II SA/Wa 2631/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (sprawozdawca), Sędziowie WSA Sławomir Fularski, Andrzej Kołodziej, Protokolant Elwira Sipak, specjalista, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] października 2011 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...]. W motywach uzasadnienia organ podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ uznając, że M. C. nie spełnia wyżej określonych wymogów wskazał, że strona pobiera rentę socjalną. Wyjaśnił, że przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie przewidują zbiegu tego świadczenia ze świadczeniami ustawowymi przyznawanymi przez organy emerytalno-rentowe (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt II SA 388/01). Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. C. do tutejszego Sądu. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji skarżąca podniosła, że wysokość otrzymywanej renty socjalnej nie stanowi niezbędnych środków utrzymania. Podnosiła też, że otrzymywała równolegle rentę rodzinną i socjalną. Twierdziła, że z uzasadnienia wyroku WSA, sygn. akt II SA/Wa 413/11, wynika, że zbieg uprawnień do renty socjalnej i renty rodzinnej jest dopuszczalny. W ocenie strony skarżącej zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, albowiem brak było podstaw do przyjęcia, że posiada wystarczające środki na niezbędne utrzymanie. Dodatkowo podała, że od 16 lat choruje na nieuleczalną chorobę, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, porusza się na wózku inwalidzkim. Podnosiła również, że utrata renty rodzinnej postawiła ją w bardzo trudnej sytuacji finansowej i życiowej. Wskazywała na trudności związane z nabyciem wykształcenia i chorobą matki. Twierdziła, że jej sytuacja życiowa wymaga walki o odzyskanie prawa do wypłaty renty rodzinnej w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Podstawę materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie skarżąca, z uwagi na chorobę (wcześniej małoletniość, naukę) otrzymywała rentę rodzinną po zmarłym ojcu, równolegle otrzymując rentę socjalną. Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, należy podzielić stanowisko organu w przedmiocie braku w niniejszej sprawie wszystkich przesłanek, które w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu umożliwiałyby przyznanie świadczenia. Po stronie skarżącej nie zachodzi bowiem przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje ją z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Przesłanka niezbędnych środków utrzymania nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Kryterium niezbędnych środków utrzymania to wynik odniesienia sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie do wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty socjalnej lub kryterium dochodowego przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). W dotychczasowym orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny przy ocenie tej przesłanki zalecał dokonanie porównania sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach, jako minimalne, a ponadto z uwzględnieniem potrzeb służących do zaspokojenia minimum egzystencji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2006 r., sygn. akt I OSK 112/06, publ. Lex nr 321169; z dnia 7 sierpnia 2000 r., sygn. akt II SA 815/00, publ. Lex nr 55028). W niniejszej sprawie decydujące znaczenie ma okoliczność, iż skarżąca jest uprawniona do otrzymywania renty socjalnej. W ocenie Sądu, chociaż środki te nie są wystarczające na pokrycie wszystkich potrzeb skarżącej związanych z chorobą i rehabilitacją, to jednak w porównaniu z innymi świadczeniami nie są to środki, które nie zapewniają niezbędnego utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 150/10, odnosząc się do relacji pomiędzy rentą socjalną i świadczeniem w drodze wyjątku wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga indywidualnej oceny sytuacji osoby ubiegającej się o nie. W art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ustawodawca nie posłużył się sztywnymi kryteriami kwotowymi ani rodzajowymi, a jedynie nakazał badać Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, czy w konkretnym przypadku osoba pozbawiona jest niezbędnych środków utrzymania. Nie ma zatem podstaw zarówno do formułowania tezy, iż przyznanie świadczeń z pomocy społecznej generalnie wyłącza prawo do renty wyjątkowej, jak i tezy, że przyznanie tych świadczeń nie może być brane pod uwagę przy ocenie sytuacji materialnej osoby ubiegającej się o świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego każde świadczenie pieniężne otrzymywane przez osobę obiegającą się o świadczenie w drodze wyjątku ma znaczenie dla oceny czy jest ona pozbawiona "niezbędnych środków utrzymania". Przy tej ocenie należy jednak uwzględniać nie tylko jego wysokość, ale także stabilność i charakter (jakiego rodzaju potrzebom służy). Stała renta socjalna w swej istocie ma na celu zapewnienie skarżącej niezbędnych środków utrzymania, stąd nie można twierdzić, że jest ona ich pozbawiona. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł, jak w sentencji.