II SA/Wa 249/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.) Asesor WSA Andrzej Kołodziej Protokolant Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2004 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2004 r utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2003 r. , którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 z dnia 17 grudnia 1998 r o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych /Dz.U.Nr 162 , poz. 1118 z późn. zm/ odmówił T. S., przyznania świadczenia w drodze wyjątku z uwagi na stan zdrowia . W uzasadnieniu decyzji podano między innymi, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazano ponadto, że w przypadku P. S. renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji w trybie wyjątku nie może być przyznana, ponieważ nie są spełnione warunki określone w art. 83 ustawy. Z akt rentowych wynika , że mąż wnioskodawczyni otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 1895,95 zł miesięcznie, a dzieci małżonków S. są pełnoletnie. W związku z powyższym , nie można przyjąć , że P. S. nie posiada niezbędnych środków utrzymania, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do sądu, w której skarżąca wnosiła o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi, podała, że jej sytuacja jest wyjątkowo trudna Przez 15 lat płaciła składki na ubezpieczenie społeczne. W dniu 20 sierpnia 1998 r., w drodze do pracy miała wpadek, jednak nie został on zaliczony, jako wypadek w drodze do pracy, ponieważ brak było "czynnika zewnętrznego". Wypadek został spowodowany pęknięciem krwiaka mózgu. Po wypadku , była 100 dni w szpitalu, ma napady padaczki, cierpi na [...]. Doznała głębokiego niedowładu połowicznego kończyny górnej i dolnej. Po wypadku wymaga stałej pomocy drugiej osoby, co nie pozwala mężowi na podjęcie dodatkowego zatrudnienia. Mąż skarżącej ma również kłopoty ze zdrowiem, jest po ciężkim wypadku lotniczym. Ponadto podkreśliła, że po opłaceniu wszystkich zobowiązań na dzienne utrzymanie jednej osoby, pozostaje kwota 7,17 zł, która nie pozwała na zaspokojenie nawet niezbędnych potrzeb. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wnosił o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 13 §2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r., - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.Nr 153, poz.1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17grudnia 1998 r., o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr.162 poz.1118 ze zm.).Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny , którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Świadczenia z tego przepisu są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem " Prezes Zakładu może je przyznać w drodze wyjątku", co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym względzie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego: - po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, * po drugie, ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, * po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania Podkreślić należy, że przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego /kumulatywnego /spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W sprawie niniejszej bezsporne jest, że P. S. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Ma głęboki niedowład połowiczny po urazie mózgu i operacji tętniaka, nadciśnienie tętnicze, chorobę wieńcową, astmę i padaczkę. Została uznana za całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji do sierpnia 2006. Decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] 01 2002 r., została jej przyznana renta w drodze wyjątku z tytułu niezdolności do pracy do dnia[...] lipca 2003 r., wówczas na utrzymaniu małżonków S. były dzieci, córka kończyła studia. Również bezsporne jest, że mąż skarżącej otrzymuje rentę w wysokości 1895,95 zł miesięcznie. Dzieci małżonków S. są już pełnoletnie, córka M. S. urodziła się [...] sierpnia 1975 r., a syn P. S. urodził się [...] listopada 1976 r. Skarżąca podaje, że z w/w kwoty opłaca koszty związane z mieszkaniem - 700zł, na lekarstwa wydaje 300 zł, za światło płaci 100 zł, za telefon 50 zł i 300zł miesięcznie wynosi rata za zakupiony samochód. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. W toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że T.S. urodziła się [...] czerwca 1951 r. W chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy miała 48 lat. Przepracowała 8 lat i 11 miesięcy, co łącznie daje niepełne 12 lat okresów składkowych i nieskładkowych. Wobec Poczynionych ustaleń podkreślić należy , że przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 cyt. ustawy nie jest sama trudna sytuacja materialna skarżącego. Świadczenie z art. 83 ustawy nie ma charakteru socjalnego i nie może być oderwane od wysokości opłacanych przez ubezpieczonego składek z tym, że w przypadkach, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia, mógł on sam lub uprawniony członek rodziny otrzymać świadczenie nadzwyczajne. Dlatego sama trudna sytuacja materialna osoby wnoszącej o przyznanie świadczenie w drodze wyjątku, nie może być postawą do przyznania tego świadczenia. Podkreślić należy, że w przedmiotowej sprawie, o wydaniu decyzji przez Prezesa ZUS odmawiającej przyznania świadczenia w drodze wyjątku, zadecydowała niespełnienie ustawowej przesłanki zawartej w art. 83 ustawy tj. nie posiadanie niezbędnych środków utrzymania. Przy rencie jaką otrzymuje mąż skarżącej w wysokości 1895, 95 zł, dochód na osobę w rodzinie nie pozwala przyjąć, że jest ona pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. Z pewnością posiadane środki nie wystarczą na zaspokojenie wszystkich potrzeb, jednak dyspozycja art. 83 ustawy nie mówi o wystarczających środkach utrzymania, lecz jedynie o niezbędnych. Ponadto należy zwrócić uwagę że fakt wcześniejszego pobierania przyznanej okresowo renty wyjątkowej nie oznacza uprawnień do niej obecnie. Wobec powyższego, że nie jest to "świadczenie należne" niesłuszny jest zarzut skarżącej, że po stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powstała z tego tytułu zadłużenie na jej rzecz. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 w zw z art. 132 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.