II SA/Wa 3127/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, Sędzia WSA Waldemar Śledzik, Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Wiechowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Rektora [...] w W. z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Rektora [...] w W. na rzecz skarżącej A. S. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania; Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Rektor Akademii [...] w [...], działając na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020 r. poz. 85 ze zm.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) oraz Regulaminu świadczeń dla studentów, po rozpatrzeniu wniosku Pani A. S. (skarżąca) o przyznanie stypendium socjalnego z dnia [...] września 2020 r., nie przyznał ww. stypendium na rok akademicki 2020/2021. Do wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Rektor Akademii [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...], działając na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz Regulaminu świadczeń dla studentów, po rozpatrzeniu wniosku Pani A. S. o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z dnia [...] września 2020 r., przyznał ww. stypendium na rok akademicki 2020/2021 w wysokości 1.000 zł miesięcznie. Stypendium będzie wypłacane przez 10 miesięcy od [...].10.2020 r. do [...].07.2021 r. W uzasadnieniu wskazanej decyzji wskazano, że zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego określił, iż wysokość dochodu na osobę w rodzinie uprawniająca do ubiegania się o stypendium socjalne nie może przekroczyć kwoty 1.051 złotych. Biorąc pod uwagę wysokość dochodu na osobę w rodzinie A. S., który wynosił 721,19 złotych miesięcznie oraz okoliczności wskazane przez Panią A. S. we wniosku, przyznano stypendium socjalne w zwiększonej wysokości. Decyzję powyższą skarżąca otrzymała na e-maila założonego w domenie uczelnianej w dniu [...] lutego 2021 r. Zgodnie z poleceniem zawartym w treści e-maila, w dniu [...] lutego 2021 r. skarżąca przesłała e-maila zwrotnego potwierdzającego odbiór ww. decyzji. Na podstawie ostatecznej i prawomocnej decyzji z dnia [...] grudnia 2020 roku, Uczelnia wypłaciła skarżącej na rachunek bankowy stypendium socjalne w zwiększonej wysokości za okres czterech miesięcy: październik 2020, listopad 2020, grudzień 2020 oraz styczeń 2021 w łącznej kwocie 4.000,00 złotych (cztery tysiące złotych). W dniu [...] marca 2021 r. skarżąca otrzymała z Uczelni wiadomość e-mailową informującą, iż jej okres studiowania wynosi ponad 6 lat, albowiem pierwsze studia rozpoczęłam w 2013 roku. Wskazano, iż z uwagi na przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, stanowiące, iż studentom przysługują stypendia na studiach pierwszego i drugiego stopnia nie dłużej niż przez 6 lat, nie zostanie jej od lutego 2021 roku wypłacone stypendium socjalne oraz będzie musiała zwrócić wszystkie pobrane już świadczenia socjalne w roku akademickim 2020/2021 jako świadczenia nienależne w łącznej wysokości 4.000,00 złotych, tj. pobrane stypendium socjalne od października 2020 do stycznia 2021 roku. W uzasadnieniu wskazanej na wstępie decyzji Rektor wyjaśnił, że stosownie do przepisu art. 93 ust. 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce stypendium rektora i inne świadczenia nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy: a) magistra, magistra inżyniera albo równorzędny, b) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia. Powyższy przepis stosuje się również do osób posiadających tytuły zawodowe uzyskane za granicą. Na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich studentowi przysługują świadczenia jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Przy czym 6 lat dotyczy okresu studiowania. Do okresu 6 lat wlicza się łączny okres wszystkich studiów, a także czas urlopu. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia okresy studiowania sumuje się. Biorąc pod uwagę dane dotyczące studiowanych dotychczas przez skarżącą kierunków studiów zebrane w USOS oraz podane przez skarżącą we wniosku, Rektor stwierdził, że okres sześciu lat, w którym możliwe było otrzymywanie stypendium upłynął. W związku z powyższym stypendium nie może zostać ww. przyznane na studiach pierwszego stopnia. Skarżąca wywiodła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazując na: 1. rażące naruszenie przepisu art. 16 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez naruszenie zasady trwałości decyzji - zarzut nieważności,  2. naruszenie przepisów postępowania, polegające na niezastosowaniu w zaskarżonej decyzji art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie niewystarczającego uzasadnienia faktycznego, albowiem organ nie wskazał jasnych i czytelnych faktów, które uznał za udowodnione oraz wszystkich dowodów, na których to oparł swoją decyzję, 3. naruszenie w decyzji przepisów prawa materialnego poprzez nieprawidłową wykładnię przepisów art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce polegające na przyjęciu przez organ, że okres 6 lat, o którym mowa w tym przepisie, należy liczyć od dnia uzyskania statusu studenta, a nie jako okres rzeczywistego pobierania stypendium przez studenta. Skarżąca domagała się na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 roku o numerze [...], która została wydana w sprawie rozstrzygniętej już inną ostateczną decyzją tego samego organu, a mianowicie ostateczną i prawomocną decyzją Rektora Akademii [...] z dnia [...] grudnia 2020 roku o tym samym numerze, tj. [...]. I zasądzenia od Rektora Akademii [...] na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi wskazała między innymi, że nie podziela stanowiska Rektora co do interpretacji art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce polegającego na przyjęciu przez organ, że okres 6 lat, o którym mowa w tym przepisie, należy liczyć od dnia uzyskania statusu studenta, a nie jako okres rzeczywistego pobierania stypendium przez studenta. W ocenie skarżącej okres 6 lat należy liczyć, zgodnie również z linią orzeczniczą Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, jako okres rzeczywistego pobierania stypendium przez studenta, a nie posiadania samego statusu studenta, a biorąc pod uwagę powyższe, skarżąca posiada nadal uprawnienie do pobierania stypendium socjalnego przynajmniej przez cały sporny okres, tj. cały rok akademicki 2020/2021, albowiem do końca poprzedniego roku akademickiego 2019/2020 na wszystkich studiach pobrała stypendium socjalne przez łączny okres 29 miesięcy (UW - załączniki nr 11-15) i stypendium dla osób niepełnosprawnych wraz z zapomogą przez łączny okres 20 miesięcy ([...]- załącznik nr 10, na tym zaświadczeniu uwzględniono również obecny rok akademicki 2020/2021, tj. od października 2020 do lipca 2021 roku, gdzie pobierała obecnie stypendium dla niepełnosprawnych, ale ten okres nie wlicza się do ww. okresów, albowiem kwestia jej uprawnień do stypendium socjalnego powstała od października 2020 roku, a student może pobierać na tym samym roku równocześnie kilka rodzajów stypendiów; ten okres czyli pobrane świadczenia w roku akademickim 2020/21 będzie miał znaczenie przy ewentualnym wyliczaniu prawa do uprawnień w roku akademickim 2021/2022 ). W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej uwzględnienie przyznając, że rzeczywiście w sprawie wydano dwie decyzje w tej samej sprawie a zatem jako uzasadniony należy uznać zarzut ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej uprzednio ostateczną i prawomocną decyzją. Decyzja z dnia [...] grudnia 2020 r. stała się prawomocna i ostateczna. Stąd należy przyznać rację Skarżącej, że w sprawie rozstrzygniętej uprzednio decyzją ostateczną nie powinna zostać wydana kolejna decyzja w tożsamej podmiotowo i przedmiotowo sprawie, tym razem odmawiająca Skarżącej przyznania stypendium socjalnego w roku akademickim 2020/2021. Niemniej jednak należy tu jednak wskazać, że w dacie wydania pierwszej decyzji z dnia [...] grudnia 2020 r. przyznającej Skarżącej stypendium socjalne Organ nie posiadał wiedzy o tym, że Skarżąca przekroczyła 6 - letni okres studiowania. Organ wydając tę decyzję opierał się na oświadczeniu Skarżącej, z którego ta okoliczność nie wynikała. Dopiero na dalszym etapie, tj. już po wydaniu decyzji przyznającej stypendium socjalne, na podstawie informacji znajdujących się w systemie POLON okazało się, że Skarżąca przekroczyła wskazany powyżej 6 - letni okres studiowania. Wówczas zastosowano się do wytycznych Ministerstwa Edukacji i Nauki i wydano decyzję, w której odmówiono Skarżącej przyznania rzeczonego stypendium. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl zaś art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Rektor Akademii [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] narusza prawo. Przechodząc do najdalej idącego zarzutu skargi dotyczącego nieważności decyzji należy zauważyć, iż zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. W doktrynie wskazuje się, że stwierdzenie nieważności decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, wymaga ustalenia tożsamości ostatecznej sprawy administracyjnej pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Tożsamość podmiotowa ma miejsce, gdy w sprawie występują te same strony, sprawa dotyczy tych samych podmiotów. Tożsamość przedmiotowa występuje, gdy tożsama jest podstawa prawna, stan faktyczny oraz prawa i obowiązki stron, które z nich wynikają. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko pomiędzy tymi samymi stronami (M. Jaśkowska [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 910). W orzecznictwie przyjmuje się zaś, że "dla stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie rei iudicatae, istotne znaczenie ma istnienie tożsamości obu spraw. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami" (por. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2010 r., II OSK 931/09, LEX nr 597967). Przedmiotem zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. jest przyznanie stypendium socjalnego dla skarżącej w roku akademickim 2020/2021. Zaskarżoną decyzja odmówiono skarżącej powyższego świadczenia. Jednak jak wskazano w stanie faktycznym niniejszego uzasadnienia w obrocie prawnym pozostawała w chwili wydania zaskarżonej decyzji, prawomocna i ostateczna decyzja Rektora Akademii [...] nr [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., którą to decyzją przyznano skarżącej stypendium na rok akademicki 2020/2021 w wysokości 1.000 zł miesięcznie, wskazując jednocześnie, że stypendium będzie wypłacane przez 10 miesięcy od [...].10.2020 r. do [...].07.2021 r. Reasumując w niniejszych dwóch decyzjach z dnia [...] grudnia 2020 r. i [...] kwietnia 2021 r. zachodzi tożsamości sprawy administracyjnej pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Wobec powyższego pozostawienie w obrocie prawnym decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. naruszałoby zasadę trwałości decyzji administracyjnych, określoną w art. 16 § 1 k.p.a. i stanowiłoby przesłankę nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 2642/16 orzekł: "Dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tej decyzji." W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzję. W zakresie zwrotu kosztów postępowania orzekł w oparciu o art. 200 p.p.s.a.. Na marginesie sprawy Sąd wskazuje, że nie podziela wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce prezentowanej przez Rektora Akademii [...]. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, student może ubiegać się o 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych; 3) zapomogę; 4) stypendium rektora; 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego; 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną. Z kolei w myśl art. 93 ust. 2 powołanej ustawy, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (stypendium ministra) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. W ocenie Rektora prawo m.in. do stypendium socjalnego, po spełnieniu wymogów kwalifikujących do tego świadczenia z przyczyn ekonomicznych, posiada student, który studiuje na studiach wymienionych w art. 93 ust. 2 nie dłużej niż sześć lat. W ocenie Sądu, odkodowanie tego przepisu nie wymaga specjalnych zabiegów interpretacyjnych, albowiem stanowi on, że to świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat . Zważywszy na system kształcenia studentów na studiach pierwszego i drugiego stopnia czy jednolitych studiach magisterskich ustalenie 6 letniego okresu prawa do otrzymywania świadczeń, w tym stypendium socjalnego jest zrozumiałe. W ustawie nie zawarto jednak przepisu ograniczającego lub wyłączającego to prawo ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nie przykładaniem się do nauki lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, prawo do świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1 ma tylko przez okres sześciu lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika, żeby studia podejmowane przez skarżącą wyłączały ją z grona osób, którym świadczenia nie przysługują. Organy orzekające w sprawie ustaliły, przez jaki okres skarżąca posiadała status studenta jednakże całkowicie pominęły kwestię pobierania przez nią świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4, co – zdaniem sądu – o ile nie zachodzą wyłączenia z pkt 2, ust. 3 i 4, ma charakter kluczowy. Oczywistą przesłanką otrzymania stypendium jest również status materialny studenta. Podsumowując, organy orzekające w sprawie stypendium socjalnego wadliwie zinterpretowały przepis art. 93 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zaś wadliwe rozumienie przepisu nie pozostało bez wpływu na naruszenie przepisów procedury administracyjnej (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.) poprzez nie zebranie dowodów umożliwiających ocenę możliwości otrzymania przez skarżącą stypendium socjalnego. Na zakończenie Sąd wskazuje, że identyczne stanowisko w zakresie interpretacji art. 93 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce przedstawił w wyroku z dnia 10 czerwca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 222/20.