II SA/Wa 665/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Ewa Grochowska – Jung (spraw.), Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] odmawiającą przyznania M. M. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art.83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeśli wnioskodawca spełnia następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z nich wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia. Organ wskazał, iż renta rodzinna w drodze wyjątku po zmarłym mężu nie może być M. M. przyznana, ponieważ nie spełnia ona przesłanki dotyczącej niemożliwości podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi z uwagi na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy. Skarżąca ma obecnie 52 lata a więc nie osiągnęła wieku emerytalnego, nie została również w stosunku do niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Nadto z przedłożonej dokumentacji wynika, iż przebywa w Zakładzie Karnym, co nie pozwala na uznanie, że pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzją M. M. wnosiła o przyznanie renty w drodze wyjątku. Wskazała, że kiedy opuści Zakład Karny nie będzie miała szans na znalezienie pracy z uwagi na bezrobocie. Nadto podnosiła, iż w Zakładzie Karnym ma zapewnione podstawowe wyżywienie ale owoce i warzywa, artykuły higieniczne i leki musi zapewnić sobie we własnym zakresie. Musi ponadto opłacać świadczenie za mieszkanie, aby miała gdzie wrócić po opuszczeniu Zakładu Karnego. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm). Do rozpoznania sprawy właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga, nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację prawną pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie ustawowym (zwykłym). Świadczenia te mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema obligatoryjnymi przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wymienione przesłanki wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2000 r., sygn. II SA 2453/99, publ. Pr. Pracy 2000/6/41). Do powyższego należy dodać, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełniania wszystkich przesłanek, a brak spełnienia którejkolwiek z nich, uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej to świadczenie. W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż skarżąca nie spełniła przesłanek do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Nie osiągnęła bowiem wieku emerytalnego i nie orzeczono w stosunku do niej żadnego stopnia niezdolności do pracy. Należy podkreślić, iż warunkiem koniecznym, umożliwiającym organowi stwierdzenie zasadności wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest legitymowanie się przez stronę całkowitą niezdolnością do pracy, osiągnięciem przez nią wieku emerytalnego lub nie osiągnięciem wieku, umożliwiającego podjęcie zatrudnienia (wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2002 r., II SA 2538/01, LEX nr 82806). Oceny tej nie zmienia brak możliwości podjęcia pracy w Zakładzie Karnym, na który powołuje się skarżąca. Nie można bowiem tej okoliczności utożsamiać z przesłanką całkowitej niezdolności do pracy w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie bowiem z art. 12 w zw. z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, niezdolna do pracy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu, przy czym całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Oczywistym jest, że owa utrata zdolności do wykonywania pracy winna wynikać z naruszenia sprawności organizmu danej osoby (potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z art. 14 ww. ustawy), a nie z powodu braku możliwości zatrudnienia w danych warunkach (w zakładzie karnym) z przyczyn niezależnych od stanu jej zdrowia (por. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2012 r., I OSK 2268/12, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać należy, iż skarżąca sama poinformowała organ, w piśmie z dnia [...] stycznia 2014, że rezygnuje z ustalenia ewentualnej niezdolności do pracy przez lekarza orzecznika ZUS, a organ nie dysponuje żadną dokumentacją ani informacjami ze strony skarżącej mogącymi sugerować istnienie u niej niezdolności do pracy. Dodatkowo w ocenie Sądu zgodzić się należy z organem orzekającym, że skarżąca przebywając w zakładzie karnym ma zapewnione niezbędne środki utrzymania. W myśl przepisów art. 101 i następnych kodeksu karnego wykonawczego skarżąca odbywając karę pozbawienia wolności ma zapewnione warunki bytowe, wyżywienie, odzież, opiekę lekarską i sanitarną, których koszty ponosi Skarb Państwa. Świadczenie o przyznanie którego ubiega się strona zgodnie z art. 84 ustawy emerytalnej finansowane jest z budżetu państwa. Tylko z uwagi na powyższe nie byłoby możliwe przyznanie renty w drodze wyjątku, gdyż skarżąca korzystając już z funduszów państwowych, zapewniających niezbędne środki utrzymania, otrzymywałaby dodatkową pomoc ze środków publicznych (tamże). Konkludując, skoro skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w art. 83 art. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to Prezes ZUS nie miał możliwości wydania innej decyzji administracyjnej, jak tylko odmawiającej przyznania jej tego świadczenia. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.