II SA/Wa 537/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.) Sędziowie WSA Anna Mierzejewska Przemysław Szustakiewicz Protokolant Sylwia Mikuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2010 r. sprawy ze skargi M. D. – przedstawicielki ustawowej małoletniego S. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M.D. z dnia [...] września 2009 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniego syna wnioskodawczyni – S.D. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ zaznaczył, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Wyjaśnił również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie do świadczenia w drodze wyjątku przez wnioskodawcę – członka rodziny osoby zmarłej. Prezes ZUS wskazał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że zmarły w wieku 45 lat ojciec małoletniego – J.D. posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 10 lat, 11 miesięcy i 13 dni, jednak w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem zgonu, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym –udokumentowano jedynie 2 lata, 6 miesięcy i 6 dni tych okresów. Organ podał również, iż w latach 1982 – 1983, 1984 – 1986, 1989 – 1991, 1993 – 1994, 2000 – 2003 oraz 2003 – 2007 J.D. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, emerytalnym i rentowym. W wymienionych przerwach nie miał on orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, a zatem, zdaniem organu, nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia w celu nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Prezes ZUS podkreślił, iż podejmowanie pracy dorywczej za granicą przez zmarłego ojca małoletniego bez opłacania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy emerytalnej, zaś decydując się na taką formę wykonywania pracy J.D. powinien był liczyć się z negatywnymi jej konsekwencjami w sferze ubezpieczenia społecznego. Organ dodał również, iż wprawdzie przy rozpatrywaniu uprawnień do renty ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2010 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy M.D. wskazała na trudną sytuację materialną swojej rodziny. Decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie, podzielając zawartą w nim argumentację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.D. wyraziła swoje niezadowolenie z powyższej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponownie wskazując na bardzo trudną sytuację bytową. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawczynię przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy, wskazać należy, iż stan faktyczny przedstawiony przez stronę skarżącą nie wyczerpuje pierwszej z wymienionych w art. 83 przedmiotowej ustawy okoliczności. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy, odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Odnosząc się do stanu faktycznego niniejszej sprawy, wskazać należy, iż okres, przez jaki zmarły ojciec dziecka pozostawał w ubezpieczeniu, nie jest odpowiedni do jego wieku. Osoba w wieku 45 lat winna wypracować znacznie dłuższy okres składkowy niż 10 lat i 11 miesięcy - jak to miało miejsce w niniejszej sprawie. Wbrew twierdzeniom wnioskującej, nie sposób skutecznie wywodzić istnienia szczególnych okoliczności uniemożliwiających wypracowanie dłuższego okresu składkowego z faktu podlegania zatrudnieniu za granicą. Podjęcie pracy przez ojca dziecka poza granicami kraju stanowiło bowiem świadomy wybór uprawnionego. Dokonanie takiego wyboru wiązało się zaś z utratą stosownego okresu składkowego jakim mógłby się legitymować w kraju. W świetle powyższego, biorąc pod uwagę brak łącznego istnienia wszystkich przesłanek oznaczonych w art. 83 omawianej ustawy, tutejszy Sąd nie dopatrzył się istnienia w skarżonej decyzji uchybień, które mogłyby skutkować koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Odnosząc się natomiast do trudnej sytuacji materialnej, szeroko przedstawionej w skardze, to mimo, iż Sąd podchodzi do niej z wielkim zrozumieniem, nie może ona stanowić wyłącznej przyczyny uzasadniającej uwzględnienie wniosku w trybie wyżej powołanej normy prawnej. Świadczenie przyznawane w przedmiotowym trybie nie nosi bowiem cech świadczenia socjalnego. Szczególne okoliczności, o jakich mowa w powołanym przepisie, nie mogą więc ograniczać się jedynie do kwestii materialnej. W tym stanie sprawy, nie podzielając argumentów zawartych w złożonej skardze i uznając, iż organ w sposób prawidłowy zebrał i ocenił materiał dowodowy oraz przy wykonywaniu tych czynności nie naruszył przepisów prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).