II SA/Wa 545/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, Protokolant referent Beata Kowalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2025 r. sprawy ze skargi K. Z. na orzeczenie Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] listopada 2024 r. nr [...] w przedmiocie zdolności do pełnienia służby wojskowej uchyla zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] W dniu [...] sierpnia 2024 r. Dowódca [...] Batalionu [...] (dalej: "uczestnik postępowania") skierował K.Z. (dalej: "skarżący") do Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] (dalej: "RWKL", "organ pierwszej instancji") w celu oceny przydatności do czynnej służby wojskowej żołnierza (niebędącego żołnierzem zawodowym) pod względem odporności psychofizycznej. Po przeprowadzeniu postępowania orzeczniczego, organ pierwszej instancji orzeczeniem z [...] sierpnia 2024 r. nr [...] zakwalifikował skarżącego do kategorii B - czasowo niezdolny do czynnej służby wojskowej na okres 12 miesięcy, według grupy II załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. z 2024 r., poz. 466 ze zm.; dalej: "zał. nr 1 do rozp. z 2024 r."). U skarżącego rozpoznano: 1) cechy osobowości nieprawidłowej do diagnostyki, co przypisano do § 68 pkt 2 zał. nr 1 do rozp. z 2024 r., 2) reakcję adaptacyjną - § 67 pkt 1 zał. nr 1 do rozp. z 2024 r., 3) przebyte wygojone złamanie w obrębie palca drugiego stopy prawej bez trwałych następstw - § 75 pkt 1 zał. nr 1 do rozp. z 2024 r., 4) tatuaże - § 2 pkt 8 zał. nr 1 do rozp. z 2024 r. W uzasadnieniu ww. orzeczenia organ pierwszej instancji wskazał, że stwierdzone w wyniku wykonanych badań rozpoznanie nr 1) powoduje czasową niezdolność do służby wojskowej, na podstawie wykazu stanowiącego zał. nr 1 do rozp. z 2024 r. W odwołaniu od powyższego orzeczenia skarżący podniósł, iż jego stan psychiczny był spowodowany konfliktem z żołnierzem wyższym stopniem, co świadczy o związku ze służbą wojskową. Skarżący wyjaśnił, że naruszono jego nietykalność cielesną i grożono mu, ale nie czuje się niezdolny do służby i nigdy wcześniej nie leczył się psychiatrycznie, a jego zwolnienie lekarskie nie wynika z choroby psychicznej. Po rozpatrzeniu odwołania, Centralna Wojskowa Komisja Lekarska w [...] (dalej: "CWKL", "organ drugiej instancji", "organ odwoławczy") orzeczeniem nr [...], wydanym [...] listopada 2024 r. w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.; dalej: "k.p.a."); art. 58 ust. 6 i art. 84 ust. 2 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2025 r., poz. 825 ze zm.; dalej: "u.o.O."); § 3 i § 11 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie wojskowych komisji lekarskich oraz określenia ich siedzib, zasięgu działania i właściwości (Dz. U. z 2012 r., poz. 1013 ze zm.), a także § 11 ust. 1 i § 12 ust. 1-3 rozp. z 2024 r., utrzymała w mocy orzeczenie RWKL z [...] sierpnia 2024 r. nr [...]. W uzasadnieniu orzeczenia organ drugiej instancji stwierdził, iż analiza dokumentacji orzeczniczej wykazała, że organ pierwszej instancji, mając za podstawę dostępną dokumentację medyczną i wyniki badań dodatkowych oraz konsultacje, postawił prawidłowe rozpoznanie. RWKL zakwalifikowała rozpoznanie z pkt 1) do § 68 pkt 2 zał. nr 1 do rozp. z 2024 r. Po okresie 12 miesięcy skarżący powinien zostać ponownie skierowany do organu pierwszej instancji celem określenia zdolności do służby. Powyższe orzeczenie organu odwoławczego stało się przedmiotem skargi skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której domagał się on uchylenia orzeczeń organów obu instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez RWKL. W uzasadnieniu skargi skarżący opisał problemy, które pojawiły się podczas pełnionej przez niego czynnej służby wojskowej, skutkujące pogorszeniem jego stanu zdrowia. Zdaniem skarżącego, fizyczny atak na niego przez żołnierza wyższego stopniem zapoczątkował mobbing i "nagonkę" na jego osobę. Skarżący wskazał na związek schorzeń ujętych w pkt 1) i pkt 2) ze służbą wojskową, jak również zakwestionował rozpoznane u niego cechy osobowości nieprawidłowej do diagnostyki. Zaakcentował, że komisje lekarskie obu instancji nie dokonały pełnej i właściwej oceny stanu jego zdrowia, nie zleciły dodatkowych badań i konsultacji, ani też nie wystąpiły o dodatkowe dokumenty. Skarżący zażądał dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów z załączonych do skargi dokumentów w postaci: historii choroby z Poradni Zdrowia Psychicznego w [...] z okresu od [...] sierpnia 2024 r. do [...] marca 2025 r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego od [...] stycznia 2025 r. do [...] marca 2025 r., orzeczenia psychologicznego z [...] marca 2023 r. oraz dokumentów znajdujących się w aktach prowadzonych przez komisje lekarskie obu instancji - na okoliczność jego stanu zdrowia. Jednocześnie ze skargą skarżący nadał wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, podnosząc, iż w okresie doręczenia zaskarżonego orzeczenia, jego stan psychiczny był bardzo zły i leczył się w Poradni Zdrowia Psychicznego w [...]. Od [...] sierpnia 2024 r. stale przebywał na zwolnieniu lekarskim, a od [...] stycznia 2025 r. do [...] marca 2025 r. kontynuował leczenie w szpitalu na Oddziale Dziennym Psychiatrycznym. Na potwierdzenie tych okoliczności skarżący powołał się na załączone do skargi dokumenty. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o odrzucenie skargi jako wniesionej po terminie, ewentualnie - w przypadku uwzględnienia przez Sąd wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia skargi - domagał się oddalenia skargi. Uczestnik postępowania nie zajął stanowiska w niniejszej sprawie. Postanowieniem z 29 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Wa 545/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi. Powyższe orzeczenie nie zostało zaskarżone przez żadną ze stron postępowania. Natomiast na rozprawie w dniu 3 listopada 2025 r. tutejszy Sąd, na mocy art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 58 ust. 6 u.o.O., ustala się następujące kategorie zdolności do czynnej służby wojskowej, z wyłączeniem zawodowej służby wojskowej: 1) kategoria A - zdolny do służby wojskowej, co oznacza zdolność do odbywania lub pełnienia określonego rodzaju służby wojskowej, o której mowa w art. 129, a także zdolność do odbywania służby zastępczej; 2) kategoria B - czasowo niezdolny do służby wojskowej, co oznacza przemijające upośledzenie ogólnego stanu zdrowia albo ostre lub przewlekłe stany chorobowe, które w okresie do 24 miesięcy od dnia badania rokują odzyskanie zdolności do służby wojskowej, o której mowa w pkt 1, w czasie pokoju; 3) kategoria D - niezdolny do służby wojskowej, o której mowa w pkt 1, w czasie pokoju, z wyjątkiem niektórych stanowisk służbowych przeznaczonych dla terytorialnej służby wojskowej; 4) kategoria E - trwale i całkowicie niezdolny do służby wojskowej, o której mowa w pkt 1, w czasie pokoju oraz w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Na podstawie delegacji ustawowej, zawartej w art. 87 ust. 3 u.o.O., zostało wydane rozp. z 2024 r. (obowiązujące od 29 marca 2024 r.), którego zał. nr 1 stanowi wykaz chorób i ułomności uwzględniany przy orzekaniu o zdolności do służby wojskowej oraz do służby poza granicami państwa, a także o ograniczonej zdolności do pełnienia zawodowej służby wojskowej w poszczególnych rodzajach Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej i rodzajach wojsk oraz na określonych stanowiskach służbowych wraz ze wskazaniem kategorii zdolności do zawodowej służby wojskowej. W objaśnieniach ogólnych zał. nr 1 do rozp. z 2024 r. podano, że grupa II (kolumna piąta wykazu) obejmuje - oprócz żołnierzy rezerwy - żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową niebędących żołnierzami zawodowymi, do których zalicza się skarżący. Organy obu instancji ujawniły u skarżącego cechy osobowości nieprawidłowej do diagnostyki, co przypisały do § 68 pkt 2 zał. nr 1 do rozp. z 2024 r., który obejmuje "Zaburzenia osobowości upośledzające lub znacznie upośledzające zdolności adaptacyjne poddające się korekcji" i odpowiada kategorii D (niezdolny do służby wojskowej w czasie pokoju, z wyjątkiem niektórych stanowisk służbowych przeznaczonych dla terytorialnej służby wojskowej) - zarówno obecnie, jak i przed zmianą rozp. z 2024 r., która weszła w życie 19 lipca 2025 r. Natomiast organy obu instancji zakwalifikowały skarżącego do kategorii B, która w ogóle nie jest przewidziana (ani obecnie ani w czasie orzekania przez RWKL i CWKL) w żadnym z paragrafów działu XVI zał. nr 1 do rozp. z 2024 r., zatytułowanego "Stan psychiczny" i obejmującego paragrafy od 66 do 74. Ponadto, jak słusznie zauważył skarżący, do schorzeń wymienionych w ramach § 68 zał. nr 1 do rozp. z 2024 r. odnoszą się szczegółowe objaśnienia, m.in. w odniesieniu do pkt 2 ww. paragrafu podano: "Dotyczy osób, u których na tle długotrwałej dezadaptacji stwierdza się okresy zadowalającego funkcjonowania". Tymczasem próżno szukać w uzasadnieniach rozstrzygnięć orzekających w sprawie organów jakichkolwiek nawiązań do konkretnych dokumentów czy okoliczności, które legły u podstaw przyjęcia przewidzianych w szczegółowych objaśnieniach do § 68 pkt 2 zał. nr 1 do rozp. z 2024 r. "okresów zadowalającego funkcjonowania", "na tle długotrwałej dezadaptacji". W tym miejscu podkreślić należy, że kontrola orzeczeń komisji lekarskich w przedmiocie zdolności do służby, dokonywana przez sąd administracyjny, sprowadza się do weryfikacji prawidłowości postępowania poprzedzającego ustalenie stanu zdrowia orzekanego, w szczególności, czy badanie stanu zdrowia było wszechstronne, oparte na pełnych badaniach przedmiotowych oraz czy dokonana następnie kwalifikacja była zgodna z przepisami określającymi zasady orzekania o zdolności do służby oraz tryb postępowania komisji lekarskich w tych sprawach. Motywy organu zarówno w zakresie ustalenia stanu faktycznego, jak i jego oceny prawnej powinny zostać przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia spełniającym wymogi art. 107 § 3 k.p.a., aby zarówno orzekany, jak i sąd administracyjny mogli poznać drogę dochodzenia przez organ do rozstrzygnięcia (vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego; dalej: "NSA" z 16 lutego 2022 r., sygn. akt III OSK 5019/21 i powołany tam wyrok NSA z 10 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 1650/17 - orzeczenia sądów administracyjnych są publikowane w internetowej bazie orzeczeń na stronie NSA: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Już samo zaliczenie skarżącego do kategorii B zdolności do czynnej służby wojskowej, która nie jest przewidziana dla stwierdzonego u niego schorzenia, narusza § 3 pkt 1 zał. nr 1 do rozp. z 2024 r. stanowiący, iż wojskowe komisje lekarskie orzekają z uwzględnieniem wykazów chorób i ułomności określonych w zał. nr 1 do rozp. z 2024 r. Nie sposób też uznać, by uzasadnienia orzeczeń zapadłych w rozpoznawanej sprawie, pozbawione odniesienia do jej realiów, spełniały wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Rozstrzyganie o zdolności do służby wojskowej odbywa się w postępowaniu administracyjnym z gwarancjami przewidzianymi w przepisach k.p.a., co powoduje, że istotnego znaczenia nabiera kwestia poprawnego ustalenia okoliczności sprawy, a w szczególności zebranie odpowiednich danych medycznych, gdyż tylko pełna wiedza medyczna pozwala na rozstrzygnięcie o zdolności do służby wojskowej oraz o zakwalifikowaniu do danej kategorii. Posiłkując się w tym zakresie zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 k.p.a., obowiązkiem organu jest dokładne zbadanie sprawy - tak, aby nie było najmniejszych wątpliwości co do przebiegu stanu faktycznego oraz zachodziła jasność co do możliwości zakwalifikowania konkretnego schorzenia do danej jednostki zał. nr 1 do rozp. z 2024 r. Regułę tę dodatkowo wzmacnia obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego, co potwierdza art. 77 § 1 k.p.a. Dopiero dysponując całokształtem materiału dowodowego, organ może ocenić daną okoliczność i uznać ją za udowodnioną w świetle art. 80 k.p.a. Zatem to należycie ustalony stan faktyczny sprawy umożliwia prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego i rozstrzygnięcie sprawy w sposób odpowiadający prawu. Przyjęty bowiem przez ustawodawcę model kontroli administracji publicznej, co do zasady nie przewiduje dla sądu administracyjnego możliwości dokonywania ustaleń stanu faktycznego sprawy administracyjnej, która podlega jego kontroli. Uzasadnienie decyzji winno też spełniać rolę edukacyjną w stosunku do adresatów decyzji i innych podmiotów oraz umożliwiać kontrolę poprawności decyzji, w tym również przez sąd administracyjny, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści. Tak więc to do komisji lekarskich orzekających w sprawie, a nie Sądu, należy wyjaśnienie w sposób przekonujący zaliczenia badanego do określonej kategorii zdolności do służby wojskowej. Z uzasadnienia orzeczenia powinno jasno wynikać, dlaczego stwierdzone schorzenie lub ułomność umożliwia albo uniemożliwia pełnienie służby. W związku z tym, że wszelkie ustalenia związane ze stanem zdrowia skarżącego są elementem stanu faktycznego sprawy, a kontrola prawidłowości ustaleń faktycznych organu jest jednym z podstawowych obowiązków sądu administracyjnego, tutejszy Sąd uznał, iż doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z § 68 pkt 2, a także § 3 pkt 1 zał. nr 1 do rozp. z 2024 r. i wyeliminował z obrotu prawnego orzeczenia organów obu instancji. Sąd oddalił żądanie zgłoszone w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Załączone do skargi dokumenty były istotne dla rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, lecz okazały się zbędne do rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, zwłaszcza wobec stwierdzonych naruszeń. Z kolei nadesłane przez CWKL akta postępowania orzeczniczego Sąd uwzględnia z urzędu, zgodnie z art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. Ponownie rozpatrując sprawę, RWKL weźmie pod uwagę rozważania prawne Sądu, w szczególności odniesie się do zebranej dokumentacji - nie tylko tej przedłożonej przez skarżącego, ale też pozyskanej z urzędu w ramach obligatoryjnych badań i konsultacji, dokona jej analizy, a następnie wyda orzeczenie, które wyczerpująco i wszechstronnie uzasadni. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.