II SA/Wa 608/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Andrzej Góraj, Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako Prezes ZUS) decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku A. K. z dnia [...] lutego 2014 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] odmawiającą wymienionej przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS podniósł, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił warunki wymienione w tym przepisie, a brak choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. W niniejszej sprawie komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2013 r. ustaliła, że A. K. jest trwale częściowo niezdolna do pracy. Orzeczona częściowa niezdolność do pracy jedynie ogranicza, a nie uniemożliwia całkowicie wykonywanie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. W analizowanym przypadku przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy nie zachodzi i jest to okoliczność, która eliminuje wnioskodawczynię z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku. Organ wyjaśnił, iż w myśl art. 14 ust. 1 powołanej ustawy, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Zgodnie zaś z art. 14 ust. 3 tej ustawy, podstawę do wydania w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub, co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS, przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 października 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1079/09 i wyrok NSA z dnia 9 sierpnia 2001 r. sygn. akt II SA 646/01). Nadto w niniejszej sprawie Departament Orzecznictwa Lekarskiego w trybie nadzoru Prezesa ZUS nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie, po analizie dokumentacji medycznej A. K., pismem z dnia [...] stycznia 2014 r. stwierdził, iż powyższe orzeczenie komisji lekarskiej ZUS jest zgodne z zasadami orzecznictwa lekarskiego. Podnoszone zaś przez stronę trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie na podstawie przepisu art. 83 ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. W związku z powyższym Prezes ZUS stwierdził, iż nie może przyznać A.K. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2014 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez A. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca w uzasadnieniu skargi podniosła, iż z uwagi na wiek (58 lat) oraz przewlekłą chorobę kręgosłupa i inne choroby, nie jest w stanie wykonywać pracy zarobkowej. Strona przedstawiła przebieg swego zatrudnienia oraz przebieg leczenia chorób podkreślając, iż od 11 sierpnia 2010 r. do 17 sierpnia 2012 r. legitymowała się orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy i po dwóch sprawach sądowym, okresowo (od 1 maja 2012 r. do 31 sierpnia 2013 r.) otrzymywała rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Powoła się także na ustalenia i ocenę prawną zawartą w wyrokach zapadłych w jej sprawach. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie wydane w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. A. K., jak to wynika z akt sprawy, nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Legitymuje się orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] grudnia 2013 r. stwierdzającym, że jest ona trwale czasowo niezdolna do pracy. Nadto, w trybie nadzoru Prezesa ZUS, Departament Orzecznictwa Lekarskiego ZUS potwierdził zgodność zapadłego orzeczenia z zasadami orzecznictwa lekarskiego. Oznacza to, iż wydane w dniu [...] grudnia 2013 r. orzeczenie nie podlega już weryfikacji i jest dla organu orzekającego wiążące. Strona nie osiągnęła również wieku emerytalnego. Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te bezwzględnie winny dotyczyć osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i dotyczą one dwóch sytuacji. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi inwalidztwo w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości wykonywania pracy. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. Chodzi przy tym o taki przedział wiekowy, który statuuje zainteresowaną w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. W przypadku skarżącej, jak ustalił organ, jest to wiek 61 lat i 2 miesiące. Bezsprzecznie w sprawie niniejszej żadna z powyższych sytuacji nie zaistniała. Wobec tego, Prezes ZUS zasadnie przyjął, że nieorzeczona u skarżącej obligatoryjna całkowita niezdolność do pracy wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia skierowanego wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy. Na podstawie art. 14 ust. 3 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, organ jest związany orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS w tym zakresie. Podkreślić również należy, że Sąd nie ma uprawnień do badania zarówno orzeczeń lekarzy orzeczników ZUS, jak i komisji lekarskich ZUS, jak też możliwości kierowania ubezpieczonych na badania lekarskie. Fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego (przykładowo wyrok NSA z dnia 14 listopada 2002 r. sygn. akt II SA 2243/02 – publik. LEX nr 14231). Rola sądu administracyjnego w tej sprawie sprowadza się do oceny legalności wydanych decyzji administracyjnych. To wyłącznie skarżąca może w każdym czasie, w sytuacji pogarszającego się stanu zdrowia, wnosić do ZUS o ponowne przeprowadzenie badań, w celu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy. Brak spełnienia przez skarżącą powyżej wskazanej przesłanki, tj. niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy, możliwość przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Okoliczność ta przesądza też o treści rozstrzygnięcia, bez potrzeby ustosunkowywania się do pozostałych warunków (por. wyrok NSA z dnia 23 listopada 2007 r. sygn. akt I OSK 711/07 – publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ma więc potrzeby odnoszenia się do innych przesłanek z tego przepisu, nawet w sytuacji, gdyby te przesłanki były spełnione, świadczenie w drodze wyjątku nie mogłoby zostać przyznane. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.