II SA/Wa 580/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Adam Lipiński, Asesor WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2007 r. sprawy ze skargi M. W. – przedstawicielki ustawowej małoletnich dzieci: M., E., A. i A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - II SA/Wa 580/07 U Z A S A D N I E N I E Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lutego 2007 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] stycznia 2007 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) odmówił M.W., występującej jako pełnomocnik małoletnich dzieci: M. E. A. A. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednego z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Dodał ponadto, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i z tego powodu w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu wniosku M.W. nie stwierdził możliwości pozytywnego załatwienia sprawy. Uzasadniając decyzję organu podał, iż z dokumentacji zawartej w aktach rentowych sprawy wynika, iż zmarły w wieku 50 lat ojciec dzieci posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 22 lata, 3 miesiące i 4 dni, zaś w dziesięcioleciu przypadającym przed datą zgonu w dniu 21 sierpnia 2006 r. zamiast wymaganych 5 lat składkowych i nieskładkowych przypada tylko 1 rok, 5 miesięcy i 26 dni. Organ wskazał ponadto, że w latach 1992 do 1993 wystąpiła przerwa w wykonywaniu pracy. Ponadto po zaprzestaniu pobierania zasiłku dla bezrobotnych w lipcu 1997 r. do czasu powstania niezdolności do pracy w styczniu 2006 r. przez ponad 8 lat nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Prezes ZUS odmawiając przyznania renty w drodze wyjątku uznał, iż nie zostały wykazane w sprawie szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ojciec dzieci był bowiem do dnia 21 sierpnia 2006 r., a więc do daty zgonu, uznany za osobę zdolną do podjęcia zatrudnienia i nie istniały obiektywne przeszkody do kontynuowania zatrudnienia w celu uzyskania uprawnień do świadczenia przewidzianego przepisami ustawy emerytalnej. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna małoletnich dzieci nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w trybie wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.W. kwestionując decyzję Prezesa ZUS wskazała, że ojciec dzieci miał przepracowane ponad 22 lata pracy. Z tej pracy zwolniony został z powodu likwidacji zakładu pracy. Wskazała ponadto, że był on zarejestrowany w Rejonowym Urzędzie Pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazał ponadto, że skarżąca w żaden sposób nie odniosła się do okoliczności leżących po stronie zmarłego upatrując szczególnej sytuacji w fakcie pozostawania przez nią z czwórką dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialnoprawną tej decyzji stanowi przepis art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U. Nr 162 poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługują wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Wskazać należy, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynika, że przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Wprawdzie ustawa nie definiuje, co należy rozumieć za szczególną okoliczność, zaistnienie, której może usprawiedliwić niespełnienie warunków uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Jednakże za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabyciem świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu – należy uznać wyłącznie zdarzenie, bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r., sygn. akt II SA 3191/00 – LEX nr 53 7884). Z dokumentacji zawartej w aktach sprawy wynika, że zmarły ojciec dzieci w wieku 50 lat przepracował łącznie 22 lata, 3 miesiące i 4 dni. W ocenianym zaś dziesięcioleciu przed śmiercią ojca dzieci zamiast wymaganych 5 lat okresu ubezpieczenia przypada jedynie 1 rok, 5 miesięcy i 26 dni. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, aby brak zatrudnienia zmarłego ojca dzieci trwający od dnia 23 lipca 1997 r., po okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych do daty zgonu w dniu 21 sierpnia 2006 r. spowodowany był okolicznościami, o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach zwłaszcza w sytuacji, gdy ojciec dzieci był do stycznia 2006 r. osobą całkowicie zdolną do zatrudnienia. Podać należy, że skarżąca wnosząc o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku wskazywała jedynie na trudną sytuację materialną w jakiej się znalazła po śmierci ojca dzieci dodając, że mąż po likwidacji zakładu pracy zarejestrował się w Rejonowym Urzędzie Pracy i był stale gotowy do jej podjęcia. Otóż wskazać należy, że wprawdzie ojciec dzieci był zarejestrowany jako bezrobotny w urzędzie zatrudnienia, jednakże w ocenie Sądu, nie jest okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych samo bezrobocie, o ile ubezpieczony nie podejmuje żadnych działań w celu znalezienia pracy, choćby działania te zakończyły się niepowodzeniem. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika zaś, ażeby takie działania ojciec dzieci podejmował, co może świadczyć, iż nie przejawiał on determinacji w znalezieniu i podjęciu pracy. Istniejąca zaś sytuacja na rynku pracy nie stanowi sama w sobie charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach. Ponadto wskazać należy, że w obecnej sytuacji na rynku pracy wiele osób pozostaje bez zatrudnienia, co nie oznacza, że wszystkim tym osobom ma być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. W takiej sytuacji wbrew tytułowi działu VI ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych "świadczenia przyznawane w szczególnym trybie" tryb ten stałby się nie trybem szczególnym, ale trybem powszechnym w zakresie przyznawania świadczeń. Pogląd taki wyrażony został w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygnaturze akt I OSK 1605/06 z dnia 2 marca 2007 r. Sama natomiast okoliczność, że skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej nie uzasadnia przyznania przedmiotowego świadczenia, które nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art. 151 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.