II SA/Wa 381/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Joanna Kube, Sędziowie WSA - Ewa Grochowska-Jung, - Janusz Walawski (spr.), Protokolant - Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi Z. Ż. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...], którą to decyzją – wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – odmówiono Z. Ż. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał ponadto, iż wnioskujący o rentę w drodze wyjątku Z. Ż. na przestrzeni [...] lat życia posiada 11 lat 2 miesiące i 16 dni łącznie udowodnionego okresu składkowego, zaś od dnia wyczerpania prawa do zasiłku dla bezrobotnych a do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, tj. przez okres ponad pięciu lat, nie został udokumentowany żaden okres zatrudnienia poparty opłacaniem składki na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie emerytalne oraz rentowe. Nadto podkreślił, iż Z. Ż. otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny z gminnego ośrodka pomocy społecznej, zatem nie można przyjąć, iż wnioskujący nie posiada niezbędnych środków utrzymania, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy emerytalnej. Decyzja z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi Z. Ż. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o jej zmianę skarżący podniósł, iż został on uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy. Skarżący podkreślił, iż uzyskiwany z opieki społecznej zasiłek pielęgnacyjny zapewnia co najwyżej minimum jego egzystencji, nie zaspakaja natomiast potrzeb związanych z koniecznością zakupu lekarstw. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, iż niezdolność do pracy istniejąca od [...] r. nie usprawiedliwia ustania ubezpieczenia w 1993 r. Organ podkreślił, że skarżący pozostawał w ubezpieczeniu realnie przez siedem i pół roku, zaś pozostałe tytuły jego ubezpieczenia to służba wojskowa oraz pobieranie zasiłków dla bezrobotnych. Ponadto, zdaniem organu, sama trudna sytuacja materialna skarżącego, która jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającego kryterium do przyznania przedmiotowego świadczenia, bowiem nie jest to świadczenie socjalne przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Mając powyższe na względzie organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Podstawą materialnoprawną tej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na charakter uznaniowy decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z przepisu tego wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze – przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie – niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie – ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wiek. Po czwarte – osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia wszystkie wskazane powyżej przesłanki powinny być spełnione łącznie, co oznacza, iż brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej takie świadczenie. Zdaniem Sądu prawidłowe jest ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających wnioskodawcę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prawidłowo ustalił i ocenił organ, iż skarżący nie wykazał szczególnych okoliczności, na skutek których nie nabył prawa do świadczenia ustawowego. Nie wykazał obiektywnych przeszkód usprawiedliwiających brak aktywności objętej ubezpieczeniem w okresie 5 lat i 7 miesięcy przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy. Trafnie też stwierdza organ, iż na [...] lat życia łączny okres ubezpieczenia wynoszący 11 lat i 2 miesiące jest okresem nieadekwatnym do wieku skarżącego. Prezentowane w tym zakresie stanowisko jest zgodne z uzasadnieniem wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2002 r. sygn. akt II SA 2235/01. Sama trudna sytuacja materialna i zdrowotna nie są wystarczające do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te są w pełni uzasadnione. Reasumując należy stwierdzić, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie należycie uzasadnił. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 132 ww. ustawy, orzekł jak w sentencji.