II SA/Wa 277/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego oddala skargę. Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] października 2006 r. nr [...], odmawiającą przyznania J. L. renty specjalnej. W uzasadnieniu podał, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być w jego trybie przyznana. Organ wskazał, że każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mających uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny, a nadto brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, która nie stanowi jednak jedynego kryterium przyznawania świadczeń tego rodzaju. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności wskazujące na jej szczególny charakter, tj. wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie, np.: kultury, sportu lub szczególne zdarzenia losowe. Prezes Rady Ministrów stwierdził, że wnioskodawca nie uzyskał uprawnień do renty ustawowej z uwagi na brak wymaganego okresu zatrudnienia oraz orzeczoną niezdolność do pracy. Rozpatrując wniosek organ ustalił, że w 1980 r. J. L. został pobity przez funkcjonariuszy MO, ale zdarzenie to nie miało charakteru politycznego, lecz wynikało z zachowania wnioskodawcy o charakterze chuligańskim. Działalność związkowa wnioskodawcy ograniczyła się wyłącznie do przynależności do związku zawodowego, a jego obecność na liście osób przeznaczonych do internowania związana była jedynie z toczącym się postępowaniem karnym. Ponadto, internowanie wnioskodawcy w 1981 r. okazało się bezpodstawne i bez związku z przynależnością do związku zawodowego, za co otrzymał on odszkodowanie od Skarbu Państwa. Obecnie J. L. korzysta ze świadczeń pomocy społecznej, jednak w ocenie organu, zebrane w sprawie dokumenty, wraz z uzasadnieniem wnioskodawcy, nie dają podstaw do przyznania świadczenia specjalnego. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. L. zarzucił organowi brak dokładności i wnikliwości w rozpatrzeniu jego sprawy, a powołując się na art. 77 Konstytucji wskazał, że wyrządzona krzywda ma być naprawiona. Doznaną krzywdę uzasadniają wyroki sądowe, ponadto skarżący wskazał, iż w okresie PRL był katowany oraz aresztowany, w wyniku czego utracił zdrowie. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. W powołanej wyżej ustawie o emeryturach i rentach z FUS określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych z funduszu gwarantowanego na ten cel ze składek ubezpieczeniowych – przyszłych świadczeniobiorców – przewidziano w przepisie art. 82 ust. 1 regulację szczególną. Pozwala ona na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, emerytury lub renty na warunkach i wysokości innej niż określone w ustawie. Świadczenia przewidziane w wyżej wymienionym przepisie są świadczeniami specjalnymi także z tego względu, że są finansowane z budżetu państwa (art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie mają przy tym charakteru roszczeniowego, gdyż ustawa nie gwarantuje ich wypłaty pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak zupełnej dowolności organu rozstrzygającego sprawy takich świadczeń. Z przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie wynikają wprost żadne przesłanki warunkujące jego przyznanie, bowiem ustawodawca odwołuje się jedynie do pojęcia "szczególnie uzasadnionych przypadków", a zatem brak jest w nim określenia granic uznania administracyjnego. Jednakże, stosownie do przepisu art. 124 powołanej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej przewidziane stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Oznacza to, że Prezes Rady Ministrów, podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia specjalnego, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany też do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Wykładnię użytego w przepisie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wyrażenia "szczególnie uzasadnionego przypadku" orzecznictwo łączy z wybitnymi zasługami w działalności zawodowej, artystycznej, społecznej lub politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1954/04, LEX 171678). Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jakkolwiek nie może być ona jedyną przesłanką przyznania świadczenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 144/05, LEX 171714). Trybunał Konstytucyjny, badając konstytucyjność powołanego przepisu, w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05, stwierdził również, że "świadczenie przyznane przez Prezesa Rady Ministrów nie zostało przewidziane dla sytuacji, w których osoby starsze lub też całkowicie niezdolne do pracy, a zarazem niespełniające warunków do uzyskania świadczeń przewidzianych w ustawie emerytalnej, nie są w stanie podjąć pracy (lub innej działalności zarobkowej) i pozostają w ciężkim położeniu materialnym. Dla wskazanych tu przypadków tzw. szczególnego pokrzywdzenia przewidziana jest instytucja emerytury/renty wyjątkowej, o której stanowi art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a ponadto świadczenia o charakterze socjalnym. Celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych, itd. [...]. Chodzi bowiem o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie działalności. Z uwagi na różnorodność, wyjątkowość, a często nieporównywalność tego typu zasług użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione". W rozpatrywanej sprawie Prezes Rady Ministrów zasadnie uznał, iż zarówno okoliczności podawane przez skarżącego, jak również dokonane w toku przeprowadzonego zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego ustalenia organu, nie umożliwiają przyznania świadczenia specjalnego. Nie sposób bowiem przyjąć, by wskazane przez J. L. represyjne działania funkcjonariuszy MO oraz członkostwo w związku zawodowym w latach 80 – tych XX wieku wystarczyły do uznania go za osobę szczególnie zasłużoną lub wybitną. Natomiast pozostałe argumenty podnoszone przez skarżącego a dotyczące obowiązku wynagrodzenia szkody, jaka została wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej (art. 77 ust. 1 Konstytucji), oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie mogą przesądzać o uprawnieniach do świadczenia specjalnego, tym bardziej, że na mocy wyroku Sądu Rejonowego w T. [...] Wydział [...] z dnia [...] maja 1996 r., sygn. akt [...] przyznano skarżącemu odszkodowanie za utratę zarobków związaną z jego internowaniem. Natomiast świadczenie przyznawane na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie ma charakteru odszkodowawczego. Z kolei zarzuty skargi wskazujące na pozbawienie skarżącego zdrowia w związku z katowaniem i aresztowaniem nie znajdują potwierdzenia w aktach sprawy. Wyrokiem z dnia [...] listopada 2005 r., sygn. akt [...], Sąd Apelacyjny w K. uznał skarżącego za niezdolnego do pracy od czerwca 2002 r., a w oparciu o dane medyczne i opinię biegłych uznano, że niezdolność nie mogła powstać przed dniem [...] kwietnia 2001 r., zatem z zestawienia powyższych okoliczności wyraźnie wynika, iż utrata przez skarżącego zdrowia nie ma związku z działaniami podejmowanymi względem skarżącego przez funkcjonariuszy MO, a w konsekwencji brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania J. L. za osobę szczególnie zasłużoną lub wybitną. Natomiast celem regulacji zawartej w przedmiotowym przepisie art. 82 ust. 1 ustawy emerytalno-rentowej jest, co podniesiono już wcześniej, uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych i wybitnych lub dotkniętych szczególnymi zdarzeniami losowymi, nie zaś pomoc osobom niepełnosprawnym. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.