II SA/Wa 531/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spraw.), Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Janusz Walawski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi F. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2013 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na zasadzie przepisu art. 138 § 1 pkt. 1 Kpa, decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] listopada 2013 r. odmawiającą przyznania F. Z. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje. F. Z. nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wskazanych w art. 83 ustawy z dnia17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.). Z dokumentacji rentowej wynika, że na przestrzeni 57 lat życia zainteresowanego (to jest do chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy) udokumentowano ogółem okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące 25 lat, 4 miesiące i 3 dni. Natomiast zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych w 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - nie udokumentowano żadnego okresu składkowego. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u zainteresowanego ustalona dopiero od dnia 1 lipca 2013 r. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że od dnia 28 grudnia 1978 r. do dnia 5 lutego 1980 r., od dnia 11 maja 1996 r. do dnia 26 lipca 1998 r., od dnia 1 maja 2003 r. do 1 lipca 2013 r., tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Przeprowadzona analiza akt sprawy nie wskazuje, aby w wykazanych przerwach F. Z. nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia albo innych okoliczności na które nie miał wpływu. W ocenie organu bezrobocie nie może stanowić takiej szczególnej okoliczności (por. wyroki WSA: z dnia 20 września 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 457/06 i z dnia 13 października 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 725/05). F. Z. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję, zarzucając jej błędne ustalenie polegające na odmowie uznania za szczególną okoliczność wysokie bezrobocie. W konkluzji skargi wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy - Prawa o postępowaniu przed sądami do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Wydanie decyzji w powyższym zakresie wymaga zatem rzetelnego zbadania zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego i dokonania na jego podstawie oceny, czy w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności usprawiedliwiające po stronie skarżącego F. Z. brak wymaganego minimalnego okresu ubezpieczenia społecznego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał niniejszą sprawę bardzo pobieżnie nie wyjaśniając istotnych dla jej rozstrzygnięcia zagadnień. Takim działaniem organ naruszył zasady wymienione w treści art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 Kpa, co w rezultacie doprowadziło do nieprawidłowości w uzasadnieniu decyzji odnośnie oceny zgromadzonego materiału dowodowego (art. 107 § 3 Kpa) i wydania decyzji odmownej bez rzetelnego zgromadzenia i oceny zebranego materiału dowodowego. Z akt sprawy wynika, iż F. Z. urodził się w 1956 roku. Nie uzyskał prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym. Skarżący legitymuje się stwierdzoną przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w L. niepełnosprawnością powstałą od 1997 roku (zaświadczenie z dnia [...] lipca 2002 r. i z dnia [...] września 2013 r.). W okresach od maja 1999 r. do maja 2001 r. korzystał z renty z tytułu niezdolności do pracy i od czerwca 2001 r. do września 2001 r. oraz od października 2001 r. do marca 2002 r. został uznany za częściowo niezdolnego do pracy. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, że całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u zainteresowanego ustalona dopiero od dnia 1 lipca 2013 r. i jednocześnie ustalono, że miesiąc wcześniej, tj. od dnia 1 czerwca 2013 r. skarżący był częściowo niezdolny do pracy. Z analizy okresów składkowych wynika, iż całość ponad 25 letniego okresu ubezpieczeniowego została przez F. Z. zrealizowania przed 2003 rokiem. Odnotowano tu jedynie dwie niewielkie przerwy w ubezpieczeniu - od dnia 28 grudnia 1978 r. do dnia 5 lutego 1980 r. i od dnia 11 maja 1996 r. do dnia 26 lipca 1998 r. Zastanawiający jest zatem okres od 2003 do 2013 roku, gdy skarżący nie wykazywał żadnej aktywności zawodowej i wyjaśnienie dlaczego czynny poprzednio człowiek nagle zaprzestał pracy, czy jest to skutek okoliczności od niego niezależnych, czy jego wybór. Okres od 2003 do 2013 roku nie został dokładnie zbadany przez organ, mimo iż z danych dotyczących stanu zdrowia F. Z., znajdujących się w aktach sprawy, można przypuszczać o zdrowotnych przyczynach braku zatrudnienia w tym okresie. Zasadne jest przypuszczenie, iż obecnie stwierdzony stan całkowitej niezdolności do pracy mógł być poprzedzony dłuższymi, czy też krótszymi okresami częściowej niezdolności do pracy, przeplatającymi się z okresami zdolności do pracy (jak to miało miejsce w latach 1999-2003). Przypuszczenie takie ma uzasadnienie w okoliczności korzystania przez F. Z. w latach 1999-2001 z renty z tytułu niezdolności do pracy oraz z faktu, iż od 1999 roku stany zdolności do pracy są przeplatane stanami częściowej niezdolności do pracy. Nadto, skarżący legitymuje się stwierdzoną od 1997 roku niepełnosprawnością. Okres barku ubezpieczenia od 2003 r. do 2013 r. należy badać nie na podstawie ostatnich ustaleń, co do aktualnego stanu zdrowia F. Z., ale w oparciu o dawniejszą dokumentację lekarską i ówczesne orzeczenia o jego stanie zdrowia. W tym zakresie nie tyle na organie, ale przede wszystkim na skarżącym spoczywa obowiązek wskazania palcówek, w których był leczony i okresów leczenia, czy diagnozowania. Istotne jest tu także ustalenia jakie konkretnie choroby wówczas stwierdzono u skarżącego i które z tych chorób istniały w okresie 2003-2013. Powyższych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności Prezes ZUS w ogóle nie zbadał a powinien. Obowiązkiem organu było zbadać, w drodze opinii lekarza orzecznika ZUS jak kształtowała się zdolność skarżącego do pracy w latach 2003-2013, czy w tym okresie skarżący był częściowo niezdolny do pracy i w jakich konkretnie okresach oraz do wykonywania jakich prac skarżący był wówczas zdolny. W niniejszej sprawie nie sposób także abstrahować od długiego bo ponad 25 letniego stażu ubezpieczenia społecznego w ZUS, którym legitymuje się skarżący. Potwierdzone okresy ubezpieczeń wskazują, iż do 2003 roku (pomijając krótkie okresy niezdolności do pracy) F. Z. był osobą czynną zawodowo. Wyjaśnić zatem należy, co takiego stało się w 2003 roku i jeżeli okaże się, iż skarżący był częściowo niezdolny do pracy, organ powinien zważyć na ile niezdolność ta (z uwagi na wiek skarżącego, jego ograniczenia co do wykonywania pracy wynikające ze stanu zdrowia oraz z wykształcenia i miejsca zamieszkania oraz realne możliwości zatrudnienia osoby częściowo niezdolnej do pracy w okolicach L.) stanowiła realną nie do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania ubezpieczenia po 2003 roku. W tym zakresie organ powinien także zważyć, iż skarżący jest osobą nieporadną i dlatego obowiązkiem organu było dokładne i w sposób zrozumiały dla zainteresowanego, poinformowanie go o warunkach przyznawania dochodzonego przez niego świadczenia i przedstawienia stosownej dokumentacji lekarskiej. Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 Kpa – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na mim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 par. 1 i art. 80 Kpa – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 par. 3 Kpa. W niniejszej sprawie zasad powyższych organ nie dochował i poprzez to nie rozważył całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, pominął szereg zagadnień istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie badając niniejszą sprawę powinien odnieść się do wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku zagadnień. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 132 i 145 § 1 pkt 1 c) przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w związku z treścią 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.