II SA/Wa 671/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2014 r. sprawy ze skargi P.K. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Szkoły [...] w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. nr bez numeru w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Wydziału Zamiejscowego w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału Zamiejscowego w [...] Szkoły [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. (bez numeru), na podstawie art. 175 ust. , ust. 4 w związku z art. 177 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), odmówiła P.K. – studentce III roku psychologii jednolitych studiów magisterskich niestacjonarnych – przyznania stypendium socjalnego. W uzasadnieniu podała, że do wniosku z dnia 15 października 2013 r. o pomoc materialną w postaci stypendium socjalnego studentka nie dołączyła dokumentów wymaganych uczelnianym regulaminem ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Szkoły [...] , stanowiącym załącznik do Zarządzenia Rektora [...] Nr [...] z dnia [...] października 2013 r., tj. ugody sądowej dotyczącej alimentów bądź wniosku do sądu o ich ustalenie. W odwołaniu od powyższej decyzji P.K. podała, że mieszka z córką J.S. oraz z jej ojcem D.S., z którym od 2005 r. żyje w konkubinacie. Ojciec dziecka łoży na jego utrzymanie i nie jest potrzebna ugoda alimentacyjna czy też alimenty na dziecko, które mogłyby zaszkodzić ich związkowi. Studentka oświadczyła, iż nie jest w stanie określić, jaka jest dokładnie połowa miesięcznej kwoty utrzymania dziecka, ale jest na pewno wyższa niż 300 zł, którą mogłaby uzyskać w sądzie. Wniosła o przyznanie stypendium, które jest dla niej ogromnym wsparciem w wydatkach ponoszonych na studia, które będzie zmuszona przerwać, jeżeli go nie otrzyma. Odwoławcza Komisja Stypendialna Szkoły [...] w [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. (bez numeru), na podstawie art. 175 ust. 4 w związku z art. 177 ustawy o szkolnictwie wyższym oraz art. 104 i art. 107 kpa, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podała, iż zgodnie z art. 7 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, której zapisy obowiązują przy dokumentowaniu wniosków o przyznanie stypendium, zasiłek rodzinny (w przypadku studentki – stypendium) nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że: a) rodzice lub jedno z rodziców nie żyje, b) ojciec dziecka jest nieznany, c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. Natomiast w przypadku zainteresowanej żaden z wymienionych wyjątków nie występuje, a w związku z tym Komisja ma prawo wymagać od niej dokumentów regulujących kwestię otrzymywania alimentów na dziecko. Zgodnie z Instrukcją stanowiącą załącznik do Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów [...] , przyznanie alimentów dokumentuje jeden z niżej wymienionych dokumentów: 1) odpis wyroku sądu zasądzającego alimenty, 2) odpis protokołu posiedzenia zawierającego treść ugody sądowej w sprawie alimentów, 3) odpis zatwierdzonej przez sąd ugody zawartej przed mediatorem, zobowiązującej do alimentów. Komisja stwierdziła, iż studentka nie przedstawiła żadnego z wyżej wymienionych dokumentów. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P.K. wniosła o jej uchylenie w całości, ponowne rozpatrzenie sprawy oraz przyznanie prawa pomocy w całości poprzez zwolnienie z kosztów sądowych i wyznaczenie adwokata. W uzasadnieniu podniosła, iż zgodnie z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko, gdyż "oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem". Stąd też art. 7 ust. 5 tej ustawy jej nie dotyczy, a tym samym zaskarżona decyzja jest bezzasadna. Skarżąca powołała się na definicję rodziny określoną w art. 3 pkt 14 ww. ustawy oraz definicję zawartą w art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej, w myśl której rodzina to "osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące". Wskazała także, iż co prawda konkubinat nie został uregulowany w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, jednakże Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 31 marca 1988 r. (I KR 50/88, OSNKW 1988, nr 9-10, poz. 71) zdefiniował pojęcie konkubinatu jako współżycie analogiczne do małżeńskiego, tyle że pozbawione legalnego węzła. Oznacza to istnienie ogniska domowego charakteryzującego się duchową, seksualną i gospodarczą więzią łączącą mężczyznę z kobietą. Ponadto w piśmie procesowym z dnia 3 listopada 2014 r. wyznaczony pełnomocnik z urzędu podtrzymał skargę i dodatkowo zarzucił zaskarżonej decyzji: I. Naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy tj.: 1) art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 107 § 3 kpa przez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo tego, iż organ ten nie zebrał i nie rozpatrzył materiału dowodowego w sposób należyty, albowiem nie uwzględnił trudnej sytuacji materialnej skarżącej, związanej z nieuleczalną chorobą córki i niemożliwością z tego względu podjęcia stałego zatrudnienia przez skarżącą opiekującą się dzieckiem, brakiem jakiegokolwiek dodatkowego źródła utrzymania oraz prowadzenia gospodarstwa domowego i wychowywania córki z bezrobotnym ojcem dziecka; 2) art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 81 w zw. z art. 10 § 1 w zw. z art. 8 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, pomimo braku zapewnienia skarżącej czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz uniemożliwienia jej wypowiedzenia się odnośnie zebranych dowodów i zgłoszonych wątpliwości, co doprowadziło do naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu; 3) art. 138 § 1 pkt. 1 w zw. z art. 15 kpa poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji bez merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ odwoławczy, czego skutkiem było naruszenie zasady dwuinstancyjności; 4) art. 138 § 2 kpa poprzez nieuchylenie decyzji organu pierwszej instancji i nie przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania. II. Naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 179 ustawy o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 7 ust. 5 w zw. art. 3 ust. 17 a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (DZ. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) poprzez uznanie, że skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko, pomimo tego, że wychowuje córkę wspólnie z ojcem dziecka, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy przyznania stypendium. Z uwagi na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozważnie uchylenia decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna Szkoły [...] wniosła o jej oddalenie. W uzasadnieniu podniosła, że stypendium socjalne, o które wnioskowała skarżąca, jest przyznawane na podstawie art. 173 ust. 1 pkt 1 i nast. ustawy o szkolnictwie wyższym (dalej "psw"). Skarżąca nie spełniała warunków do uznania jej za samodzielną finansowo w rozumieniu art. 179 ust. 6 psw przede wszystkim z uwagi na brak stałego źródła dochodu w ostatnim roku podatkowym oraz w roku bieżącym, tj. w roku złożenia wniosku o stypendium. Organ odniósł się ponadto do przepisu art. 179 ust. 4 psw, określającego, jakie dochody uwzględnia się przy ustalaniu dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne. Zgodnie z orzecznictwem, w świetle ww. przepisu brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia przy ustalaniu dochodu studenta do celów stypendialnych innych osób, niewymienionych w tym artykule, chociażby zamieszkiwały one wspólnie ze studentem, np. rodziców małżonka studenta, osoby będącej ze studentem w nieformalnym związku partnerskim, małżonka rodzica studenta niebędącego rodzicem studenta (wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 czerwca 2009 r., III SA/Lu 118/09, LEX nr 562472). Komisja wskazała również, że w myśl art. 3 pkt 1 lit. b tiret 14 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez dochód należy rozumieć także alimenty, które powinien ponosić (lub ponosi) ojciec jej dziecka na rzecz ich wspólnej córki. Natomiast w niniejszej sprawie nie było możliwości zweryfikowania kwoty dochodu z alimentów, nie było też możliwe stwierdzenie, czy kwota, którą ojciec dziecka łoży na jego utrzymanie, nie przewyższa kwoty dochodu umożliwiającego przyznanie stypendium socjalnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 173 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), dalej "psw", student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie stypendium socjalnego. Natomiast w myśl art. 175 ust. 1 psw, świadczenia , o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-2 i 8 są przyznawane na wniosek studenta przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej. W przepisie art. 179 ust. 1 psw ustawodawca postanowił, iż stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się o stypendium socjalne (ust.2). Wysokość dochodu, o której mowa w ust. 2, nie może być niższa niż 1,30 kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, z późn. zm.), oraz wyższa niż 1,30 sumy kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, z późn. zm.) (ust.3). Z kolei wedle przepisu art. 179 ust. 4 psw, przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne uwzględnia się dochody osiągane przez: 1) studenta; 2) małżonka studenta, a także będące na utrzymaniu studenta lub jego małżonka dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek; 3) rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26. roku życia, a jeżeli 26. rok życia przypada w ostatnim roku studiów, do ich ukończenia, oraz dzieci niepełnosprawne bez względu na wiek. Miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem ust. 4 (...) (art. 179 ust. 5 psw). Wymieniona ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) w art. 3 zawiera definicję m. in. dochodu (pkt 1), dochodu rodziny (pkt 2), dochodu członka rodziny (pkt 2a), rodziny (pkt 16), osoby samotnie wychowującej dziecko (pkt 17a) - oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem Sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Natomiast zgodnie z art. 7 pkt 5 ww. ustawy, zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeżeli osobie samotnie wychowującej dziecko nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od jego rodzica, chyba że: a) rodzice lub jedno z rodziców dziecka nie żyje, b) ojciec dziecka jest nieznany, c) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone, d) sąd zobowiązał jednego z rodziców do ponoszenia całkowitych kosztów utrzymania dziecka i nie zobowiązał drugiego z rodziców do świadczenia alimentacyjnego na rzecz tego dziecka. W niniejszej sprawie P.K. we wniosku o przyznanie stypendium socjalnego jako członków rodziny wskazała córkę J.S., matkę J.T. oraz konkubenta D.S. oraz oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami. Ponadto jako dochód członka rodziny uzyskany w 2012 r. wymieniła jedynie świadczenie pielęgnacyjne matki w kwocie 520 zł miesięcznie. Tymczasem zarówno Wydziałowa Komisja Stypendialna, jak i Odwoławcza Komisja Stypendialna błędnie przyjęły, że skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko, pomimo tego, że jest panną i wspólnie wychowuje córkę z jej ojcem, co już eliminuje ją z kręgu osób samotnie wychowujących dziecko. Konsekwencją powyższego była odmowa przyznania stypendium wobec braku przedłożenia przez skarżącą dokumentu potwierdzającego otrzymywanie alimentów na córkę. Odwoławcza Komisja Stypendialna ponadto w sposób nieuprawniony powołała się na przepis art. 7 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, której zapisy jej zdaniem obowiązują przy dokumentowaniu wniosków o przyznanie stypendium. Wskazać bowiem należy, że z przytoczonych na wstępie regulacji wynika, iż ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym określa przesłanki ustalania dochodu na osobę w rodzinie studenta, uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne poprzez odesłanie do stosowania zasad określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Trzeba przez to rozumieć, że odesłanie to dotyczy w szczególności takich pojęć, jak pojęcie dochodu, dochody rodziny, dochodu członka rodziny, rodziny, a także osoby samotnie wychowującej dziecko, nie zaś zasad przyznawania stypendium. W istocie jedyną przyczyną odmowy przyznania stypendium było nieprzedstawienie przez skarżącą dokumentów regulujących kwestię otrzymywania alimentów na dziecko, pomimo iż studentka wyraźnie wskazała, że alimentów takich nie otrzymuje oraz żadnych dokumentów w tym przedmiocie nie posiada. W konsekwencji uzasadniony jest zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 179 psw w zw. z art. 3 ust. 17a i art. 7 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Uprawniony jest również w realiach niniejszej sprawy zarzut naruszenia przepisów postepowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej "kpa’, bowiem organy nie zebrały i nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący stanu faktycznego, zaś uzasadnienia obydwu decyzji nnie spełniają wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. Nie są natomiast trafne pozostałe zarzuty skargi, a w szczególności zarzut naruszenia art. art. 10 § 1 kpa poprzez niezapewnienie skarżącej czynnego udziału w postępowaniu. Aby powyższy zarzut mógł być uwzględniony, należy wykazać, na co zwraca się uwagę w orzecznictwie, że brak czynnego udziału strony w prowadzonym postępowaniu miał istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie miała zaś miejsca. Rozpatrując sprawę ponownie organy winny rozpoznać wniosek skarżącej o przyznanie stypendium socjalnego z uwzględnieniem uwag Sądu, a w szczególności obowiązane będą do dokładnego ustalenia stanu faktycznego i merytorycznego odniesienia się do kwestii zasadniczej, tj. czy skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w oparciu o przepis art. 152 powołanej ustawy.