II SA/Wa 3488/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie pomocy pieniężnej za kontynuowanie nauki oddala skargę zdanie odrębne Iwona Maciejuk Zaskarżoną przez A. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] sierpnia 2017 r. (nr [...]) Minister Obrony Narodowej utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z [...] maja 2017 r. (nr [...]) o odmowie przyznania skarżącemu pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że w dniu [...] września 2013 r. K. K. (wdowa po zmarłym [...]. M. K.) wystąpiła do Ministra Obrony Narodowej z wnioskiem o przyznanie, m. in. dla jej syna A. K. (ur.[...] kwietnia 1997 r.), pobierającego rentę rodzinną po ojcu, pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, o której mowa w art. 27 ust. 6 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. z 2020 r., poz. 586 ze zm.). Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w [...], któremu sprawa przekazana została według właściwości, decyzją z [...] maja 2017 r. (nr [...]) wydaną na podstawie art. 104 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 11 i art. 27 ust. 6 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin oraz § 6 rozporządzenia z dnia 24 czerwca 2009 r. w sprawie funduszu socjalnego dla emerytów i rencistów wojskowych oraz przekazywania środków funduszu socjalnego między wojskowymi organami emerytalnymi (Dz.U. z 2009 r., poz. 890 ze zm.), odmówił przyznania A. K. pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji odwołał się do przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną decyzji, podał, że pomoc pieniężna na kontynuowanie nauki jest przyznawana przez wojskowy organ emerytalny dziecku, na jego wniosek, po ukończeniu 16 roku życia, pobierającemu rentę rodzinną po żołnierzu, którego śmierć nastąpiła w związku z wykonywaniem zadań służbowych, do zakończenia nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] podał, że wniosek K. K. nie jest uzasadniony ponieważ samobójcza śmierć M. K. (w dniu [...] lutego 2013 r. na terenie obiektu koszarowego Centrum Szkolenia Logistyki w [...]) nie pozostaje w jakimkolwiek związku funkcjonalnym z wykonywaniem zadań służbowych, w rozumieniu art. 27 ust. 6 ustawy zaopatrzeniowej. Powołana ustawa nie definiuje pojęcia "śmierci w związku z wykonywaniem zadań służbowych", niemniej NSA w wyroku z 12 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1026/13, wywiódł, że bezpośredni związek wypadku żołnierza z wykonywanymi zadaniami, oznacza, że wypadek jest następstwem wykonywania przez żołnierza wyznaczonych zadań. Związek ten ma charakter czasowy, miejscowy oraz przede wszystkim funkcjonalny. Wykonywane przez żołnierza czynności muszą wiązać się z wykonywaniem zadań, do których została wyznaczona określona misja pokojowa lub stabilizacyjna, przy czym niosą one ze sobą realne zagrożenie dla jego życia i zdrowia. Specyfika tych zadań jest odmienna od normalnych, zwykłych obowiązków służbowych. Organ dodał, że fakt, że Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] w orzeczeniu z [...] marca 2016 r. (nr [...]) stwierdziła, że samobójcza śmierć M. K. (przez powieszenie) pozostaje w związku przyczynowym ze służbą wojskową, jako następstwo wypadku, z tytułu którego przysługują dodatkowe świadczenia odszkodowawcze na podstawie ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz.U. z 2017 r., poz. 1950 ze zm.) nie oznacza jednocześnie, że jego śmierć nastąpiła w związku z wykonywaniem przez niego zadań służbowych w rozumieniu art. 27 ust. 6 ustawy zaopatrzeniowej. A. K. złożył odwołanie od tej decyzji zarzucając, że została wydana z naruszeniem art. 7 i art. 77 k.p.a., z uwagi na nierozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy, w szczególności pominięcie uzasadnienia prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] o sygn. akt [...], którym zmieniono decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z [...] czerwca 2014 r o odmowie przyznania B., A. i K. K. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 5 i art. 7 ust. 3 ustawy z 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz.U. z 2014 r., poz. 213), prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierci ojca i męża wskutek wypadku pozostającego w związku ze służbą wojskową i przyznaniu prawa do jednorazowego odszkodowania. Odwołujący się podkreślił, że z powołanego wyroku jednoznacznie wynika, że samobójczą śmierć M. K. należy uznać za wypadek pozostający w związku ze służbą wojskową. Odwołujący się zarzucił jednocześnie organowi I instancji naruszenie art. 27 ust. 6 ustawy zaopatrzeniowej poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że śmierć M. K. nie nastąpiła w związku z wykonywaniem zadań służbowych, mimo ścisłego związku przyczynowo skutkowego pomiędzy jego śmiercią, a realizacją przez niego zadań służbowych. Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Minister Obrony Narodowej decyzją z [...] sierpnia 2017 r. (nr [...]) wydaną na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił zapatrywanie organu I instancji, że śmierć M. K. nie nastąpiła bezpośrednio w wyniku wykonywania zadań (czynności) służbowych, a na skutek popełnionego samobójstwa. Organ II instancji podkreślił, że czym innym jest "śmierć w związku ze służbą wojskową", która jest pojęciem szerszym, a czym innym "śmierć w związku z wykonywaniem zadań służbowych". Minister Obrony Narodowej dodał, że Sądu Rejonowy w [...] w wyroku z [...] września 2015 r., sygn. akt [...], na który powołano się w odwołaniu, orzekł o przyznaniu rodzinie zmarłego jednorazowego odszkodowania za wypadek pozostający w związku ze służbą wojskową. W powołanym wyroku Sąd podał, że M. K. cierpiał na chorobę psychiczną w postaci zaburzeń depresyjnych, a okolicznościami zewnętrznymi, które spowodowały jego działanie był długotrwały stres i zmęczenie oraz anonim skierowany do jego przełożonych, dotyczący nieprawidłowości w wykonywaniu przez zmarłego zadań służbowych. Zdaniem Ministra Obrony Narodowej nie można z tego wywodzić, że jego śmierć nastąpiła w związku z wykonywaniem zadań służbowych, ponieważ takich zadań zmarły nie wykonywał. A. K. w skardze wniesionej do Sądu na decyzję Ministra Obrony Narodowej z [...] sierpnia 2017 r. zarzucił, że została wydana z naruszeniem art. 27 ust. 6 ustawy zaopatrzeniowej, art. 7, 7a, 8, 77 oraz art. 81 § 1 k.p.a. i wniósł o jej uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący zgodził się z organem II instancji, że śmierć w związku ze służbą wojskową jest pojęciem szerszym aniżeli śmierć w związku z wykonywaniem zadań służbowych, ale wbrew twierdzeniom Ministra Obrony Narodowej, wykonywanie zadań służbowych stanowi nieodzowny element pełnienia służby wojskowej. Skoro zatem w sposób bezsporny zarówno Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w [...] ustaliła związek śmierci M. K. ze służbą wojskową, a Sąd Rejonowy w [...] w prawomocnym wyroku z dnia [...] września 2015 r., sygn. akt [...] związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy śmiercią ojca skarżącego, a pełnioną przez niego służbą wojskową (w tym realizacją zadań służbowych) to nie ma podstaw, zarówno faktycznych jak i prawnych, do odmowy przyznania skarżącemu pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki, zgodnie z treścią ustawy zaopatrzeniowej. A. K. dodał, że skoro organ II instancji przyznaje, że istnieją wątpliwości interpretacyjne w zakresie definicji pojęcia śmierci w związku z wykonywaniem zadań służbowych, to wątpliwości te należało rozstrzygnąć na korzyść skarżącego. Organy obu instancji oceniając materiał dowodowy sprawy pominęły istotną treść opinii psychiatrycznej wydanej przez powołanych biegłych sądowych, która w sposób jednoznaczny wskazuje, że "samobójstwo [...]. M. K., związane było z rozgrywającym się u opiniowanego procesem depresyjnym ale treści depresyjne związane były z jego służbą wojskową.(...) istniały w czasie okołosuicydalnym czynniki opresyjne związane ze służbą". A. K. podkreślił, że nie jest prawdą, że to zaburzenia depresyjne, stres, zmęczenie i przywoływany anonim doprowadziły do śmierci jego ojca. Faktyczną przyczyną jego zaburzeń depresyjnych, a ostatecznie śmierci był bowiem charakter, rodzaj, ciężar i ponadnormatywna częstotliwość zadań wykraczająca poza zakres obowiązków zmarłego. Z okoliczności tych wynika zatem, zdaniem skarżącego, ścisły związek przyczynowo skutkowy pomiędzy śmiercią M. K., a realizacją przez niego zadań służbowych, co świadczy zarazem o tym, że jego śmierć stanowiła wypadek pozostający w związku ze służbą wojskową i jednocześnie, że nastąpiła w związku z wykonywanymi zadaniami służbowymi. Minister Obrony Narodowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 28 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 1659/21, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z [...] sierpnia 2017 r. uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z [...] maja 2017 r. i zasądził od Ministra Obrony Narodowej na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podał, że zwrot normatywny użyty w art. 27 ust. 6 ustawy zaopatrzeniowej, "śmierć nastąpiła w związku z wykonywaniem zadań służbowych" nie został zdefiniowany w ustawie i może budzić wątpliwości interpretacyjne. W art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową przyjęto, że wypadkiem jest nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które zaszło podczas lub w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych lub poleceń przełożonych. W razie śmierci żołnierza wskutek wypadku lub choroby członkom rodziny żołnierza przysługuje jednorazowe odszkodowanie (art. 12 ustawy o świadczeniach odszkodowawczych). Zdaniem WSA w Warszawie z uwagi na treść normatywną art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach odszkodowawczych przyjąć należy, że zdarzenie uznane przez Sąd Rejonowy w [...] za wypadek nastąpiło "podczas lub w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych", w przeciwnym bowiem razie nie byłoby podstaw do przyznania jednorazowego odszkodowania. W tej sytuacji uznano, że śmierć M. K. nastąpiła w związku z wykonywaniem zadań służbowych w rozumieniu art. 27 ust. 6 ustawy zaopatrzeniowej. Sąd podniósł jednocześnie, że w demokratycznym państwie prawa orzeczenia sądów, a także rozstrzygnięcia organów administracji winny być ze sobą spójne, tak aby obywatel miał pewność co do swojej sytuacji prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Ministra Obrony Narodowej od tego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyrokiem z 22 września 2021 r., sygn. akt III OSK 424/21, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Sąd II instancji uznał za słuszny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", uznając stanowisko Sądu I instancji za lapidarne i skutkujące niemożnością odtworzenia dokładnego sposobu myślenia Sądu, który zdecydował się na uchylenie zaskarżonych w niniejszej sprawie rozstrzygnięć. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że świadczenie, o przyznanie którego ubiegał się skarżący jest świadczeniem socjalnym przewidzianym w ustawie zaopatrzeniowej. Tymczasem Sąd I instancji w swoich wywodach skoncentrował się na treści przepisu innej ustawy, tj. art. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową, nie wyjaśniając dlaczego sięgnął po definicję wypadku zawartą w tym przepisie. Swoje rozważania Sąd I instancji sprowadził do uznania, że skoro skarżącemu przyznano jednorazowe świadczenie odszkodowawcze wynikające z ustawy o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową, to zasadne jest też przyznanie mu pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki określonej w ustawie zaopatrzeniowej, co ma mieć związek ze spójnością rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył jednak, że przesłanki przewidziane w poszczególnych aktach prawnych dla uregulowanych w nich świadczeń nie są tożsame. W ustawie zaopatrzeniowej mowa jest o śmierci żołnierza, która nastąpiła w związku z wykonywaniem zadań służbowych, zaś ustawa o świadczeniach odszkodowawczych określa świadczenia przysługujące w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą. W zaskarżonej decyzji organ argumentował, że czym innym jest "śmierć w związku ze służbą wojskową", a czym innym "śmierć w związku z wykonywaniem zadań służbowych". Pierwsze z tych pojęć jest pojęciem szerszym. Sąd I instancji nie odniósł się do tej argumentacji i nie wyjaśnił dlaczego wskazane pojęcia są w jego ocenie w istocie tożsame. Odwołując się do treści wyroku Sądu Rejonowego w [...][...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2015 r., Sąd I instancji nie przeanalizował, jaka była przyczyna samobójczej śmierci ojca skarżącego i czy można uznać, że pozostawała ona w związku z wykonywaniem przez niego zadań służbowych, w sytuacji gdy Sąd ten przyjął, że śmierć żołnierza pozostawała w związku ze służbą wojskową. W konkluzji Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał Sąd I instancji do oceny legalności zaskarżonej decyzji i przedstawienia swojego stanowiska w sposób zgodny z wymogami art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wyeliminowanie wskazanych braków uzasadnienia wyroku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest nieuzasadniona. Zgodnie z art. 27 ust. 6 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, dziecku pobierającemu rentę rodzinną po żołnierzu, którego śmierć nastąpiła w związku z wykonywaniem zadań służbowych, po ukończeniu 16 roku życia przyznaje się pomoc pieniężną na kontynowanie nauki do zakończenia tej nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia. Pomoc przyznawana jest na podstawie § 6 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 czerwca 2009 r. w sprawie funduszu socjalnego dla emerytów i rencistów wojskowych oraz przekazywania środków funduszu socjalnego między wojskowymi organami emerytalnymi, dwa razy w roku kalendarzowym, w wysokości kwoty stanowiącej trzykrotność najniższej emerytury. Rozważania w tej sprawie należy rozpocząć od przypomnienia, że NSA w wyroku z 22 września 2021 r., sygn. akt III OSK 424/21 stwierdził, że "śmierć w związku ze służbą wojskową", o której mowa w ustawie o świadczeniach odszkodowawczych, jest pojęciem szerszym, niż "śmierć w związku z wykonywaniem zadań służbowych", o której mowa w ustawie zaopatrzeniowej. Z okoliczności faktycznych sprawy, wynika, że [...]. M. K. w dniu [...] lutego 2013 r. popełnił samobójstwo przez powieszenie w siłowni obiektu koszarowego Centrum Szkolenia Logistyki w miejscowości [...]. Wcześniej, ok. 8:15 pobrał klucz od tego pomieszczenia, a następnie uczestniczył w odprawie, podczas której polecono mu opracowanie rozkazu kończącego szkolenie grupy strażaków. Sąd orzekając w niniejszej sprawie w warunkach związania orzeczeniem NSA, podziela zapatrywanie organu odwoławczego, że śmierć ojca skarżącego nie pozostaje w związku funkcjonalnym z wykonywaniem zadań służbowych w rozumieniu art. 27 ust. 6 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym - bowiem w tym czasie takich zadań nie wykonywał. Sąd podziela stanowisko co do tego, że pojęcie "śmierć w związku ze służbą wojskową", nie jest tożsame z pojęciem "śmierć w związku z wykonywaniem zadań służbowych". Nie budzi bowiem wątpliwości, że pozostawanie w służbie wojskowej nie sprowadza się wyłącznie do wykonywania zadań służbowych. Z okoliczności faktycznych sprawy nie wynika, że [...]. M. K. popełnił samobójstwo w sytuacji wskazującej na istnienie bezpośredniego związku pomiędzy otrzymanym poleceniem służbowym, dotyczącym opracowania rozkazu kończącego szkolenie grupy strażaków, a targnięciem się na życie. Dla niego – szefa sekcji szkoleniowej szkoły specjalistów pożarnictwa nie powinno być to zadanie szczególnie trudne czy nadzwyczajne, wywołujące stan psychiczny, emocjonalny, zagrażający życiu, nawet jeżeli uwzględni się jego chorobę depresyjną. Należy zwrócić uwagę na to, że klucz do siłowni, gdzie popełnił samobójstwo, pobrał przed odprawą, na której polecono mu zadanie opracowania rozkazu. Ta okoliczność również wskazuje na brak związku pomiędzy samobójczą śmiercią [...]. M. K., a jego zadaniami służbowymi. Zakwalifikowanie zaś śmierci [...]. M. K. za wypadek pozostający w związku przyczynowym ze służbą wojskową w myśl ustawy o świadczeniach odszkodowawczych, nie daje podstaw do uznania tego zdarzenia za równorzędne śmierci pozostającej w związku z wykonywaniem zadań służbowych w rozumieniu ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym. Zdaniem Sądu, odmiennego poglądu nie można wyprowadzić z uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego w [...][...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] września 2015 r. sygn. akt [...], którym zmieniono decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z [...] czerwca 2014 r o odmowie przyznania B., A. i K. K. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 5 i art. 7 ust. 3 ustawy z 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz.U. z 2014 r., poz. 213), prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu śmierci ojca i męża wskutek wypadku pozostającego w związku ze służbą wojskową i przyznaniu prawa do jednorazowego odszkodowania. W powołanym wyroku Sąd argumentował, że śmierć [...]. M. K. związana była z chorobą depresyjną pozostającą w związku z jego służbą wojskową, a anonimowy, bardzo poważny zarzut pod adresem skarżącego i stres, którego doznał [...]. M. K., stanowił przyczynę zewnętrzną wypadku, a w konsekwencji jego śmierć pozostawała w związku ze służbą wojskową. Sąd dodał, odwołując się do opinii sądowo-psychiatrycznej sporządzonej w tym postępowaniu, że [...]. M. K. w dniu popełnienia samobójstwa nie mógł pokierować swoim postępowaniem. Zdaniem biegłych [...]. M. K. w dniu śmierci cierpiał na depresję reaktywnie nasiloną, elementami depresyjnymi były m.in. geny, wychowanie, sposoby rozwiązywania sytuacji trudnych, brak awansu, poczucie odrzucenia i niedoceniania, zmęczenie. W związku z anonimem [...]. M. K. poczuł się zagrożony, osamotniony, co w połączeniu ze zmęczeniem fizycznym znacznie nasiliło w nim depresyjne postrzeganie rzeczywistości. Jak już powiedziano, z art. 27 ust. 6 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym wynika, że prawo do pobierania pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki przysługuje dziecku w przypadku, gdy śmierć ojca nastąpiła w związku z wykonywaniem zadań służbowych, a nie chorobą, wypadkiem, pozostającym w związku przyczynowym ze służbą wojskową. Skoro więc śmierć [...]. M. K. nie nastąpiła w związku z wykonywaniem zadań służbowych, prawidłowo organy obu instancji uznały, że brak jest podstaw uzasadniających przyznanie skarżącemu pomocy pieniężnej na kontynowanie nauki. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.