II SA/Wa 434/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.) Asesor WSA Janusz Walawski Protokolant Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] listopada 2003 r., odmawiającą przyznania małoletniej A. G. świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu W. G. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353), zwanej ustawą emerytalną, jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną, lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z art. 83 ust. 1 cyt. ustawy jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym Prezes ZUS, w pierwszej kolejności, zbadał uprawnienia zmarłego. W toku postępowania nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Nie uznano za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła nabycie prawa do renty faktu, że W. G. w latach 1992-2003 nie podejmował pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Organ wskazał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że zmarły w wieku 39 lat ojciec dziecka miał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 9 lat 8 miesięcy i 1 dzień. Po wykorzystaniu pobierania zasiłku dla osoby bezrobotnej w czerwcu 1992 r., do czasu zgonu w dniu [...] kwietnia 2003 r., tj. przez ponad 10 lat, nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe. W ocenie Prezesa ZUS nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabycie przez zmarłego ojca uprawnień do świadczenia ustawowego. W. G. był wówczas zdolny do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Powyższa decyzja została zaskarżona przez G. G. - ustawowego przedstawiciela małoletniej A. G. Skarżąca podniosła, iż zmarły był w okresie od [...] czerwca 1992 r. do [...] kwietnia 2003 r. całkowicie niezdolny do pracy, gdyż był alkoholikiem. Choroba ta, jak wskazuje skarżąca, spowodowała też jego bezdomność. Skarżąca podnosi ponadto, iż jest osobą bezrobotną, zaś małoletnia A. G. jest [...] i wymaga stałej opieki. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wskazał, że alkoholizm oraz niepodejmowanie stałej pracy w celu uchylania się od płacenia alimentów nie są szczególną okolicznością i nie mogą usprawiedliwiać ponad 10-letniej przerwy w zatrudnieniu ojca dziecka. W ocenie Prezesa ZUS, także załączone do skargi oświadczenie matki dziecka nie pozwala na przyjęcie, że niepodejmowanie pracy przez zmarłego po 1992 r. było spowodowane okolicznościami szczególnymi. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powołanych powyżej przepisów należy stwierdzić, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa a nie z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku niezbędne jest spełnienie wszystkich przesłanek, o jakich mowa w tym przepisie. Niespełnienie zatem choćby jednej przesłanki wymienionej w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Z akt sprawy wynika, iż W. G. w okresie od [...] czerwca 1992 r. do chwili zgonu w dniu [...] kwietnia 2003 r. nie podejmował pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. W okresie tym nie były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne. Ponadto w stosunku do zmarłego ojca dziecka nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, fakt uzależnienia od alkoholu, a także wykonywanie prac dorywczych bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek, nie stanowią szczególnych okoliczności, o których mowa w przepisie art. 83 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uniemożliwiających spełnienie warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty, całkowita zaś niezdolność do pracy, na którą powołuje się skarżąca, winna być, zgodnie z przepisem art. 14 ust. 3 cyt. ustawy emerytalnej, potwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. W myśl bowiem art. 14 ust. 3 jedynie orzeczenie lekarza orzecznika stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Skoro zatem nie została spełniona jedna z czterech przesłanek wymienionych w przywołanym już przepisie art. 83 ustawy emerytalnej, a mianowicie przesłanka niespełnienia przez zmarłego ojca dziecka ustawowych warunków do uzyskania prawa do renty wskutek szczególnych okoliczności, uznać należy, iż zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie narusza prawa. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalono.