II SA/Wa 687/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kołodziej po rozpoznaniu w dniu 4 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K.S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Komendanta Centrum Szkolenia Żandarmerii Wojskowej z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 lipca 2018 r. - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 9 maja 2018 r. odrzucił skargę K.S. na decyzję Komendanta Centrum Szkolenia Żandarmerii Wojskowej z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej. Skarżący wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego lub adwokata. Wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z dziećmi: synem (ur. w 2006 r.) oraz córką (ur. w 2013 r.), które przebywają u niego w czasie zgodnym z postanowieniem Sądu. Ponadto wskazał, że z uwagi na zasądzone alimenty na dzieci, w wysokości 2.000 zł oraz na rodziców, w kwocie 400 zł, pozostaje w niedostatku. Wyjaśnił, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje 4.300 zł, a z tytułu najmu mieszkania - 1.250 zł - łącznie 5.550 zł miesięcznie. Do stałych kosztów utrzymania zaliczył koszty codziennego utrzymania, w tym jedzenie, środki higieny - 800 zł, koszty dojazdu do pracy - 300 zł, opłaty za mieszkanie - 700 zł, spłatę kredytu hipotecznego - 900 zł, koszty komornicze - 123 zł, koszty związane z depozytem sądowym - 220 zł oraz koszty pełnomocnika z wyboru do innej sprawy sądowej, w wysokości 200 zł miesięcznie. Oświadczył, że posiada mieszkanie o powierzchni około 36,12 m2, samochód osobowy [...] z 2011 r. (wspólność małżeńska) oraz około 4.000 zł oszczędności. Postanowieniem z dnia 3 lipca 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że K.S. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w sprawie. Odpis przedmiotowego postanowienia skarżący otrzymał w dniu 10 lipca 2018 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się w aktach sprawy). Pismem z dnia 16 lipca 2018 r., uzupełnionym w dniu 30 lipca 2018 r., K.S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując, że nie posiada środków finansowych na zatrudnienie profesjonalnego pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego). Oświadczył, że nie posiada oszczędności, samochodu nie sprzeda, bowiem jest to majątek wspólny małżonków, mieszkania nie sprzeda, gdyż nie miałby gdzie zamieszkać i nie podejmie dodatkowego zatrudnienia z uwagi na fakt, że jest policjantem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a). Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego prawa do sądu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, a odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwiłaby dostęp do Sądu. Obowiązkiem zatem wnioskodawcy jest wykazanie, że znajduje się w szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tak więc prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (czego dotyczy wniosek) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyłącznymi przesłankami przyznania prawa pomocy są okoliczności związane z sytuacją majątkową. Inne pozaprawne przesłanki, związane choćby z charakterem sprawy, nie mają znaczenia dla oceny wniosku. Sąd, po przeanalizowaniu akt sprawy, uznał, że referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy i w konsekwencji nie znalazł podstaw do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Referendarz sądowy w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że skarżący ma stałe dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz wynajmowanego mieszkania w łącznej wysokości 5.550 zł miesięcznie, a ponadto posiada oszczędności w wysokości około 4.000 zł. Bieżące koszty utrzymania oraz spłatę alimentów pokrywa z uzyskiwanych dochodów. Podkreślić należy, że ujawniona przez skarżącego okoliczność, dotycząca spłaty rat kredytu, czy kosztów pełnomocnika ustanowionego z wyboru do innej sprawy sądowej nie może być uznana za zdarzenie przemawiające za uwzględnieniem jego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny w analogicznych sytuacjach prezentuje jednoznaczne stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (m.in. raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, Lex 939382). Przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych na Skarb Państwa (por. Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z dnia 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z dnia 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo stwierdził, że skarżący nie wykazał, że pozostaje w ubóstwie i nie jest w stanie ponieść w sprawie jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle powyższego Sąd zgadza się z dokonaną przez referendarza sądowego oceną. Nie podważa jej wniesiony przez skarżącego sprzeciw, w którym w żaden sposób nie odniósł się do argumentów zawartych w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo należy wskazać, że posiadanie majątku, w tym oszczędności pieniężnych, a w przypadku skarżącego jest to kwota 4.000 zł (pkt 7.2.1. formularza PPF) wyklucza przyznanie prawa pomocy. Powyższe potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych w zakresie prawa pomocy, uznając fakt posiadania zgromadzonych oszczędności za negatywną przesłankę przyznania tego prawa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FZ 430/10 oraz z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt I OZ 724/11, orzeczenia dostępne j.w.). Inicjując postępowanie sądowe, skarżący powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można m.in. osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast skarżący posiada środki finansowe i majątkowe, powinien partycypować w kosztach postępowania. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.