II SA/Wa 314/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Maria Werpachowska Sędzia WSA – Ewa Grochowska – Jung (sprawozdawca) Sędzia WSA – Anna Mierzejewska Protokolant – specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2014 r. sprawy ze skargi D. B. na rozkaz personalny Komendanta Głównego Policji z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zaliczenia okresów pracy w gospodarstwie rolnym 1. uchyla zaskarżony rozkaz personalny oraz utrzymany nim w mocy rozkaz personalny z dnia [...] października 2013 r.; 2. stwierdza, że zaskarżony rozkaz personalny nie podlega wykonaniu w całości; 3. zasądza od Komendanta Głównego Policji na rzecz skarżącego D. B. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Komendant Główny Policji rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., działając na podstawie art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy własny rozkaz personalny nr [...] z dnia [...] października 2013 r. o odmowie przyznania D. B. prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia [...] lipca 1992 r. do dnia [...] listopada 1996 r. W sprawie ustalono następujący stan faktyczny. [...] D. B. raportem z dnia [...] sierpnia 2013 r. zwrócił się do Komendanta Głównego Policji z prośbą o "wliczenie do stażu pracy okresu od dnia [...] lipca 1992 r. do [...] listopada 1996 r.". Do przedmiotowego raportu załączył zaświadczenie ze Starostwa Powiatowego w C. informujące o posiadaniu przez rodziców gospodarstwa rolnego, zaświadczenie z Urzędu Gminy w W. w sprawie braku dowodów potwierdzających pracę w gospodarstwie rolnym rodziców, zeznania dwóch świadków, oświadczenie wnioskodawcy w sprawie zatrudnienia w gospodarstwie rolnym, poświadczenie zameldowania na pobyt stały oraz kserokopię potwierdzoną za zgodność z oryginałem książeczki wojskowej. W dalszej kolejności, na żądanie organu, wnioskodawca przedstawił jeszcze poświadczenia zameldowania rodziców (M. i M. B.) z Urzędu Gminy w W. oraz wyjaśnienia świadków stanowiące uzupełnienie złożonych wcześniej zeznań. Na podstawie tak zgromadzonego materiału dowodowego Komendant Główny Policji rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] października 2013 r. odmówił przyznania funkcjonariuszowi prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstw, rolnym od dnia [...] lipca 1992 r. do dnia [...] listopada 1996 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy D. B. zarzucił decyzji organu I instancji naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa oraz naruszenie art. 6 pkt 2 lit. c ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Komendant Główny Policji ponownie rozpoznając sprawę wezwał pismami z dnia [...] listopada 2013 r. wnioskodawcę oraz świadków – R. S. i E. W. do złożenia kolejnych wyjaśnień odnośnie pracy funkcjonariusza w gospodarstwie rolnym rodziców we wnioskowanym okresie. Po otrzymaniu wyjaśnień wnioskodawcy i świadków organ II instancji utrzymując w mocy rozkaz personalny z dnia [...] października 2013 r. wskazał, brak jest podstaw do przyznania funkcjonariuszowi prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za wnioskowany okres ponieważ nie można uznać za wiarygodne zeznań świadków w kontekście stałej pracy funkcjonariusza w gospodarstwie rolnym rodziców, tj. świadka E. W., która nie mogła codziennie widywać zainteresowanego podczas wykonywania zajęć w gospodarstwie rolnym, albowiem zeznała ,,to było dość dawno, a niektórych rzeczy nie pamięta się co było rok temu", ponadto z treści tych zeznań wynika, iż świadkowie mogli jedynie obserwować czynności wykonywane przez stronę doraźnie, a nie jak wskazują w zeznaniach w pełnym wymiarze czasu natomiast uczęszczanie strony do szkoły połączone było przede wszystkim z długotrwałymi dojazdami, pokonywaniem drogi do i ze szkoły, przygotowywaniem się do zajęć szkolnych, egzaminu maturalnego. Organ wskazał też, że wyjaśnienia policjanta świadczą o tym, iż wiele wykonywanych przez niego czynności w gospodarstwie rolnym miało charakter sezonowy i doraźny, gdyż jak sam wskazuje "wykonywał prace polowe w okresach sezonowych" tj. sianokosy, żniwa, sadzenie i sianie, wykopki, zimowe prace związane z karmieniem zwierząt; nie mający istotnego znaczenia dla funkcjonowania gospodarstwa. Areał przedmiotowego gospodarstwa rolnego oraz jego charakter nie mógł, w ocenie Komendanta Głównego Policji, wymagać nakładu stałej pracy czterech osób, podczas gdy strona oraz świadkowie potwierdzają, że rodzice oraz brat funkcjonariusza stale przebywali i wykonywali czynności niezbędne do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Ponadto organ wskazał, że zainteresowany w dokumentach zgromadzonych w związku z przyjęciem do służby w Policji nie zawarł żadnej informacji o swojej pracy w gospodarstwie rolnym rodziców. Powyższy rozkaz stał się przedmiotem skargi D. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o uchylenie zaskarżonego rozkazu oraz rozkazu I instancji. Zaskarżonym rozkazom skarżący zarzucił naruszeniu art. 7 kpa, art. 77 §1 kpa, art. 80 kpa oraz art. 107 §3 kpa polegającym w szczególności na niedostatecznym wyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy oraz wybiórczej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału w tym oczywiście błędne ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia, pozostające w wyraźnej opozycji ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym co prowadziło do dokonania oceny materiału dowodowego w sposób całkowicie dowolny, z pominięciem istotnych dla sprawy faktów wskazujących w sposób jednoznaczny, iż skarżący w okresie od dnia [...] lipca 1992 r. do dnia [...] listopada 1996 r. stale pracował w indywidualnym gospodarstwie rolnym; błędnym ustaleniu, iż praca skarżącego w gospodarstwie rolnym we wnioskowanym okresie nie była pracą stałą, a jedynie doraźną pomocą w wykonywaniu typowych obowiązków domowych; dokonaniu ustaleń nieznajdujących oparcia w zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz lakonicznym uzasadnieniu swego stanowiska. Skarżący zarzucił też naruszenie art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez przyjęcie, iż skarżący nie spełnia przymiotu domownika w rozumieniu ww. ustawy, naruszenie art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, poprzez odmową wliczenia do wysługi lat pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, pomimo spełnienia przymiotu domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz naruszenie art. 138 §1 pkt 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy rozkazu personalnego nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia [...] września 2013 roku pomimo naruszenia przepisów mających wpływ na wynik sprawy, wskazanych jak wyżej. W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonych rozkazach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Oznacza to, iż sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa. Rozpatrywana pod tym kątem skarga D. B. zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 101 ust 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz. U. z 2011r., Nr 287, poz. 1687 ze zm.) wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat. Stosownie zaś do § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.) do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Niewątpliwie takim odrębnym przepisem jest art. 1 ust 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310), zgodnie z którym do stażu pracy wlicza się pracownikowi przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Skoro zatem skarżący wniósł o ustalenie procentowego wzrostu uposażenia zasadniczego poprzez zaliczenie do wysługi lat okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym od dnia [...] lipca 1992 r. do dnia [...] listopada 1996 r., to dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy należy ocenić, czy spełnia on wszystkie przesłanki do uznania go za domownika w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2013 r. poz. 1403). Zgodnie z art. 6 pkt 2 cytowanej powyżej ustawy przez domownika należy rozumieć osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Organ dokonując oceny zebranego materiału dowodowego w sprawie uznał, że skarżący nie spełnia wszystkich powyższych warunków wskazanych w cytowanym art. 6 pkt 2, ponieważ nie można było uznać, iż stale pracował on w gospodarstwie rolnym rodziców z uwagi na jednoczesne pobieranie nauki w Technikum Mechanicznym w C. Zdaniem organu "o stałości pracy" nie przemawiały też zebrane w sprawie dowody, tj. m.in. zeznania świadków i wyjaśnienia skarżącego. W ocenie Sądu powyższa ocena organu nie jest prawidłowa. Komendant badając niniejszą sprawę dokonał zawężającej wykładni pojęcia domownik, akcentując przede wszystkim niemożność stałego przebywania skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców z uwagi na pobieranie nauki, czym niewątpliwie naruszył art. 6 pkt 2 cytowanej ustawy, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Orzecznictwo sądowe podkreśla, że charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności, zatem nie musi on pracować w takim samym wymiarze godzinowym jak rolnik i może pozwolić sobie na jednoczesne kształcenie się. Na takie rozumienie charakteru pracy domownika wskazuje rozróżnienie przez ustawodawcę w art. 6 pkt 1 i 2 powołanej ustawy definicji rolnika i domownika. Gdyby bowiem zamiarem ustawodawcy było jednakowe traktowanie nakładu pracy domownika i rolnika oraz ich wkładu w rozwój gospodarstwa rolnego, to z pewnością nie wprowadzałby takiego rozróżnienia. Nie można zatem przyjmować, że skoro osoba, mająca status domownika, realnie pomagając rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie pobiera naukę w szkole, to jej praca w tym gospodarstwie nie ma z tego powodu charakteru stałego. Ocena taka musi być dokonywana w odniesieniu do konkretnych okoliczności faktycznych (por. wyrok NSA z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. akt I OSK 172/13 niepubl., wyrok NSA z dnia 5 marca 2014 r. sygn. akt I OSK 234/13, WSA w Warszawie z dnia 9 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 56/14, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 października 2006 r., sygn. akt II UK 42/2006 (publ. OSNP 2007/19-20/292) wskazał na potrzebę odstąpienia od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego, wykonywania prac w gospodarstwie. Podkreślił, że mając na względzie cel i funkcje omawianej ustawy, ustanowienie obowiązku ubezpieczenia społecznego domownika dotyczy osób niebędących posiadaczami gospodarstwa rolnego, a powiązanych z gospodarstwem rolnym tylko szczególnym stosunkiem cechującym domownika. Nieodzowne jest zatem sięgnięcie do specjalnego znaczenia jego roli w społeczno-gospodarczych stosunkach wiejskich, której specyfikę uwypukla porównanie określenia domownika w art. 6 pkt 2 i definicji rolnika sformułowanej w art. 6 pkt 1 ustawy. Zestawienie tych przepisów pokazuje, że istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Mając to na względzie, należy zaaprobować stanowisko, że wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego te prace sprzętu. Stanowisko to nawiązuje do wyroku z dnia 21 kwietnia 1998 r., sygn. akt II UKN 3/98 (niepublikowanego), w którym Sąd Najwyższy przyjął, że praca domownika w gospodarstwie rolnym, wykonywana w wymiarze czasu stosownym do prawidłowego jego funkcjonowania, zgodnie z jego strukturą, przy uwzględnieniu jego obszaru oraz ilości pracujących w nim osób, jest pracą stałą. W ocenie Sądu niezrozumiałym jest też sposób, w jaki organ dokonuje w sprawie oceny zgromadzonych dowodów. W tym zakresie zarzuty skarżącego są zasadne. Dla przykładu, organ z jednej strony podważa wartość dowodową zeznań świadków, wskazując na ich niewiarygododność, niejednoznaczność i niespójność, a z drugiej strony właśnie z tych zeznań wywodzi, że skarżący nie pracował stale w gospodarstwie rolnym rodziców. Zdaniem Sądu, skoro organ doszedł do przekonania, że zeznania świadków nie mają wartości dowodowej, to nie można z nich wywodzić żadnych okoliczności – ani na korzyść, ani też na niekorzyść skarżącego. Dalej organ odmawia mocy dowodowej oświadczeniom skarżącego, co do częstotliwości i jakości wykonywanych prac, a z drugiej strony posługuje się sobie tylko znaną miarą – przeliczając wielkość i charakter gospodarstwa oraz ilość posiadanych zwierząt gospodarskich przez ilość osób zamieszkujących w tymże gospodarstwie i wskazując, że powyższe prowadzi do wniosku, iż praca skarżącego nie miała istotnego znaczenia dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rodziców. Przy czym organ nie odnosi się do takich faktów jak to, że rodzina skarżącego składała się z czterech osób, w tym chorego ojca, niezdolnego do ciężkich prac, matki i młodszego od skarżącego o 3 lata brata, który też pobierał naukę w szkole, a praca w gospodarstwie nie polega na ciągłym wykonywaniu określonych obowiązków, ale właśnie zależy w dużej mierze od pory dnia i pory roku. Zdaniem Sądu, jak najbardziej realne są twierdzenia skarżącego, że wykonywał on prace w gospodarstwie po powrocie ze szkoły i w czasie wolnym od zajęć, tj. w soboty, święta, ferie i wakacje. O ile bowiem prace przy obrządku zwierząt gospodarskich są cykliczne i w zasadzie nie można ich przenieść w czasie, o tyle prace polowe, czy też przygotowywanie opału na zimę należą do zajęć, które można przynajmniej w ograniczonym zakresie zaplanować, np. na czas wakacji, ferii lub wolnego weekendu. Powyższe uchybienia, dowodzą, w ocenie Sądu, że Komendant Główny Policji rozpoznając sprawę naruszył art. 80 kpa. Niewątpliwie organ dokonał wielu czynności by zebrać obszerny materiał dowodowy, jednak sposób jego oceny, przeczy zasadzie swobodnej oceny dowodów, która polega nie tylko na przypisaniu wiarygodności i mocy dowodom według własnego przekonania, ale też na wszechstronnym rozważeniu zebranego materiału (por. A. Wróbel "Komentarz aktualizowany do art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego" [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel "Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071)", publ. LEX nr 165107). Konkludując, zarówno rozkaz personalny z dnia [...] października 2013 r. , jak i utrzymujący go w mocy rozkaz z [...] grudnia 2013 r., zawierają wady prawne, które skutkują ich uchyleniem. Dlatego też organ ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę powyższe wytyczne Sądu dotyczące wykładni art. 6 ust 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i ugruntowanego stanowiska orzecznictwa w tym zakresie, jak i też wytyczne dotyczące oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.