II SA/Wa 606/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędziowie WSA Olga Żurawska – Matusiak, Andrzej Góraj (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2011 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1529/09 oddalił skargę A. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi kasacyjnej A. D. od wymienionego orzeczenia WSA w Warszawie, wyrokiem z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 500/10 uchylił zaskarżony wyrok oraz decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...], a także poprzedzającą ją decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...]. W uzasadnieniu przedmiotowego wyroku NSA zobowiązał organ aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy wyjaśnił i ocenił, czy niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą spowodowane zostało koniecznością sprawowania przez nią opieki nad małymi dziećmi i brakiem zapewnienia im tej opieki w jakikolwiek inny sposób, jako okolicznością mogącą mieć znaczenie dla uznania jej za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przy uwzględnieniu art. 18 Konstytucji RP, uniemożliwiającą spełnienie ustawowych warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wobec uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 500/10 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 listopada 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1529/09 i zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2009 r. oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] kwietnia 2009 r. oraz po ponownym rozpatrzeniu wniosku A. D. o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), odmówił przyznania wskazanego świadczenia. Pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. A. D., reprezentowana przez pełnomocnika, zwróciła się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie przesłanki wskazane w powołanym przepisie. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których nie nabyła uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Z akt sprawy wynika, że w 10-leciu przypadającym przed powstaniem niezdolności do pracy zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych – wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – wnioskodawczyni udowodniła 3 lata, 7 miesięcy i 26 dni tych okresów. Prezes ZUS wyjaśnił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że od dnia zaprzestania pobierania zasiłku dla bezrobotnych w dniu [...] stycznia 1995 r. do [...] grudnia 1999 r., tj. do powstania całkowitej niezdolności do pracy wystąpiła przerwa w wykonywaniu przez wnioskodawczynię zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem wobec wnioskodawczyni w ww. okresie nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Tym samym, w ocenie organu, nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiałyby kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Organ wyjaśnił, że lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] listopada 2010 r. ustalił, że wnioskodawczyni jest całkowicie niezdolna do pracy od [...] grudnia 1999 r. do [...] listopada 2013 r. Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] lutego 1995 r. syn wnioskodawczyni G. ukończył 8 lat, a w dniu [...] lipca 1995 r. jej córka D. ukończyła 7 lat i oboje byli objęci obowiązkiem szkolnym od [...] września 1995 r., w związku z czym wnioskodawczyni miała możliwość podjęcia po tej dacie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Organ podkreślił, że aby opieka nad dziećmi mogła stanowić szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy musiała być łączona z innymi istotnymi dla sprawy okolicznościami jak np. absolutny brak możliwości korzystania ze zorganizowanych form opieki, takich jak szkoła i stan taki musiałby utrzymywać się przez okres pokrywający się z okresem bezczynności zawodowej, czego w rozpoznawanej sprawie nie wykazano. Dodatkowo Prezes ZUS podkreślił, że obecna niemożność podjęcia przez wnioskodawczynię zatrudnienia ze względu na orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy oraz podnoszone przez nią trudne warunki materialne, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, albowiem nie jest to świadczenie socjalne przyznawane wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są to potrzeby uzasadnione. Pismem z dnia 08 marca 2011 r. A. D., reprezentowana przez pełnomocnika, złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji ją poprzedzającej. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji błędną wykładnię art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, polegającą na przyjęciu, że w wymienionym art. ustawodawca związał pojęcie szczególnych okoliczności z datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, co miałoby skutkować oceną zaistnienia tych okoliczności tylko do daty powstania niezdolności do pracy, podczas gdy przepis ten takich ograniczeń czasowych nie czyni i nakazuje wręcz dokonania oceny czy po powstaniu całkowitej niezdolności do pracy do chwili złożenia wniosku szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS występowały, czy nie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotowe orzeczenie według powyższych kryteriów uznać należy, iż powinno zostać wyeliminowane z obrotu prawnego jako wadliwe. Na obecnym etapie postępowania jego istota sprowadzała się do oceny tego, czy organ wydając decyzję zrealizował nie tylko zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku uchylającym poprzednie rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i poprzednio skarżoną decyzję, ale czy również w swoich działaniach uwzględnił ocenę prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zgodnie bowiem z regulacją zawartą w przepisie art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Badając powyższe okoliczności wskazać należy, iż organ zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku uchylającym skarżoną decyzję. Wyjaśnił bowiem kwestię niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącą przez pryzmat konieczności sprawowania opieki nad małymi dziećmi. Wskazał w uzasadnieniu skarżonej decyzji, iż konieczność sprawowania opieki nad dziećmi wyłączająca możliwość zatrudnienia, mogła istnieć tylko do dnia [...] września 1995 r., tj. chwili gdy obydwoje dzieci skarżącej objął obowiązek szkolny, a co za tym idzie dzieci znalazły się pod zinstytucjonalizowaną opieką szkoły. Ta okoliczność, w ocenie organu, umożliwiała matce dzieci czynne poszukiwanie pracy. Badając przedmiotową kwestię organ doszedł również do konkluzji, że w okresie od 1994 r. do 1995 r. skarżąca nie może skutecznie tłumaczyć niemożliwości zatrudnienia opieką nad dziećmi, skoro pobierała w tym czasie zasiłek dla bezrobotnych, a więc, tym samym, deklarowała zdolność i gotowość do pracy. Analizując skarżoną decyzję wskazać należy, iż organ badając fakt istnienia szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, nie uwzględnił wykładni przedmiotowego przepisu, dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku uchylającym poprzednią decyzję. Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 czerwca 2010 r. wskazał, iż: " za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, powodujące niespełnienie ustawowych warunków do przyznania emerytury lub renty w trybie zwykłym, nie musi być jednak uznawana jedynie okoliczność daty powstania całkowitej niezdolności do pracy i w konsekwencji tego ocena zaistnienia szczególnych okoliczności jedynie do tej daty. (...) w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ustawodawca nie związał pojęcia szczególnych okoliczności z datą powstania niezdolności do pracy, co miałoby skutkować oceną zaistnienia tych okoliczności tylko do daty powstania niezdolności do pracy". Organ wydając skarżoną decyzję nie dokonał oceny uprawnień skarżącej, wywodzonych z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez pryzmat wykładni dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wobec dokonania przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 czerwca 2010 r. sygn. akt I OSK 500/10 wykładni pojęcia szczególnych okoliczności, użytego przez ustawodawcę w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, organ ponownie rozpoznając sprawę będzie zobligowany do tego, aby zbadać istnienie w niniejszej sprawie powyższych szczególnych okoliczności przez pryzmat przedmiotowej wykładni dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyżej powołanym wyroku. W świetle powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy. ----------------------- 4