II SA/Wa 369/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Adam Lipiński, Sędziowie WSA - Przemysław Szustakiewicz, - Janusz Walawski (spr.), Protokolant - Katarzyna Ciacharowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2009 r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] września 2008 r. nr [...], którą odmówił C. K. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji utrzymującej w mocy decyzję poprzedzającą, organ podał, że na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) można przyznać przedmiotowe świadczenie, o ile wnioskodawca spełnił łącznie następujące przesłanki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ stwierdził, iż z akt sprawy wynika, że ubiegający się o świadczenie w drodze wyjątku udowodnił, że łącznie staż pracy wynosi 22 lata, 2 miesiące i 5 dni. Staż ten obejmuje okresy składkowe w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych i okresy opłacania składek z tytułu ubezpieczenia rolników. W przebiegu zatrudnienia odnotowano przerwę w okresie od dnia [...] 1976 r. do [...] 1984 r., tj. ponad 7 lat. W okresie od dnia [...] 2000 r. do dnia [...] 2006 r., tj. przez ponad 5 lat, ubiegający się prowadził działalność gospodarczą i nie odprowadzał składek na ubezpieczenie społeczne do czego był zobowiązany. Zdaniem organu, analiza przebiegu ubezpieczenia, ubiegającego się o przedmiotowe świadczenie, prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, gdyż w powyżej określonych okresach nie została ustalona całkowita niezdolność do pracy. Niezdolność ta została ustalona w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2008 r. od dnia [...] września 2007 r. Zatem nie istniały przeciwwskazania do kontynuowania zatrudnienia, w celu zapewnienia sobie w przyszłości uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, utrzymująca w mocy decyzję poprzedzającą stała się przedmiotem skargi wniesionej przez C. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniósł on, że nie został powiadomiony o obowiązku opłacania składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Jego zdaniem to organy powinny wyjaśnić między sobą, komu powinien wpłacać składki. Wskazał, że przerwa w ich opłacaniu, była spowodowana brakiem działania tych organów. W związku z tym skarżący uznał, iż wnioskowane świadczenie powinien otrzymać, gdyż ponad 5 letni okres ubezpieczenia, nieuznany przez ZUS, w którym opłacał składki na KRUS, powinien zostać zaliczony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze organ podał, że nie można przyjąć, iż osoba rozpoczynająca działalność gospodarczą nie jest świadoma obowiązku powiadomienia instytucji ubezpieczeniowych o jej podjęciu. Organ stwierdził, iż obowiązek ten ciążył na skarżącym. Jednocześnie wskazał, że ZUS umorzył skarżącemu całą należność z tytułu nieopłaconych składek. Podniósł jednak, że nieuwzględnienie ubezpieczenia skarżącego za ten okres, wobec niepłacenia składek, a następnie ich umorzenie nie było możliwe. Ponadto organ wskazał, że podnoszone przez skarżącego okoliczności związane ze stanem jego zdrowia, jak również jego trudna sytuacja materialna były brane pod uwagę, ale w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj. dokumentacji lekarskiej, w tym orzeczenia Głównego Lekarza Orzecznika ZUS oraz oświadczeń skarżącego w przedmiocie stanu majątkowego, nie dały podstaw do przyznania mu wnioskowanego świadczenia, tym bardziej, iż nie ma ono charakteru socjalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Jak wynika z akt sprawy, skarżący legitymował się łącznym okresem składkowym w wymiarze 22 lat 2 miesiące i 24 dni. Od dnia [...] 1976 r. do dnia [...] 2006 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą, ale nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych - do czego był zobowiązany. Z akt sprawy wynika iż skarżący, nie podjął próby uregulowania zaległości z tytułu nieopłaconych składek, gdyż za takie nie może być uznane jego wystąpienie o ich umorzenie. Podkreślić jednak należy, iż sam, nawet stosunkowo długi okres odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, nie może stanowić wyłącznej podstawy usprawiedliwiającej niespełnienie warunków ustawowych do uzyskania świadczenia. Okoliczność tę należy bowiem oceniać w powiązaniu z pozostałymi okolicznościami faktycznymi sprawy. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaprzestanie opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie może być "premiowane" przyznawaniem świadczenia w drodze wyjątku, a trudności z prowadzeniem działalności gospodarczej nie są okolicznościami szczególnymi, o których mowa w przepisie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podkreślić nadto należy, iż organ, podejmując decyzję na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej, zobowiązany jest w pierwszej kolejności do ustalenia, czy występują w danym stanie faktycznym przesłanki do zastosowania tego przepisu. Po ustaleniu istnienia tych przesłanek organ rozstrzyga sprawę na zasadzie uznania administracyjnego, kierując się między innymi ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego określonymi w art. 7 i innych przepisach k.p.a. Brak zatem istnienia chociażby jednej z czterech przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie ustawy o emeryturach i rentach z FUS powoduje, iż organ nie jest uprawniony do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W rozpatrywanej sprawie organ słusznie ustalił brak jednej z czterech przesłanek umożliwiających przyznanie tego świadczenia. W tej zaś sytuacji organ nie był uprawniony, w ramach uznania administracyjnego, wbrew twierdzeniom skargi, do pozytywnego rozstrzygnięcia sprawy, w oparciu o dyrektywę interpretacyjną zawartą w art. 7 k.p.a. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.