II SA/Wa 662/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.), Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Sylwia Falkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi H. D. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] marca 2008 r.; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Prezes Rady Ministrów, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2008 r. o odmowie wznowienia postępowania w przedmiocie przyznania H. D. renty na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. odmówił H. D. renty specjalnej na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. Z kolei, wyrokiem z dnia 19 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 512/06, WSA w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję. Następnie, wnioskiem z dnia 30 marca 2006 r. skarżący wystąpił o uchylenie decyzji z dnia [...] lutego 2006 r. oraz złożył dokumenty, które w jego ocenie stanowiły podstawę do jej uchylenia. Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. odmówił uchylenia decyzji z dnia [...] lutego 2006 r. oraz decyzji ją poprzedzającej z dnia [...] stycznia 2006 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., a wyrokiem z dnia 11 grudnia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1443/07, WSA w Warszawie oddalił wniesioną na nią skargę. Po uprawomocnieniu się ostatniego z przywołanych wyroków H. D., pismem z dnia 4 marca 2008 r., wniósł o wznowienie postępowania w sprawie przyznania renty specjalnej i przyznanie mu świadczenia specjalnego w wysokości 3000 zł. Organ wyjaśnił, że wznowienie postępowania możliwe jest tylko w przypadku zaistnienia przesłanek określonych w art. 145 lub art. 145a k.p.a. Natomiast skarżący uzasadniając wniosek o wznowienie powoływał okoliczność, że "decyzja wydana przez poprzedniego Prezesa Rady Ministrów i wojewódzki sąd administracyjny nie została wydana obiektywnie". W dniu [...] marca 2008 r. Prezes Rady Ministrów odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy H. D. podniósł, że funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa złamali mu życie, a ich działania stanowiły bezpośrednią przyczynę pogorszenia jego stanu zdrowia i uniemożliwiły mu dalszą naukę podjętą w [...]. Odnosząc się do treści wniosku organ zauważył, że skarżący powołał się na okoliczność, która nie została udokumentowana w czasie dotychczasowego postępowania. Ponadto Prezes Rady Ministrów dodał, że skarżący nie przedstawił nowych, istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych ani nowych, nieznanych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, ani nie wskazał innych przesłanek uzasadniających wznowienie postępowania. W rezultacie, jak zaznaczył organ, wniosek H. D. nie wskazuje na zaistnienie żadnej z okoliczności, o których mowa w art. 145 lub 145a k.p.a., w tym okoliczności wymienionych w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., ponieważ wniosek i załączone do wniosku dokumenty nie wskazują na to, aby w sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi H. D. skierowanej do WSA w Warszawie. Skarżący wniósł o jej uchylenie, wznowienie postępowania z urzędu oraz zobowiązanie organu do przyznania mu renty w żądanej wysokości 3000 zł. W uzasadnieniu skargi wskazał, że to właśnie przez najścia funkcjonariuszy SB wystąpiły u niego ostre [...] w 1980 i 1982 r., a był to okres kiedy pozostawał studentem [...] w Ł. Podał, że funkcjonariusze nakłaniali go do współpracy grożąc zwolnieniem z [...]. Podkreślił, że Sąd winien zważyć, że [...] na które cierpiał pojawiły się w związku z działaniami SB wobec jego osoby, a do tego czasu uczył się dobrze, co potwierdzają złożone do akt sprawy świadectwa nauki z tego okresu. Swoje stanowisko skarżący podtrzymał w dwóch kolejno złożonych do akt sprawy pismach procesowych, odpowiednio z dnia 26 maja 2008 r. (replika na odpowiedź na skargę) oraz z dnia 4 czerwca 2008 r. W udzielonej odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wniósł o jej oddalenie. W dniu 29 października 2008 r. skarżący złożył do akt kopie dokumentów z zasobu archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga H. D. zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione. Zezwala na to art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), który określa, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może jednak wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że podstawą zaskarżonej decyzji i decyzji utrzymanej nią w mocy jest art. 149 § 3 k.p.a. Stosownie do treści tego przepisu odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze decyzji. Wydanie takiej decyzji jest możliwe tylko w razie, gdy wznowienie postępowania z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych jest niedopuszczalne, oraz gdy strona złożyła podanie o wznowienie postępowania z uchybieniem terminu określonego w art. 148 § 1 i 2 k.p.a., a nie ma podstaw do jego przywrócenia. Niedopuszczalność z przyczyn przedmiotowych będzie przykładowo miała miejsce, gdy strona żąda wznowienia postępowania w sprawie, w której organ działał w innej formie prawnej, np. w formie zaświadczenia; gdy sprawa nie jest jeszcze zakończona decyzją ostateczną; gdy strona opiera swoje żądanie na podstawach wyliczonych w art. 156 § 1 k.p.a. Natomiast niedopuszczalność wznowienia postępowania z przyczyn podmiotowych zachodzi, gdy żądanie takie pochodzi od osoby, niebędącej stroną, albo gdy złoży je strona, nieposiadająca zdolności do czynności prawnych (por. B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 1998, s. 737-738). Z treści art. 149 § 2 k.p.a. wynika bowiem jednoznacznie niemożność wydania decyzji o odmowie wznowienia postępowania z powodu braku podstaw do jego wznowienia. Tak więc ustalenie, czy istnieją te podstawy, może nastąpić wyłącznie w toku postępowania wznowionego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 stycznia 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 2186/06, Lex 328635). Podkreśla to zresztą jednoznacznie NSA w swoim orzecznictwie stwierdzając, że ocena przyczyn wznowienia postępowania przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania jest niedopuszczalna. Przesłanką odmowy wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.) nie może być negatywny wynik ustaleń, co do przyczyn wznowienia (wyrok z dnia 20 czerwca 1991 r., sygn. akt IV SA 487/91, ONSA 1991, nr 2, poz. 50). W rozpoznawanej sprawie Prezes Rady Ministrów oparł swoje decyzje o odmowie wznowienia postępowania na dokonanej przez siebie ocenie przyczyn wznowienia, przeprowadzonej przed wydaniem postanowienia o wznowienie postępowania, a więc sprzecznie z § 3 w zw. z § 2 art. 149 k.p.a. Świadczy już o tym uzasadnienie decyzji z dnia [...] marca 2008 r., w którym organ stwierdza, że zarówno wniosek skarżącego o wznowienie postępowania, jak i akta sprawy nie wskazują na zaistnienie żadnej okoliczności, o których mowa w art. 145 lub 145a k.p.a., w tym okoliczności wymienionych w art. 145a § 1 pkt 5 k.p.a. Jednocześnie, jak wynika z treści tej decyzji, organ dokonuje oceny wniosku i załączonych do niego dokumentów i uznaje, że nie wskazują one na to, aby w sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organowi, który wydał decyzję. Tę część uzasadnienia organ powtarza następnie w decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy. W ocenie Sądu, tego rodzaju działanie organu jest niedopuszczalne. Jak bowiem wskazano powyżej powodem odmowy wznowienia postępowania mogą być wyłącznie względy formalne. Jeśli zatem zachodzą jakiekolwiek wątpliwości dotyczące istnienia podstawy wznowienia (względy merytoryczne), to niezbędne jest wydanie postanowienia o wznowieniu, którego przedmiotem będzie wyjaśnienie, czy wskazana podstawa rzeczywiście występuje (por. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt II OSK 1949/06, Lex 437529). Jednak w rozpoznawanej sprawie organ obowiązku tego nie dopełnił i dokonał merytorycznego rozpoznania podstaw wznowieniowych w tej fazie postępowania wznowieniowego, którą wolą ustawodawcy zastrzeżono do badania jego względów formalnych. Wobec powyższego zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca są wadliwe, a przy ich wydaniu doszło do naruszenia przepisu art. 149 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Natomiast dokumenty z IPN złożone do akt niniejszej sprawy skarżący winien złożyć jako materiał dowodowy w ramach postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ w związku z uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Sąd nie może bowiem brać pod uwagę dowodów przedstawionych przez skarżącego po zakończeniu postępowania administracyjnego, ponieważ orzeka wg stanu na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Z tych względów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.