powoduje, że stwierdzone tatuaże na tułowiu i kończynach nasuwają wątpliwości co do tego estetycznego wyglądu. Wskazać należy, że organ ten nie tylko w żaden sposób nie ustosunkował się do argumentów podniesionych w odwołaniu od orzeczenia organu pierwszej instancji, ale nie wyjaśnił również z jakich przyczyn skarżący zaliczony został do kategorii zdrowia "N", a nie do kategorii zdrowia "Z", szczególnie w sytuacji, gdy przepis § 3 pkt 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia MON z 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, stanowiącego podstawę orzeczenia w sprawie, przewiduje możliwość zaliczenia badanego w grupie I zarówno do kategorii zdrowia "N" lub "Z", przy stwierdzonej w tym punkcie ułomności. Ponadto wskazać należy, że organ uznając skarżącego za osobą niezdolną do zawodowej służby wojskowej powołał również przepis § 2 pkt 9 załącznika 2 zacytowanego wyżej rozporządzenia, uznając, że stwierdzone u niego tatuaże na tułowiu i kończynach nasuwają wątpliwości co do estetycznego wyglądu skarżącego. Przypomnieć zatem należy, że powołane rozporządzenie zawiera dwa rozpoznania odnośnie tatuaży; w § 2 pkt 8 są to tatuaże nieszpecące zaś w pkt 9 tego paragrafu są to tatuaże szpecące. A zatem orzeczenie stwierdzające występowanie jednego z tych schorzeń zawierać winno takie uzasadnienie, które w sposób niebudzący żadnych wątpliwości udzieli odpowiedzi dlaczego zdaniem Komisji tatuaże skarżącego uznała ona za szpecące, szczególnie w sytuacji, gdy opinia psychiatryczno-psychologiczna oceniająca stan zdrowia psychicznego skarżącego nie stwierdza, ażeby treść tatuaży wskazywała na aktywność kryminalną lub antyspołeczną pozostawiając ocenę charakteru tatuaży Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej. Zgodzić się należy, że wygląd żołnierza zawodowego niewątpliwie winien być estetyczny, co nie zmienia faktu, że rozpoznanie zawarte w § 2 pkt 9 powołanego rozporządzenia kładzie nacisk na określenie "szpecące" w odróżnieniu od § 2 pkt 8 rozporządzenia, w którym mowa jest o tatuażach nieszpecących. A zatem uzasadnienie Komisji nie może być oparte o inne kryteria niż zawarte w w przepisach rozporządzenia. Powyższe uchybienie procesowe daje podstawę do przyjęcia, że orzeczenia wydane przez organy obydwu instancji naruszają w sposób istotny art. 107 § 3 kpa. Powyższa wada procesowa wydanych w sprawie orzeczeń nie pozwala na poznanie motywów, którymi organy kierowały się przy rozpoznaniu sprawy i powoduje, że wydane w sprawie orzeczenia w istocie uchylają się spod kontroli Sądu. Ponadto wskazać należy, że obowiązek organów administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania sprawy, jest jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez sądy administracyjne. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - w ocenie Sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale także pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracji (por. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 1995 r., sygn. akt SA/Lu 2479/94, Lex nr 27106). Dodać należy, że strona składająca odwołanie od wydanej przez organ I instancji decyzji, z której treścią się nie zgadza, ma prawo dowiedzieć się z uzasadnienia decyzji wydanej przez organ odwoławczy, jaka jest jej sytuacja prawna oraz z jakich przyczyn podniesione przez nią w odwołaniu twierdzenia i zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Tych elementów w decyzji drugoinstancyjnej brak. Wyżej wskazane uchybienia procesowe uniemożliwiały Sądowi przeprowadzenie prawidłowej kontroli legalności wydanych w sprawie orzeczeń, do czego Sąd ten jest powołany. Uchybienia te zatem skutkowały koniecznością ich uchylenia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy decyzyjne po przeprowadzeniu prawidłowego postępowania w sprawie, jak wymagają tego powołane przepisy prawa, winny wydane przez siebie orzeczenia uzasadnić zgodnie z wymogiem art. 107 § 3 kpa i wskazać z jakich przyczyn zaliczyły skarżącego do określonej kategorii stanu zdrowia jako kandydata do zawodowej służby wojskowej w myśl odpowiedniego paragrafu załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 10 maja 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do zawodowej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach. Z powyższych przyczyn zaskarżone orzeczenie nie mogło się ostać, dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji wyroku.