II SA/Wa 67/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant Arkadiusz Koziarski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2010 r. sprawy ze skargi G. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. D. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku G. O. z dnia [...] października 2009 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] odmawiającą stronie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) podniósł, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r Nr 153, poz. 1227) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił warunki wymienione w tym przepisie. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku organ nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Za członków rodziny, pozostałych po ubezpieczonym uważa się członków rodziny wymienionych w art. 67 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a więc m.in. wdowę lub wdowca, a także - w myśl art. 70 ust. 3 - małżonkę rozwiedzioną, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ale miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony, ustalone wyrokiem lub ugodą sądową. Natomiast z akt rentowych wynika, iż wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] listopada 1999 r. orzeczono rozwiązanie związku małżeńskiego G. O. W dniu śmierci byłego męża nie miała ona prawa do alimentów, ustalonych wyrokiem lub ugodą sądową. W związku z powyższym strona nie jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, o którym mowa w art. 83 powołanej wyżej ustawy. W takiej sytuacji brak jest podstaw prawnych do przyznania prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku. Ponadto renta rodzinna w drodze wyjątku nie może być wnioskodawczyni przyznana, ponieważ nie spełnia ona warunku niezdolności do pracy. Nie została orzeczona wobec strony całkowita niezdolność do pracy oraz wnioskodawczyni nie osiągnęła wieku uniemożliwiającego podjęcie zatrudnienia, tj. wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat. Strona nie spełnia zatem wymaganego w powołanym wyżej art. 83 ustawy warunku wieku oraz nie jest uznana za całkowicie niezdolną do pracy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w trybie wyjątku. Prezes ZUS podkreślił, iż orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2009 r. odwołująca się nie została uznana za niezdolną do pracy. Jednocześnie sprawa zasadności orzeczenia komisji lekarskiej ZUS została rozpatrzona w trybie nadzoru Prezesa Zakładu nad wykonywaniem orzecznictwa o niezdolności do pracy przez lekarzy orzeczników i komisje lekarskie. Po wnikliwej analizie zgromadzonej w aktach dokumentacji medycznej ustalono, iż wydane ww. orzeczenie komisji lekarskiej ZUS ustalające brak niezdolności do pracy jest zgodne z zasadami orzekania o niezdolności do pracy. Trudne zaś warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 powołanej ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] listopada 2009 r., stała się przedmiotem skargi wniesionej przez G. O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze strona wniosła o uchylenie orzeczenia komisji lekarskie ZUS z dnia [...] września 2009 r., jako wadliwie ustalającej jej stan zdrowia i mającej wpływ na końcowy wynik załatwienia sprawy oraz przeprowadzenie ponownej analizy wskazanej przez skarżącą dokumentacji medycznej. Skarżąca podkreśliła, iż obecnie jej stan zdrowia znacznie się pogorszył, albowiem schorzenia, także natury neurologicznej, w zaczym stopniu się nasilają. Strona wskazała, także na błędy w ustaleniach faktycznych organu polegających na przywołaniu niewłaściwej sygnatury akt strawy rozwodowej. Z podanych przyczyn skarżąca wystąpiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do renty rodzinnej w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie skarga podlega oddaleniu jako nieuzasadniona. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wyłaniają się trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Z powołanego przepisu wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę wymienionych warunków. Ponadto podkreślenia wymaga, iż powołany przepis zakreśla grupę podmiotów uprawnionym do otrzymania świadczenia w drodze wyjątku do osoby ubezpieczonego, a po jego śmierci, członów jego rodziny. Krąg osób będących członkami rodziny w rozumieniu art. 83 określa art. 67 ustawy emerytalno-rentowej – patrz wyrok NSA w Warszawie z dnia 7 września 2000 r. sygn. akt II SA 882/00 (publik. – LEX nr 56610). Zgodnie z art. 67 ust. 1 powołanej ustawy, do renty rodzinnej uprawnieni są następujący członkowie rodziny spełniający warunki określone w art. 68 - 71: 1) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione; 2) przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej; 3) małżonek (wdowa i wdowiec); 4) rodzice. W świetle art. 70 ust. 1 tej ustawy, wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli: 1) w chwili śmierci męża osiągnęła wiek 50 lat lub była niezdolna do pracy albo 2) wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole - 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej. Ustęp 2 wskazanego artykułu stanowi, iż prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób wymienionych w ust. 1 pkt 2. Natomiast małżonka rozwiedziona lub wdowa, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 lub 2 miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową – ust 3. Zgodnie zaś z ust. 4, wdowa niespełniająca warunków do renty rodzinnej określonych w ust. 1 lub 2 i niemająca niezbędnych źródeł utrzymania ma prawo do okresowej renty rodzinnej: 1) przez okres jednego roku od chwili śmierci męża; 2) w okresie uczestniczenia w zorganizowanym szkoleniu mającym na celu uzyskanie kwalifikacji do wykonywania pracy zarobkowej, nie dłużej jednak niż przez 2 lata od chwili śmierci męża. W niniejszej sprawie nie jest sporne, iż w dniu śmierci S. O. skarżąca była rozwiedziona z wymienionym, zatem do sytuacji skarżącej może mieć jedynie zastosowania art. 70 ust. 3 powołanej ustawy. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby po rozwiązaniu związku małżeńskiego wnioskodawczyni, bez względu na przyczyny rozpadu związku małżeńskiego – co podnosiła w skardze strona, w dniu śmierci byłego męża miała ona ustalone wyrokiem lub ugodą sądową prawo do alimentów. W aktach administracyjnych znajduje się kopia prawomocnego wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] czerwca 2002 r. sygn. akt [...], który zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2001 r. sygn. akt [...] w pkt 1 w ten sposób, że oddalił żądanie powódki (skarżącej) o alimenty. Zatem organ zasadnie uznał, iż skarżąca nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 83 ustawy emerytalno-rentowej. Skoro w sprawie nie została ziszczona przesłanka podmiotowa wymieniona w tym przepisie, to już tylko z tego powodu wniosek strony nie mógł zostać rozpatrzony pozytywnie. Niezależnie od powyższego skarżąca (urodzona w dniu [...] kwietnia 1953 r.) nie jest osobą całkowicie niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia lub wiek. Stan zdrowia skarżącej został ustalony dwukrotnie w toku instancyjnym. Ostatecznie orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2009 r. odwołująca się nie została uznana za niezdolną do pracy. Postępowanie nadzorcze wszczęte przez Prezesa ZUS nie wykazało nieprawidłowości przy wydawaniu przedmiotowego orzeczenia. Zatem mając na względzie treść art. 14 ust. 3 ustawy emerytalno-rentowej (orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji) nie można Prezesowi ZUS czynić zarzutu, iż nie dopatrzył się spełnienia przesłanki całkowitej niezdolności do pracy, skoro był związany prawomocnym orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS. Powyższej oceny nie mogą zmienić także kopie dokumentów złożonych przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie w dniu 10 czerwca 2010 r., m.in. zaświadczenie lekarskie i opinia Poradni Medycyny Pracy z [...] z dnia 19 kwietnia 2010 r., albowiem organ orzekany o uprawnieniach emerytalno-rentowych jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika komisji lekarskiej ZUS, ponadto przedmiotowe zaświadczenie i opinia zostały wydane już po zakończeniu postępowania administracyjnego i nie były organowi znane w trakcie orzekania. Sąd zaś ocenia prawidłowość wydanej decyzji na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu jej wydania. W tym stanie rzeczy organ prawidłowo ocenił, że w niniejszej sprawie nie zostały kumulatywnie spełnione przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, określone w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Reasumując należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy, prawidłowo go ocenił i wydał zgodne z prawem rozstrzygnięcie oraz dostatecznie wyczerpująco uzasadnił zaskarżoną decyzję. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł, jak w sentencji. W przedmiocie przyznania adwokatowi wynagrodzenia za poniesione i nieopłacone koszty pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r., w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 162, poz. 1348 ze zm.).