II SA/Wa 250/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi Z. L. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku oddala skargę UZASADANIENIE 1. Skarżący - Z. L. - wystąpił [...] września 2020r. do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (zwany dalej "Prezesem KRUS") o przyznanie emerytury rolniczej w drodze wyjątku, wskazując, że od urodzenia mieszka w gospodarstwie rolnym, które było własnością rodziców, a następnie Jego (od [...] stycznia 1977r.). Od najmłodszych lat, również w okresie uczęszczania do szkoły pracował w tym gospodarstwie, następnie uczęszczał do szkoły związanej z rolnictwem i podjął zatrudnienie w Spółdzielni Kółek Rolniczych w [...]. Od ukończenia szkoły zawodowej samodzielnie prowadził działalność rolniczą, gdyż rodzice zaprzestali pracy w gospodarstwie, ze względu na stan zdrowia. Skarżący podał, że z chwilą osiągnięcia wieku emerytalnego rozpoczął starania o przyznanie emerytury rolniczej. W latach 70-tych, w tym w 1977r., kiedy przejął gospodarstwo rolne po rodzicach, składki na ubezpieczenie społeczne rolników były pobierane wraz z podatkiem rolnym przez Urząd Gminy i płacone za cały rok, tym samym - zdaniem Skarżącego - legitymuje się on 25-letnim okresem pracy w gospodarstwie rolnym i ubezpieczenia społecznego rolników. Natomiast renta, którą pobiera nie zapewnia właściwych, stosownie do wieku i stanu zdrowia, warunków życia, i dlatego zwrócił się o emeryturę rolniczą w drodze wyjątku. 2. Prezes KRUS decyzją z [...] października 2020r. nr [...], odmówił Skarżącemu prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku, wskazując, że zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2020r. poz. 174, ze zm., zwana dalej: "u.u.s.r.") emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który osiągnął wiek emerytalny (65 lat - mężczyzna) oraz podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat. Na mocy art. 20 ust. 1 u.u.s.r. do okresów ubezpieczenia emerytalno-rentowego osób urodzonych po 31 grudnia 1948r. zalicza się okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990 oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16 roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983r. Okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców po 16 roku życia, a przypadające przed 1 stycznia 1983r. mogą zostać uwzględnione, pod warunkiem, że wnioskodawca w tym okresie nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu z innego tytułu i praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło utrzymania. Z akt emerytalno-rentowych wynika, że Skarżący nie spełnia warunków do emerytury rolniczej, bo na wymaganych 25 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego udowodnił 24 lata, 11 miesięcy i 1 dzień pracy w gospodarstwie rolnym i podlegania ubezpieczeniu rolniczemu od [...] stycznia 1977r. do [...] grudnia 2001r. Przy ustalaniu prawo do emerytury rolniczej nie uwzględniono pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od [...] września 1970r. do [...] stycznia 1977r., bo w tym okresie Skarżący podlegał ubezpieczeniu w systemie powszechnym. Skarżący od [...] listopada 2001r. jest uprawniony do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, do której przyjęto wszystkie udowodnione przez Skarżącego okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców i własnym oraz pracy zawodowej. Prezes KRUS wyjaśnił, że stosownie do art. 55 ust. 1 u.u.s.r. może przyznać emeryturę rolniczą rolnikowi, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. W przepisie tym wymieniono trzy przesłanki, które muszą wystąpić łącznie, a niespełnienie jednej z nich uniemożliwia uzyskanie prawa do świadczenia: niemożliwość uzyskania prawa do świadczenia ustawowego wskutek szczególnych okoliczności, brak niezbędnych środków utrzymania i niemożliwość ich uzyskania ze względu na wiek lub stan zdrowia. Świadczenie w drodze wyjątku może otrzymać tylko taka osoba, która nie otrzymała prawa do innego ustawowego świadczenia emerytalno-rentowego (z ZUS, KRUS lub innego organu rentowego), bowiem świadczenie wyjątkowe nie może być uzupełnieniem świadczenia ustawowego. Skarżący jest osobą uprawnioną do ustawowego świadczenia, jakim jest renta rolnicza - 1 344,97 zł i jest to świadczenie wyższe od najniższej emerytury, która wynosi 1.200 zł, więc nie zachodzi przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. W ocenie Prezesa KRUS podnoszony przez Skarżącego we wniosku fakt, że otrzymywana renta rolnicza nie zapewnia odpowiednich warunków życia i nie wystarcza na zaspokojenie potrzeb Skarżącego, nie jest podstawą do przyznania emerytury rolniczej w drodze wyjątku. 3. Prezes KRUS, po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] listopada 2020r. nr [...], utrzymał w mocy ww., własną decyzję z [...] października 2020r., uznając, że nie ma podstaw do zmiany ww. decyzji. W podstawie prawnej podano m.in. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020r., poz. 174 ze zm., zwana dalej "k.p.a.") i art. 55 ust. 1 u.u.s.r. W uzasadnieniu, po przedstawieniu ww. okoliczności faktycznych sprawy, Prezes KRUS wskazał, że organ rentowy odmówił Skarżącemu decyzją z [...] lipca 2020r. prawa do emerytury rolniczej, gdyż Skarżący nie legitymował się wymaganym okresem 25 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Wskazał też, że skoro że Skarżący jest uprawniony do ustawowej renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, nie znalazł podstaw do przyznania emerytury rolniczej w drodze wyjątku, z uwagi na treść art. 55 u.u.s.r. Świadczenie w drodze wyjątku może otrzymać tylko taka osoba, która nie jest uprawniona do innego świadczenia emerytalno-rentowego przyznanego z mocy ustawy, bowiem świadczenie wyjątkowe nie może być uzupełnieniem świadczenia ustawowego. Skarżący jest uprawniony od [...] listopada 2001 r. do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, do której poza okresami pracy w gospodarstwie rolnym rodziców i własnym przyjęto również okresy pracy zawodowej. Wysokość tego świadczenia wynosi 1.344,97 zł miesięcznie, po potrąceniu zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne kwota do wypłaty wynosi 1.142,97 zł. Prezes KRUS wyjaśnił też, że w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uzależnione jest od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Nie są to natomiast środki pozwalające na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych. W związku z tym Prezes KRUS odstąpił od badania pozostałych przesłanek koniecznych do przyznania emerytury rolniczej w trybie wyjątku oraz stwierdził, że sytuacja materialna i zdrowotna Skarżącego nie są wystarczającymi okolicznościami uprawniającymi do przyznania emerytury rolniczej w drodze wyjątku. Prezes KRUS wskazał również, że ustalając prawo do emerytury rolniczej uwzględniono okres pracy w gospodarstwie rolnym i podlegania ubezpieczeniu rolniczemu od [...] stycznia 1977r. do [...] grudnia 2001r. - 24 lata, 11 miesięcy i dzień. Oznacza to, że Skarżący nie udowodnił 25 lat ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od [...] września 1970r. do [...] stycznia 1977r., nie może być uwzględniony, bo w tym okresie Skarżący podlegał ubezpieczeniu w systemie powszechnym. Prezes KRUS dodał też, że w odniesieniu do poprzedniego wniosku Skarżący nie przedstawił żadnych nowych dowodów mających wpływ na przyznanie prawa do emerytury rolniczej w drodze wyjątku. 4. Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie ww. decyzji Prezesa KRUS z [...] listopada 2020r. i z [...] października 2020r., zarzucając nieuwzględnienie, przy ich wydawaniu okoliczności, że w czasie objęcia przez Skarżącego gospodarstwa - w styczniu 1977r. składki na ubezpieczenie społeczne rolników płatne były wraz z podatkiem rolnym, uiszczanym był za cały rok organowi samorządu terytorialnego - gminie. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że występując o przyznanie emerytury w trybie art. 55 u.u.s.r. powołał się na okoliczności, które w jego ocenie przemawiają za przyznaniem tego prawa. Od urodzenia zamieszkiwał i od wczesnych lat pracował w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców. Jeszcze raz podkreślił, że jako uczeń pracował w gospodarstwie i wiązał swoją przyszłość z pracą w gospodarstwie, w tym celu doskonalił kwalifikacje zawodowe i samodzielnie prowadził działalność rolniczą. Wystąpiła więc oczywista ciągłość jego pracy w gospodarstwie rolnym, a brakujące do przyznania świadczenia 29 dni należało zaliczyć do wymiaru czasu pracy w rolnictwie i traktowany jako miesiąc - styczeń 1977r. Dotychczasowe wyjaśnienia i twierdzenia przedstawione we wniosku z [...] września 2020r., jak i wyjaśnienia złożone Prezesowi KRUS przesądzają o możliwości uznania, że jego staż pracy w gospodarstwie jest dłuższy niż wymagane 25 lat. Organy w ww. decyzjach nie odniosły się do faktu, że w dacie przejęcia przez Skarżącego gospodarstwa składki na ubezpieczenie społeczne rolników były pobierane wraz podatkiem rolnym przez Urzędy Gminy i płacone za cały rok. Powyższe oznacza, że Skarżący cały 1977r. był objęty ubezpieczeniem i w związku z tym uzyskał wymagany dla nabycia prawa do emerytury, okres czasu pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżący, odnosząc się do twierdzenia Prezesa KRUS o wystarczających środków dla samodzielnego utrzymania, wyjaśnił, że kwota ta nie zapewnia pokrycia kosztów miesięcznego utrzymania dorosłej osoby. 5. Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał ustalenia dokonane w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że bezpodstawne są wszystkie zarzuty Skarżącego zawarte w skardze, bowiem Prezes KRUS, kierując się uznaniem administracyjnym i rozpatrując sprawę w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, orzecznictwo sądowe i zebrany w sprawie materiał dowodowy, prawidłowo ocenił, że Skarżący nie posiada prawa do wnioskowanego świadczenia. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. 1. Skarga jest niezasadna. 2. Sąd na wstępie wyjaśnia, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, w oparciu o zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lipca 2021r. Zgodnie bowiem z obowiązującym w dniu wydania ww. zarządzenia art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r., poz. 374 ze zm.) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym, bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Sąd w tych sprawach orzeka na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów. Ww. przepis należy traktować jako "szczególny" w rozumieniu art. 10 i art. 90 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."). Prawo do jawnej rozprawy nie jest prawem o charakterze absolutnym, więc może podlegać ograniczeniom. Takie ograniczenia mogą wynikać z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym wskazano warunki, jakie należy spełnić by móc ograniczyć korzystanie z konstytucyjnych wolności i praw. Po pierwsze ograniczenie powinno być wprowadzone do obrotu prawnego na poziomie ustawy. Po drugie ograniczenie musi być konieczne w demokratycznym państwie, np. dla ochrony zdrowia. Po trzecie, ograniczenie winno być proporcjonalne do chronionej wolności w sensie ścisłym. Skoro celem stosowania przepisów zawartych w ww. ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (...) jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19, zaś organy wymiaru sprawiedliwości, mając na uwadze, że pandemia nie ustąpiła, winny uwzględniać w orzekaniu normy wynikające z powyższych przepisów, to Przewodniczący Wydziału II WSA w Warszawie, z ww. powodów, skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. 3. Sąd stwierdza ponadto, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019r., poz. 2167 ze zm., zwana dalej "P.u.s.a.") kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a. sprawowana jest przez Sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej (np. decyzję) konieczne jest stwierdzenie, że doszło w niej do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, lub ewentualnie ustalenie, że decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c), pkt 2 P.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd, na mocy art. 151 P.p.s.a., oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. 4. W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż wydane w sprawie przez Prezesa KRUS decyzje: z [...] listopada 2020r. i z [...] października 2020r. były prawidłowe pod względem prawnym. W ocenie Sądu, Prezes KRUS przeprowadził postępowanie zgodnie z wymogami k.p.a., a ustalenia co do braku podstaw do przyznania Skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku - w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy - były prawidłowe i miały oparcie w dokumentach wynikających z akt administracyjnych. Zaskarżona decyzja, ani poprzedzająca ją decyzja nie naruszały zatem prawa, a podniesione w skardze zarzuty były niezasadne. Prezes KRUS nie naruszył w sprawie ani art. 7, art. 77 § 1 ani art. 80 k.p.a. Uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji spełniają wymogi przewidziane w art. 107 § 3 k.p.a. i nie pozostawiały wątpliwości co do przyczyn, z powodu których organ nie znalazł podstaw do przyznania Skarżącemu renty rodzinnej w drodze wyjątku. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił bowiem art. 55 ust. 1 u.u.s.r., zgodnie z którym, Prezes KRUS może przyznać emeryturę, rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi lub domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Stosownie zaś do art. 55 ust. 2 u.u.s.r., świadczenie przewidziane w ust. 1 przyznaje się w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiedniego świadczenia z ubezpieczenia emerytalno-rentowego. Prawidłowe było w związku z tym wskazanie przez Prezesa KRUS w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji, że do przyznania świadczenia w trybie ww. przepisu - art. 55 u.u.s.r. wszystkie przesłanki, o jakich w nim mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej wnioskowane przez Skarżącego świadczenie. W sprawie zasadnie również wskazał Prezes KRUS, że nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Skarżący od listopada 2001r. pobiera rolniczą rentę inwalidzką, która od grudnia 2015r. została przyznana bezterminowo. Wysokość pobranego świadczenia wynosi 1344,97 zł brutto i jest wyższa od najniższej emerytury – 1200 zł brutto. Nie sposób więc zakwestionować stanowiska Prezesa KRUS, że nie zachodziła przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, o której mowa w ww. przepisie art. 55 ust. 1 u.u.s.r. Wbrew zarzutom skargi w zaskarżonej decyzji ani w poprzedzającej ją decyzji Prezesa KRUS z [...] października 2020r. nie stwierdzono, że Skarżący "ma wystarczające środki do utrzymania się". Wskazano jedynie, że ww. przepis - art. 55 ust. 1 u.u.s.r. – obliguje organ do badania posiadania przez wnioskodawcę środków niezbędnych. W tym zakresie prawidłowo powołał się Prezes KRUS na stanowisko judykatury. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest bowiem pogląd, zgodnie z którym, przy ocenie przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania należy porównać sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne - minimalną emeryturą, rentą z tytułu niezdolności do pracy i rentą rodzinną (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 16 kwietnia 2014r. sygn. akt I OSK 121/14; 15 listopada 2012r. sygn. akt I OSK 2248/12 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Prezes KRUS miał zatem podstawy, aby w stanie faktycznym sprawy stwierdzić, że Skarżący nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Prezes KRUS nie kwestionował w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji ani stanu zdrowia Skarżącego ani trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Okoliczności te jednak nie mogły stanowić podstawy do przyznania dodatkowego świadczenia w postaci świadczenia w drodze wyjątku. Przepis art. 55 u.u.s.r. nie stanowi podstawy do ustalenia dodatkowego świadczenia w zbiegu z pobieranym już świadczeniem ustawowym w postaci renty rolniczej. Podobny pogląd prezentowany był w orzecznictwie sądowoadministracyjnym na gruncie spraw dotyczących przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (por. wyrok WSA w Warszawie z 14 września 2017r. sygn. akt II SA/Wa 395/17 – dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Świadczenie, o którym mowa w art. 55 ust. 1 u.u.s.r. nie jest świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione (por. wyrok NSA z 5 listopada 2014r. sygn. akt I OSK 2148/14, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). 5. Sąd z tych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji wyroku.