II SA/Wa 493/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie W składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Anna Mierzejewska (spr.), Asesor WSA - Joanna Kube, Asesor WSA - Przemysław Szustakiewicz, Protokolant - Marcin Błach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi M.R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - II SA/Wa 493/05 UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2004 r., którą to decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), odmówił M.R., przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej po zmarłym ojcu. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełni następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednej z nich powoduje nie przyznania świadczenia. Oceniając wniosek M.R. Prezes ZUS uznał, że w sprawie nie znaleziono uzasadnienia do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku do czasu ukończenia studiów, ponieważ wnioskująca nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w art. 83 w/w ustawy. Przede wszystkim jest osobą pełnoletnią, oraz zdolną do podjęcia zatrudnienia, co wyklucza dopuszczalność przyznania świadczenia w trybie art. 83 ustawy emerytalnej. Do dnia [...] lipca 2004 r. M. R. była uprawniona do renty rodzinnej ustawowej. Zgodnie z przepisami ustawy emerytalnej renta rodzinna przysługuje dzieciom na czas trwania nauki w szkole, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 roku życia. Nie jest zatem szczególną okolicznością w rozumieniu w/w ustawy fakt, że utraciła prawo do renty rodzinnej z powodu ukończenia 25 lat. Organ podkreślił również, że brał pod uwagę podnoszone przez M. R. trudne warunki materialne, jednak nie stanowią one wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której skarżąca wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podała, że do czasu całkowitego ukończenia nieodpłatnych studiów wyższych, do ukończenia których pozostało jej kilka miesięcy, nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. Ponadto podnosi, że spełnia przesłankę z art. 68 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że "jeżeli dziecko osiągnęło 25 lat życia, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej przedłuża się do zakończenia tego roku studiów", a ona spełnia ten warunek. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. -Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wymieniony przepis stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców - jest to reguła szczególna - pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu, nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać" to świadczenie w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z treści tego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W rozpoznawanej sprawie ww. przepis ustawy nie mógł być zastosowany, albowiem skarżąca nie czyni zadość wszystkim wymienionym przesłankom. Przede wszystkim, niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym omawiany przepis łączy z całkowitą niezdolnością do pracy, bądź wiekiem. Oba elementy skarżącej nie dotyczą. Nie została bowiem w drodze orzeczenia lekarza orzecznika ZUS uznana za całkowicie niezdolną do pracy. Pozostaje natomiast w wieku umożliwiającym zatrudnienie. Kwestia nauki w tym przepisie nie występuje. Zatem kontynuowanie studiów nie jest, w rozumieniu tego przepisu, okolicznością uniemożliwiającą podjęcie pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Natomiast niezdolność do pracy ustawa definiuje w przepisach art. 12 i nast. stanowiąc, że niezdolną do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy zarobkowej po przekwalifikowaniu, przy czym całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Przez pojęcie wieku, w myśl przepisu art. 83 ust 1 ustawy, jako przeszkody w podjęciu pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, uprawniającym w konsekwencji (przy wystąpieniu pozostałych przesłanek) do świadczenia (tu renty rodzinnej) w drodze wyjątku, należy rozumieć wiek, w którym osoba ubiegająca się o to świadczenie nie może jeszcze podjąć zatrudnienia z uwagi na niepełnoletność (wiek poniżej 18 lat życia), a nie ogólną granicę wieku uczących się lub studiujących, w tym uprawniającą do renty rodzinnej na zasadach ustawowych. Okres pobierania nauki powyżej 18 roku życia nie skutkuje, w kontekście unormowania tego przepisu, uprawnieniem dziecka do świadczenia w drodze wyjątku po ubezpieczonym rodzicu. Skoro w sytuacji skarżącej przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust 1 ustawy, jest to okoliczność przesądzająca o niemożności uwzględnienia wniosku o rentę w trybie tego przepisu. Ponadto organ słusznie wskazał, że tryb art. 68 ust 2 ustawy emerytalnej, na który powołuje się skarżąca, nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie, z uwagi na fakt, że skarżąca wystąpiła o świadczenie w drodze wyjątku z art. 83, a w przypadku stosowania tego przepisu nie ma znaczenia, jakiego okresu brakuje skarżącej do ukończenia studiów. Studia nie czynią bowiem skarżącej niezdolną do pracy niezależnie od ich trybu. Akcentowana przez skarżącą sama tylko trudna sytuacja materialna rodziny nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego co do zasady od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie przyznawane w trybie art. 83 ust 1 ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się o świadczenie z tytułu pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, orzekł, jak w sentencji.